• Home

Γλωσσολογικά και Ετυμολογικά Πόντου, υπό του διδασκάλου Μελανοφρύδη Η. Παντελή

γλωσσολογικά,πόντου,μελανοφρύδης,καρχανά,κερχανά,επόζεψες,πουρουτζίδικα,πουρούτς,κεραμεύς,ασβεστοκάμινος,γουρπάν,κέργο,κέχρο,τσάν,τουκάνι,τσανεύω,τσανεύκουμαι,τριμελεύω,λαλασεύω,αποτσανίζω,κοκκοβά̤ζω,ρυμός,καυκάλ,μαρτζαλάκ,φουτούλ,κοκκόβα̤Καρχανά ή Κερχανά (όπως προφερόταν στο χωριό του Μελανοφρύδη) ήταν άγνωστη λέξη στην περιφέρεια μας και μόνο στο μοιρολόγι : “..Γουρπάν’τς οσπιτοχάλαστε και τσαχοποζεμέντσα, εχάλασες την καρχανά σ’ κι επόζεψες το κέγρος”, εξ όσων θυμούμαι απαντάται με την σημασία του οίκου ή μάλλον του συνόλου της οικογένειας, του οικογενειακού κύκλου του οποίου η αποθανούσα αποτελούσε μέλος. Ως ορθή γραφή είναι «εχάλασες την κερχανά σ’ και επόζεψες το κέγρο σ’» αν και η πρωτότυπη γραφή του κ Μελανοφρύδη ήταν η : “Εχάλασες την κερχανά σ’ κι επόζεψες το κάστρο σ’ ”.

Αναμνήσεις μια Κρωμναίας για την Μεταμόρφωση του Σωτήρος στου Σεϊχάντων της Κρώμνης

κρώμνη,ζουπούνα,φορεσιά,μεταμόρφωση,σεϊχάντων,σεβαϊ,ατλαζένιο,σαλβάρι,πουκάμισο,κεναρλήν,περσικό,λαχώρι,μεταξωτή,φοτά,τεπελούκ,καδένα,ωρολόγι,βραχάλια̤,διαμαντένιο,σταυρό,μωμοέρια̤,κρωμέτσα,πλιγουρένεν,τσ̌ορβάν,μαμαντζέκαΉταν παραμονή της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος του μοιραίου εκείνου έτους 1914 που για τελευταία φορά παραθερίσαμε στο σπίτι μας στην Κρώμνη. Βρισκόμουν σε μεγάλη κίνηση κι έτρεχα εδώ κι εκεί για να βρω από διάφορες γνωστές, την πολυτελή φορεσιά (ζουπούνα), που ήθελα να φορέσω την άλλη μέρα στις 6 Αυγούστου για να πάω στην Μεταμόρφωση στου Σεϊχάντων. Βρήκα ό,τι μου χρειαζόταν. Μια καινούρια ζουπούνα σεβαϊ, ένα γαλάζιο ατλαζένιο σαλβάρι, ένα πουκάμισο κεναρλήν, ένα ωραίο περσικό λαχώρι και μια ωραία μεταξωτή φοτά, ενώ για το κεφάλι ένα πλούσιο τεπελούκ.

Παρακολουθείστε το αφιερωματικό μας βίντεο

Μιχαήλ Αγάς Μεταλλείδης, ο Τραπεζούντιος φουστανελάς του Ρωσικού Στρατού

Μιχαήλαγάς,μεταλλείδης,τραπεζούντιος,φουστανελάς,ρωσικού,στρατού,ποντιακού,ελληνισμού,ταπάχανας,γενήδζουμά,χατούνα,ρωσοτουρκικός,πόλεμος,σαρήκαμις,τιφλίδα,αντιβασιλέας,ρωμανώφ,τσαρικού,χιντσίρ,γκιαφίρ,γκιαούρ,κομνηνών,τραπεζουντιακού,καρνάβαλουΈνα απ’ τα πολλά δείγματα του άκρατου πατριωτισμού, της παλληκαριάς και της ψυχικής δύναμης του Ποντιακού Ελληνισμού αποτελεί και το παρακάτω περιστατικό. Αποτελεί αληθινή και πραγματική ιστορία. 

Κάποιο βράδυ του 1878 μια μεγάλη πυρκαγιά στην Τραπεζούντα στην αγορά της Ταπάχανας, αποτέφρωνε τα τρία μαγαζιά του Τραπεζούντιου Έλληνα Μιχαήλ Αγά από την ενορία του Χριστού (Γενή Δζουμά). Το χτύπημα ήταν πολύ δυνατό για τον δύστυχο οικογενειάρχη ο οποίος ως ψυχικό και οικογενειακό ναυάγιο, έρμαιο της απελπισίας και της απόγνωσης κυριευμένος απ’ την ψυχική και διανοητική αναστάτωση, εγκατέλειψε κάποια μέρα τα τρία του παιδιά, Αχιλλέα, Θανάση και Πελαγία στις φροντίδες της γυναίκας του, της λεβεντογυναίκας Χατούνας και εξαφανίστηκε.

Η εορτή των Τριών Ιεραρχών στην Χάρσοραν (Χάρσ̌ερα) της Τραπεζούντας του Πόντου το 1908

τριών,ιεραρχών,χάρσορα,χάρσ̌ερα,πόντου,έθιμα,κόλλυβα,σχολικοί,έφοροι,ούζο,γρόσια,τραπεζούντα,τράπεζα,καπαγιαννίδη,δημογεροντία,χαρσ̌ερέτ’,διάκονια,ομάλια,αγροσυκιά,πέλληςΈνα από τα πολλά έθιμα που φέραμε απ’ την Χάρσορα του Πόντου και διατηρούμε κι εδώ στην νέα μας πατρίδα, είναι και ο πάνδημος πανηγυρικός εορτασμός της ημέρας των Τριών Ιεραρχών. Με συγκίνηση φέρνω στην μνήμη μου έναν τέτοιον εορτασμό της ιδιαίτερης πατρίδας μου, της Χάρσορας το έτος 1908. Αλησμόνητα χρόνια κι αλησμόνητοι τόποι. Μετά την απόλυση της Θείας Λειτουργίας, ξενικά όλο το εκκλησίασμα για το Σχολείο. Προηγούνται τα εξαπτέρυγα, ο δίσκος με τα κόλλυβα, ο ιερέας με τα άμφια του κι ακολουθούν οι σχολικοί έφοροι, οι διδάσκαλοι κι οι μαθητές, έπειτα οι επίτροποι και όλοι οι κάτοικοι του χωριού.

Η πραγματική ιστορία των ανταρτών της Σαντάς του Πόντου 1921-1922

Πόντος,ιστορία,ανταρτών,σάντας,τουρκικός,στρατός,γαλλίανα,καφούρα,τσουπάνοϊ,ισχάν,ερζερούμ,χούνους,γιάμπολου,τερζάντων,σπαθάρος,εφραιμίδης,ποροζάν,γαράπινας,μητροπολίτης,ροδοπόλεως,τζεβιζλίκι,τζεβιζλούκ,ευκλείδης,κουρτίδης,χειμωνίδης,κύριλλος,αντάρτικα,επτάκωμος

Ύστερα από τον εκτοπισμό των κατοίκων της Σαντάς και την λεηλασία των σπιτιών, πρόβαλε το οξύτατο ζήτημα της εξασφάλισης των μέσων διατροφής για τους αντάρτες. Μια λύση, έστω και προσωρινή, του προβλήματος αυτού δεν υπήρχε τουλάχιστον κατά τον Σεπτέμβριο του 1921 χρόνο κατά τον οποίο ο τουρκικός στρατός βρισκόταν ακόμα στην Σαντά. Στο διάστημα αυτό με πολύ δυσκολία και κόπο γινόταν η προμήθεια τροφίμων, συνήθως απλού ψωμιού από τα ελληνικά χωριά, Γαλλίανα, Καφούρα, Τσουπάνοϊ κ.λ. Αυτό επέβαλε την κατάτμηση της δύναμής τους σε ομάδες αλλά και τις συνεχείς και κοπιώδεις μετακινήσεις τους. Κάποτε, μια απ’ τις ομάδες αυτές, πιεζόμενη υπερβολικά απ’ την ανάγκη, μπήκε μέρα μεσημέρι στο τουρκικό χωριό Ισχάν, ενέργεια που θα μπορούσε να έχει απρόβλεπτες συνέπειες. Ωστόσο όλα πήγαν καλά.

Παρακολουθείστε το αφιερωματικό μας βίντεο

Ελευθέριου Ελευθεριάδη (Βουλευτού), περί παραδόσεων, μουσικής και γλώσσας στην Λαραχανή του Πόντου

Λαραχανή,χαντσουράντων,χουλιαρά,χιοκουμέτ,λαραχανίτες,οφλήδες,ρωμέϊκα,πλαγιάδ,τσαλουκάντων,γουμερά,μουσταφάμπέη,κεϊσ̌άντων,ραχ̌ίν,τσίρενα,λυκοματάντων,σανάντων,σκεντεράντων,γιαμανάντων,παπαδάντων,λαμπριανάντων,πιλίκονοςρακάν,τρικοιλάντων,καστελλά,λάπαζα̤,παρχάρι,σταμπόλια,καστανίτσες,σαλαμάς,χορός,ποντιακή,γλώσσαΠουθενά στην Ελλάδα σήμερα δεν υπάρχει τέτοιο αγνό ποντιακό χρώμα όπως στην Λαραχανή. Γνήσια ποντιακή ζωή, όπως τα παλιά εκείνα χρόνια πριν το 1922. Εντελώς ανόθευτο το ποντιακό τραγούδι, καμία αλλαγή στον ρυθμό του χορού, ούτε μια ξένη λέξη στο ποντιακό λεξικό, εκτός από εκείνες που πολιτογραφήθηκαν τα παλιά χρόνια. Απ’ το ποντιακό ενδυματολόγιο, σηκώθηκε μόνο η ζίπκα και η κουκούλα. Στη γυναικεία ενδυμασία δεν άλλαξε τίποτα, εκτός απ’ τα τσ̌αρούχ̌ια που αντικαταστάθηκαν με λαστιχένια παπούτσια (κοντές γαλότσες). Το σπαρέλ, η φοτά, το λετσ̌έκ, τα ταραπουλούζ ίδια κι όμοια όπως τότε. Στην Λαραχανή διαπίστωσα ότι δεν ξέρω ποντιακά. Εδώ στην Ελλάδα η ποντιακή γλώσσα έπαθε τέτοια αλλοίωση από την νεοελληνική (δημοτική) ώστε γίνεται κατανοητή μόνο όταν εκφέρεται με νεοελληνικούς όρους. Οι τούρκοι ελληνόφωνοι όμως της Λαραχανής δεν ξέρουν τα νεοελληνικά και όταν μια λέξη ξεφύγει ανάμεσα στις πολλές ποντιακές, αμέσως τους ξενίζει και προκαλεί την διαμαρτυρία. Ποιος θα προσέξει τον πόντιο ομιλούντα εδώ στην Ελλάδα αν πεί : “Αύριον έρχουμαι ελέπω ΄σε”. Αύριο ; Δεν υπάρχει αύριο στην ποντιακή διάλεκτο. Ο γνήσιος πόντιος λέγει : “πυρνά”. Είπα γιαούρτ και ξεκαρδίστηκαν όλοι στα γέλια. Λευτέρ’ μπέη, την καλατσ̌ήν εμουν πα ενέσπαλες. Ατό μαντσ̌ήραν λέγομ’ ατο. Ξάϊ ‘κ̌’ έκ’σες να έλεγαν οι παλαιοί : «Ατός εμαντσ̌ήρτσεν, όντε έτρωγεν μαντσ̌ήραν τη νεστείαν;”

More Articles ...