Ο Κλήδονας στον Πόντο, το Κάρς και τον Καύκασο. Ποντιακά ήθη και έθιμα του Κώστα Καραπατάκη

Ο Κλήδονας, το πανάρχαιο αυτό έθιμο, που έδωσε ελπίδες σε γενιές και γενιές για την αποκατάσταση τους, ήταν γνωστός και στο Κάρς καθώς και στον Καύκασο με το όνομα ατές καϊτασί. Όσοι κατοικούσαν κοντά στα παράλια τ’ αμίλητο νερό το ‘παίρναν α σα εφτά βίας δηλαδή από εφτά κύματα της θάλασσας.

Όσοι όμως κατοικούσαν στα μεσόγεια τ’ αμίλητο νερό το ‘παιρναν από εφτά πηγάδια μέσα σε μια πήλινη στάμνα με ανοιχτό στόμα από πάνω για να χωράει ένα χέρι μικρού παιδιού. Στη στάμνα αυτή βάζανε κι εκείνοι τα σημάδι͜α τους, δαχτυλίδια, βραχιόλια, σταυρούς, σκουλαρίκια, δαχτυλήθρες και άλλα αντικείμενα για να ιδούν την τύχη τους και ιδιαίτερα το γαμπρό που τόσο τον περίμεναν τα κορίτσια καθώς ήταν κλεισμένα στα σπίτια τους και στις πανύψηλες αυλές τους για να μην τα δει ξένο μάτι και τα κακολογήσουν. Εκεί βάζανε το δοχείο με τα σημάδια στα άστρα και στο φεγγάρι το βράδυ ξημερώνοντας Τ’ Αϊ-Γιαννιού του Λιτροπιού για να μαγευτούν και να φανερώσουν το γαμπρό που περίμεναν. Ο Κλήδονας στον Πόντο, το Κάρς και τον Καύκασο. Ποντιακά ήθη και έθιμα. Την άλλη μέρα, όταν ένα πρωτογέννητο μικρό κοριτσάκι με μάνα και πατέρα μονοστέφανους έβαζε το χεράκι του στο δοχείο και τραβούσε ένα-ένα τα σημάδια της καθεμιάς, οι άλλοι τραγουδούσαν ένα κοτσάκ, δηλαδή ένα δίστιχο ή τετράστιχο που μιλούσε για έρωτα, για ευτυχία, για γάμο, για ταξίδι και για αρραβώνα. Και τότε, ανάλογα με τα λόγια του τραγουδιού που άκουγαν, έβγαζαν και το συμπέρασμα που τους άρεσε. Στο τέλος όταν έβγαιναν όλα τα σημάδια από τη στάμνα το κάθε κορίτσι γέμιζε το στόμα του με νερό του κλήδονα και έβγαινε στο δρόμο για να ακούσει κάποιο ανδρικό όνομα και να βγάλει το συμπέρασμα πως και ο άντρας που θα έπαιρνε θα είχε το ίδιο όνομα με αυτό και τότε έχυνε το νερό από το στόμα του και περίμενε το γαμπρό που θα χτυπούσε την πόρτα του για να τη ζητήσει σε γάμο. Αν το κορίτσι ήταν ερωτευμένο με κάποιο νέο τότε συνεννοούνταν με τον αγαπημένο της και έβγαινε εκείνος μπροστά της για να βεβαιώσει την αγάπη τους. Στο μεταξύ τα παιδιά άναβαν μεγάλες φωτιές στις γειτονιές με ξύλα, με πρωτομαγιάτικα στεφάνια και με φρύγανα και όλοι μικροί και μεγάλοι πηδούσαν σταυρωτά πάνω στις φλόγες φωνάζοντας: «Εξέβαμε ας σον κακόν καιρόν κι εσέβαμε σον καλόν καιρόν». Γύρω από τις φωτιές του Αϊ Γιάννη του Λιτροπιού χορεύανε οι άντρες με την κεμεντζέν τον ανάποδο χορό ο οποίος πήγαινε όλο αριστερά και όχι δεξιά όπως οι άλλοι χοροί. Τη στιγμή που θα έκλεινε ο κύκλος του χορού έπρεπε να φύγει αμέσως ο πρωτοχορευτής και να πάρει τη θέση του ο δεύτερος, γιατί αν αργούσε και έφευγε τον έσπρωχναν οι άλλοι μέσα στη φωτιά και ο χορός συνεχιζόταν με τραγούδια και με την κεμεντζέν. Λαογραφικά Σύμμεικτα Πόντου. Ήθη, έθιμα, Γλωσσικά Ιδιώματα, Παροιμίες, Θρύλοι & Παραδόσεις.

Πηγή: Ποντιακά ήθη και έθιμα – Κώστα Καραπατάκη – Αρχείο Πόντου Επιτροπής Ποντιακών Μελετών Τόμος 38ος, Αθήνα 1984.

Ποντιακή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com