• Home

Μεγάλη Σαρακοστή και Πάσχα. Λαογραφικά στοιχεία εκ Τραπεζούντος Πόντου

Μεγάλη,σαρακοστή,πάσχα,λαογραφικά,τραπεζούντας,καθαροδευτέρα,σαχταροζούμ,κατενήν,κοδέσπενες,θοδώρισμαν,ύψωμαν,κουκαράς,μαντζίρα,μαντζιρίζω,θεοσκεπάστου,μονή,παναγίας,ζουπούνες,ποασ̆κιστία,τεπελούκια,ζωοδόχου,πηγής,αυτοκράτορας,τραπεζούντας,αλέξιος,νυμφίοι,νυμφίος,χριστός,σεμερτσ̆ηλέρμπασ̆ή,υπαπαντή,τσαρτακλή,ανάσταση,ζαγκότζον Καθαροδευτέρα.
Η πρώτη ημέρα της μεγάλης νηστείας στον τόπο μας, ήταν πράγματι ημέρα καθαριότητας. Πρώτα-πρώτα όλα τα μαγειρικά σκεύη έπρεπε να καθαριστούν. Θα εβράσκουσαν τα σ̆κεύα̤ ‘ς έναν τρανόν χαλκόν απέσ’ με σαχταροζούμ’ (κατενήν) και οι κοδέσπενες θ’ απομανικούσαν και θα έτριφταν να εβγάλ’νε όλα̤ τα λίγδας. Αυτό γινόταν και για σκεύη που δεν χρησιμοποιούνταν ποτέ. Πρέπ’ έλεγεν η σχωρεμένη η θεία μου, να στράφτ’νε τα τέσσερα μερόδες και με τη νηστεία και με τα μετάνα̤ς να καθαρίζομε την ψύν’ εμουν και τ’ απέσ’ εμουν. Την Καθαρή Δευτέρα άρχιζε το Θοδώρισμαν. Επι τρείς ημέρες οι περισσότερες γριές και πολλές νέες δεν έτρωγαν ούτε έπινα νερό.

Το μεταλλειοφόρο βουνό του Κουντέν

Μεταλλειοφόρο,βουνό,κουντέν.άδισσα,χαβίανα,θόμπορα,θέμπεδα,ζουγουδέν,κορόνιξα,κάνις,χαλδία,αράπ’τρυπίν,τσίτη,τσίτε,παρχάρι,γιαϊλά,ρωμάνες,γιαϊλαέτσες,στρέν,εστρέν,λιθόμπορα,βαρτάντων,δεσποτικόν,τούλαχα,άχσουης,αεβλάσονος,αυτοκράτορας,τραπεζούντας,κιντέατα,γουμερά,ηγουμενά, ηγουμερά,αεν Κήρ’κας,Κύρηκος,ζύγανας,κρώμνης,μπαλαμπάνος,αϊΚώστας,σούδα,κάγκαναΜια απ τις δειράδες (κορυφογραμμές) της οροσειράς του ΑϊΚώστα, κατερχόμενη προς βορρά αποτελεί τη ράχη που διαχωρίζει την κτηματική περιοχή μεταξύ Άδισσας και Χαβίανας – Θόμπορας αφενός και Ζουγουδέν αφετέρου κι όσο προχωρά παραπέρα σχηματίζει το μεταλλειοφόρο βουνό του Κουντέν του οποίου η εκμετάλλευση γινόταν ταυτόχρονα στα μεταλλεία της Κορόνιξας και του Κανίου μη αφήνοντας άλλα ίχνη παρά τις σωρείες των εκβολάδων (τσοχάρια) και τα πολλαπλά σπήλαια (μαγαράδες) εκ των οποίων σπουδαιότερο ήταν “τ’ Αράπ’ το τρυπίν”.

Ποντικόν ανέκδοτον εκ Τσαγχράκιου Κερασούντος Πόντου

Αστείο,ποντιακό,ανέκδοτο,τσαγχράκιο,κερασούντας,αστήρ,πόντου,γλωσσικς,ιδίωμα,λαογραφία,μύθοι,φέγγον,σύντεκνος,πίττα,ωβά,τουλούμ,βαρεσμέντσα,παραγυιόςΊνας άνθρωπος έστειλεν με τον παραγυιόν ατ’ ΄ς σον σύντεκνον ατ’ δώρα: έναν πίτταν στρογγυλόν, τριάντα ωβά κι έναν τουλούμ καλά γομάτον κρασίν, κι είπεν ατον να λέει τον σύντεκνον ατ’ : Αβούτα τα δώρα π’ εδέκε με να φέρω ’σε, είπε με να λέω σε : “Ο φέγγον ολόγιος, τα ημέρας τριάντα κι η κοιλία τη βαρεσμέντσας εννέα μηνών”.
Εκείνος, ΄ς ίναν έγκεν τα δώρα, επαίρεν ατα κι είπεν τον παραγυιόν να λέει τον σύντεκνον ατ’ : “Ο φέγγον ημσός, τα ημέρας δεκαπέντε κι η κοιλία τ’ ημσόν καταιβασμένον”. Αέτς εποίκαν οι δύ’ συντέκν’ κι εγνώρτσαν πως ο παραγυιόν έκλεψεν ΄ς σην στράταν τ’ ημσόν την πίτταν, τα δεκαπέντε ωβά και τ΄ ημσόν το κρασίν.

Αστείον Ποντικόν ανέκδοτον εκ Τσαγχρακίου Κερασούντος- Περίοδος 1884-1885
Πηγή : Εβδομαδιαίον περιοδικόν Τραπεζούντος Αστήρ του Πόντου τεύχος 46ον

Το χωρίον Μελισσουργειό (Μουστερέκ) της περιφέρειας του Κιλκίς και το Άνω Τσαπίκ του Κάρς

Καρσλήδες,μουσδερέκ,μελισσουργειό,κούσοβο,κοκκινιά,κρούσια,τσαπηκλήδες,τσαπίκ,ελληνοπόντιοι,καύκασος,παρόχθιο,σαρίκαμις,παλαιόκαστρο,σερρών,ποντοκώμη,κοζάνης,ροδολείβος,μαυροδένδρι,θρυλόριο,υφαντές,κομοτηνή,παλαιόκαστρο,λευκώνας,κολχική,ΚάτωΚλεινές,φλώρινας Καθαρό αέρα, νερό και μπόλικα ξύλα ζήτησαν οι πατεράδες μας Τσαπηκλήδες όταν εγκαταλείποντας κάτω απ’ τις γνωστές συνθήκες την πενθηφορούσα Καλαμαριά, γύρεψαν καταφύγιο για να γλιτώσουν απ’ την ελονοσία που ‘χε καταντήσει πραγματική μάστιγα την εποχή εκείνη. Η Καλαμαριά, ο πρώτος σταθμός συγκεντρώσεως των Ελλήνων Ποντίων προσφύγων μαστιζόταν από πρωτοφανή θανατηφόρο ελονοσία, που επιδεινωνόταν ακόμη περισσότερο λόγω της ανθυγιεινής διαβίωσης τους. Ο χάρος κάλυπτε με το μαύρο πέπλο του όλη την δακρυρροούσα Καλαμαριά. Αυτός ήταν ο λόγος που την εγκατέλειψαν οι γεροντότεροι Καρσλήδες και τράβηξαν για το Κιλκίς.

Ο θώπεκας κι ο άρκον. Παραμύθια απ' τον Όφι του Πόντου

 Παραμύθια,μύθοι,αισώπου,σαχτάρια,χοισίμους,θώπεκα,άρκος,καρτασλούκ,μαγαρά,βρούχνα,καβουρμά,όφις,πόντου,λαογραφία,γλώσσα  Ένας άρκος κι ένας θώπεκας εποίκανε καρτασλούκ και εξέβανε ‘ς σ’ άβ. Επείασε άρκο ένα πρόβατο και έφερεν α ΄ς ση μαγαρά, απόθε εμένανε και εποίκαν α καβουρμά και έβαλαν α σ΄ένα σκεύος. Ας σ’ ένα δύο ημέρας υστέρ επήγε άρκο ΄ς σοι χοισίμους ατ’ και ο θώπεκας απ΄αδά μερέα έφαε την καβουρμά και εγόμωσε το σκεύος σαχτάρα̤. Άντα έρθε άρκο και είδε το σκεύος, ερώτεσε τον θώπεκα : «Ντο έχ αδαμπέσ’;» εκείνος πάλ’ είπε : «εβρουχνέασε τ’ απανκές η καβουρμά, φύσα ‘το ας χάται η βρούχνα». Άρκο παλ εφύσεσε και τα μάτια̤ π’ εγομώθανε σαχτάρα̤ και εστραβώθε, και ο θώπεκας εδώκεν α φωτία.

Η μάχη τη Κοπαλάντων στη Σαντά του Πόντου

Κοπαλάντων,σανταίοι,φτελέν,χατζάντων,χαρατζάντων,ισχανάντων,πινανάντων,τερζάντων,πιναντάντων,σπαθάρος,κιμισκή,αγρίδ,ισχάν,ιστορία,αντάρτικο Αν δεν απατώμαι ήταν η πρώτη φορά που συγκρούστηκαν κατά μέτωπο οι Σανταίοι με τα γειτονικά τουρκικά χωριά. Οι Σανταίοι γνώριζαν πολύ καλά τις προθέσεις και το μίσος των γειτονικών χωριών καθώς και το γεγονός ότι με την πρώτη ευκαιρία που θα δινόταν οι τούρκοι θα επιτίθεντο εναντίον κυρίως των απομακρυσμένων χωριών της Σάντας, Κοπαλάντων, Φτελέν και Χατζάντων με αντικειμενικό σκοπό τη λεηλασία και την αρπαγή των περιουσιών των Ελλήνων αλλά και την εξόντωση των παλληκαριών. Οι πρόεδροι των χωριών μας, έχοντας συναίσθηση του κινδύνου που ελλόχευε και προκειμένου για την περιφρούρηση της ασφάλειας των Ελλήνων ώστε να μην καταληφθούν εξαπίνης σε ενδεχόμενη επίθεση των τούρκων, ίδρυσαν νυχτερινά φυλάκια στα περισσότερα χωριά.

More Articles ...