• Home

Ιστορία της Ιεράς Μονής Παναγίας Γουμερά του Πόντου, Α' Μέρος

παναγία,γουμερά,πόντου,τσίτη,τσίτε,άρδασσα,σίδη,κανδυλάπτης,μελανοφρύδης,μοναστήρια,μονές,χαλδίαςΓεωργίου Θ. Κανδηλάπτη (Κάνι) Α΄ Μέρος

Τοποθεσία

Νοτίως της Τραπεζούντας και σε απόσταση 92 χλμ στη δημόσια οδό προς το Ερζερούμ, βρίσκεται το Τορούλ, η άλλοτε Άρδασσα λεγόμενη, παλιότερα έφερε το όνομα Μεσοχάλδιο, έδρα υποδιοίκησης (καϊμακαμλίκι) της διοικήσεως (μουτεσαριφλίκι) Γιουμουσχ̌ανέ (Αργυρούπολη) από την οποία απέχει 25 χλμ.

Από την Άρδασσα διέρχεται ο Κάνις ποταμός, στον οποίο συμβάλλουν από δεξιά τα ποτάμια Μούζαινας, Χάραβας, και Κρώμνης. Από αριστερά τα ποτάμια Νίβαινας (Δέραινας), Τσίτης, Ρυακίου, Τζίζερας. Πέρα απ την Τσαερά ο Κάνις ονομάζεται Χαρσιώτης και εκβάλλει στη Μαύρη Θάλασσα παρά την Τρίπολη στην τοποθεσία Χαλκόβαλα.

Η συμβολή του ποταμού Τσίτης (Τζίτ –ντερέ) γίνεται 500 μέτρα περίπου έξω απ την Άρδασσα, κοντά στη δημόσια οδό προς το Ερζερούμ, με μία κλεισούρα, που σχηματίζει από δεξιά ένα ύψωμα με ερείπια Βυζαντινού κτίσματος και από αριστερά ένας ψηλός και απότομος βράχος, που λεγόταν Καστέλ.

Το ποτάμι της Τσίτης πηγάζει από το ψηλότερο βουνό της περιοχής, τον Αε-Παύλον με υψόμετρο 3.080 μέτρα. Λεγόταν ότι από την κορυφή του κατά την χαραυγή μπορούσε κανείς να δεί τη Μαύρη Θάλασσα.

Στην αριστερή όχθη του ποταμού υπήρχαν τα χωριά : η Αυλίανα, τα Σαρπίσκια, τη Μαυρενά, τη Μακλέλ, η Πιβερά, η Τσίτε, τοι Ξοπολάντων και τη Τσιμπρικά και στη δεξιά η Άδυσσα, στο μέσο σχεδόν της εξάωρης διαδρομής (Αυλίανας-Άρδασσας) και σε απόσταση 5 χλμ από αυτήν έκειτο το μοναστήρι της "Παναγίας Γουμερά" στην κοινοτική περιοχή της Τσίτης. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο το μοναστήρι ήταν γνωστό περισσότερο ως "Τη Τσίτες η Παναγία" παρά ως Γουμερά.

Το μοναστήρι ήταν χτισμένο σε μία λαγκαδιά κατάφυτη, στον αυχένα ενός απότομου και ψηλού βράχου σε σχήμα πυραμίδας που τον έλεγαν "Αε-Κήρ'κα" αποτελούμενης από δύο συγκλίνουσες παρυφές γυμνού λόφου από δέντρα και μίας λόχμης (πυκνού δάσους θάμνων –κρησφύγετο άγριων ζώων), με το όνομα Γουμερά και τα δυό.
Στην πιο ψηλή κορυφή του βράχου έστεκε το από αιώνων ανεμόδαρτο εξωκκλήσι του Αγίου Κύρυκος, σαν παρατηρητήριο απ όπου ο άγιος, πιστός, εθνοφρουρός, κατώπτευε την περιοχή απ τον Άεν – Παύλον και το υψίπεδο της Κάγκανας ως τον Θήχη και τη Ζύγανα.

Μπροστά στην είσοδο του μοναστηριού το αντέρεισμα "Ρακάν" αποτελούσε θαυμάσια εξέδρα. Στη ρίζα της, το ποτάμι της Τσίτης, σπάνοντας το ακάθεκτο και ορμητικό του ρεύμα, πνίγει μέσα στο ρόχθο του το γλυκό κελάρυσμα του καταρράκτη που κατεβάζει τα γάργαρα νερά του από την περιοχή του Αεν Κήρ'κα.

Δείτε το βίντεο για τους πανηγυρισμούς εις την Παναγίαν Γουμερά Πόντου

Δείτε το βίντεο για την Ιερά Μονή Παναγίας Γουμερά Πόντου, Α΄ Μέρος

Δείτε το βίντεο για την Ιερά Μονή Παναγίας Γουμερά Πόντου, B΄ Μέρος

Δείτε το βίντεο για την Ιερά Μονή Παναγίας Γουμεράς Πόντου, Γ' Μέρος

Η Σίδη ή Τσίτη ή Τσίτε της επαρχίας Χαλδίας του Πόντου

τσίτη,σίδη,τσίτε,χαλδία,άρδασσα,πόντου,τραπεζούντα,παναγία,γουμερά,μεγάλη,μικρά,τσίτη,μακλέλ,πιβεράΗ Τσίτη ή Τσίτε όπως κακώς λεγόταν, ή Σίδη όπως συνήθως γραφόταν, ήταν ένα απ' τα προοδευτικότερα χωριά της εκκλησιαστικής επαρχίας Χαλδείας του Πόντου.

Βρισκόταν σε δίωρη απόσταση από την Άρδασσα, εξάωρη απ' την Αργυρούπολη και εικοσιτετράωρη απ' την Τραπεζούντα. Είναι άγνωστος ο χρόνος της εποίκισης της. Αν όμως πιστέψουμε στην παράδοση η οποία λέγει ότι η Τσίτη είναι αποικία του ομώνυμου χωριού των Σουρμένων Τσίτα, τότε πρέπει να υποθέσουμε ότι η Τσίτη είναι από εκείνα τα χωριά που σχηματίσθηκαν (μετά την άλωση της Τραπεζούντας από τους Τούρκους ) από φυγάδες των παραλίων της Μαύρης Θάλασσας.

Την Τσίτη την αποτελούσαν τέσσερις συνοικισμοί με τα ονόματα : Μεγάλη Τσίτη, Μικρά Τσίτη, Μακλέλ και Πιβερά, αριθμούσε μάλιστα περί τις εκατόν είκοσι ελληνικές οικογένειες.

Δείτε το βίντεο για την Ιερά Μονή Παναγίας Γουμερά Α΄ Μέρος στην Τσίτη Αρδάσσης Πόντου

Δείτε το βίντεο για την Ιερά Μονή Παναγίας Γουμερά Β' Μέρος στην Τσίτη Αρδάσσης Πόντου

Δείτε το βίντεο για την Ιερά Μονή Παναγίας Γουμερά Γ' Μέρος στην Τσίτη Αρδάσσης Πόντου

Δείτε το βίντεο για τον Πανηγυρισμό εις την Παναγίαν Γουμεράν Πόντου

Το φόρισμαν της νύφης στη Μαζερά της Ματσούκας του Πόντου

τραγούδια,γάμου,γαμήλια,ήθη,έθιμα,μαζερά,σαράντων,πόντου,ματσούκας,φόρισμα,νύφης,ντύσιμο,λαογραφίαΦορίστ' ατεν, σ̌κεπάστ' ατεν, επάρ' ατεν κι ας πάμε

'σ σην χαρά σ' νύφε ξάϊ μη κλαίς, περ' παλαλά θ' εφτάμε

Σήμερον μαύρος ουρανός, σήμερον μαύρη μέρα,
σήμερον ξιχωρίγουνταν μάνα και θαγατέρα

Δείτε το σχετικό βίντεο με το αναφερόμενο τραγούδι

Χρήστος Αϊβαζίδης (Αϊβάζ), Αργαλί Τραπεζούντας - Κολχικό Λαγκαδά

αϊβαζίδης,χρήστος,αϊβάζ,ποντιακή,λαογραφία,χοροί,τραγούδια,κεμεντζέ,λύρα,κολχικό,λαγκαδάΗχητικό ιστορικό ντοκουμέντο από καταγραφή του αείμνηστου Στάθη Ευσταθιάδη. Παίζει λύρα και τραγουδά ο αείμνηστος και αξεπέραστα γνήσιος και αυθεντικός λαϊκός καλλιτέχνης Χρήστος Αιβαζίδης (Αϊβάζ). Ο Στάθης Ευσταθιάδης είχε πει ότι ο Αϊβάζ εντυπωσίαζε κάθε φορά όχι μόνο με το παίξιμο, όχι μόνο με το μελωδικό του τραγούδι, αλλά και με το πανηγυρικό ύφος και τον τρόπο του, στην απόδοση των παραδοσιακών τραγουδιών. 

Αγγέλ' '(ε)ξέβαν 'ς σην απαντή σ' θα φέρ'νε 'σε τη λύρα σ', εσύ θα παίεις και τραγωδείς κι' εκείν' θα κλαίν' τη μοίρα σ'

Αναθεμά αϊ γιάβρι μ' τα μακρά, όθεν 'κ̌ι' πάει λαλία.....

Δείτε το σχετικό βίντεο και ακούστε τον Χρήστο Αϊβαζίδη σε μια ιστορική ηχογράφηση του Στάθη Ευσταθιάδη

αϊβαζίδης,χρήστος,αϊβάζ,ποντιακή,λαογραφία,χοροί,τραγούδια,κεμεντζέ,λύρα,κολχικό,λαγκαδάΤο καρδόπο μ' αϊ γεραλήν, αν κλαίω θα ματούται
άμον τη λάμπας το γυαλί, απάν' αν κρού(ει)ς τσακούται

Φωνή Στάθη Ευσταθιάδη : Ε μαύρε Αϊβάζ'...χωρίς εσέν' κλεμένα τα χαράντας, άχαρα τα φαγοπότια̤

Ο Χρήστος Αϊβαζίδης ανήκει στην 2η ομάδα λαϊκών καλλιτεχνών σύμφωνα με την κατηγοριοποίηση του κ.Στάθη Ευσταθιάδη. Αναφέρει σχετικά -μεταξύ άλλων- για την δεύτερη αυτή ομάδα των λαϊκών καλλιτεχνών : "Αυθεντικοί εκφραστές του συναισθηματικού κόσμου του ποντιακού λαού, γίνονται υπέροχοι λειτουργοί στο ναό της ποντιακής μούσας. Ανασταίνουν με τις νότες τους κάθε ώρα και στιγμή, τις αλησμόνητες πατρίδες, διαλαλώντας τη δόξα και τις ομορφιές του παρελθόντος".

Ο Τσορτάντς ή Τσορτανίκας ο Σαντέτες λυράρης και τραγουδιστής, Ιωάννης Τσορτανίδης

τσορτάντς,τσορτανίδης,τσορτανίκας,νέα,σάντα,σαντά,κιλκίς,τραπεζούντα,λυράρης,ευκλείδης,κουρτίδης,ποντιακά,τραγούδια,κεμεντζέ

Είναι γνωστό τοις πάσι ότι το τραγούδι του Καπιτάν Ευκλείδη είναι μια μελωδία που εμπνεύστηκε ο μεγάλος Σανταίος λυράρης Ιωάννης Τσορτανίδης (Τσιορτάντς), ο οποίος γεννήθηκε στη Σαντά του Πόντου στα 1900 και πέθανε στη Νέα Σάντα Κιλκίς . Οι στίχοι του τραγουδιού, το οποίο κινείται ανάμεσα στο έπος και την ελεγεία, είναι επίσης δικοί του.

Δείτε το βίντεο με το τραγούδι του καπετάνιου Ευκλείδη Κουρτίδη

Για πρώτη φορά , ο σκοπός του Καπιτάν Ευκλείδη , λέγεται ότι παίχτηκε στο τεσσαρακονθήμερο μνημόσυνο του καπετάνιου στα 1937, και δεν ήταν ακριβώς όπως τον γνωρίζουμε σήμερα. Στην αρχή ο Τσιορτάντς το έπαιξε λίγο διαφορετικά και στην πορεία το εξέλιξε (εμόρφυξεν ατο). Κατόπιν τη μελωδία , τη διαμόρφωσε όπως είναι σήμερα , ο πατριάρχης της λύρας Γώγος Πετρίδης , ο οποίος γνώριζε και θαύμαζε τον Τσιορτάν. Οι σχέσεις του Γώγου Πετρίδη με τη Νέα Σάντα και τους Σανταίους ήταν , όπως είναι γνωστό πολύ στενές.

Ακούστε τον Τσορτάντ τον Σαντέτε να παίζει και να τραγουδά το τραγούδι που έγραψε ο ίδιος προς τιμή του φίλου του Ευκλείδη Κουρτίδη Καπετάνιου και αντάρτη των Ισχανταίων της ηρωικής Σαντάς του Πόντου.

O Τσορτανίδης Ιωάννης (Τσορτανίκας από την Σάντα), εξύμνησε με τον καλύτερο τρόπο τα κατορθώματα του μεγάλου καπετάνιου του Ευκλείδη Κουρτίδη με το ομόνυμο τραγούδι. 

Πηγή : Αρχειακό ηχητικό υλικό της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών

Των Τριών Ιεραρχών στον Πόντο. Ήθη, έθιμα, δοξασίες.

χριστιανισμός,πόντος,άγιοι,τρείς, ιεράρχες,βασίλειος,γρηγόριος,ιωάννης,αγιολόγιο,κοτύωρα,κορόνιξα,χάρσοραΤην 30η Ιανουαρίου εκάστου έτους τιμάται η μνήμη των Αγίων Τριών Μεγάλων Ιεραρχών και Οικουμενικών διδασκάλων, Βασιλείου του Μεγάλου, Ιωάννου του Χρυσοστόμου και Γρηγορίου του Θεολόγου. Ο λαός του ονομάζει και "Τρείς Άρχοντες" και την ημέρα της μνήμης τους εορτάζουν ο Αρχοντής και η Αρχόντω (Αρχοντούλα).

Οι κάτοικοι του χωρίου Χόψα της Χαλδίας ζητούσαν τη βοήθεια του αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου στην εξεύρεση χαμένου ζώου ή προβάτου που αποπλανήθηκε απ την αγέλη ή το ποίμνιο κατά την επιστροφή του κοπαδιού απ τη βοσκή. Η σχετική επίκληση ήταν έμμετρη για το "δέσιμο" του λύκου :
« Αέννες ο Χρυσόστομον είχ̌εν ζά και πρόατα, σην αυλήν εβόσ̌κιζαν, εκοιμέθεν, είχ̌εν ατα, εκοιμίστεν εχάσεν ατα.
Ε, κυρά Μαγδαλενή και το κείται σο κουνίν, άρκον κι' α̤ρκόπουλον, ο λύκον κι' ο λυκόπουλον, τ' Αέρ' το κλειδίν σο στόμαν ατ' »

Μετάφραση :
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος είχε βόδια και πρόβατα και τ' άφησε να βόσκουν στην αυλή. Έπεσε να κοιμηθεί και τα είχε, αποκοιμήθηκε και τα έχασε.
Ε ! κυρά Μαγδαληνή, αυτό που βρίσκεται στην κούνια, είτε αρκούδα είτε αρκουδόπουλο, είτε λύκος είτε λυκόπουλο, του Αγίου Γεωργίου το κλειδί να κλείσει το στόμα του.

Έτσι πίστευαν ότι θα δενόταν το στόμα του λύκου ή της αρκούδας και την άλλη μέρα θα έβρισκαν σώα τα ζώα τους.

Παρακολουθείστε το βίντεο μας που αφορά στην τιμή και τον εορτασμό των Τριών Ιεραρχών στον Πόντο

More Articles ...