Λαογραφικά Γλωσσικά Σύμμεικτα Σινώπης

Written by Πολατίδης Βασίλειος. Posted in Γλώσσα

σινώπη,σινάπ,διογένης,σινωπεύς,μαύρη,θάλασσα,ποντιακή,γλώσσαΈπαιζαν τα βιολιά και το ούτι και καλημέριζαμεν τα Χριστούγεννα και τον Αη Βασίλη. Καλημέριζαμ' και λέαμε :

" Άρκισε, γλώσσα μ' άρκισε να γλυκοτραγουδήσεις, Να τους επείς παινέματα, να τους ευχαριστήσεις. Αρκιμηνιά κι' αρκιχρονιά κι αρκή καλός μας χρόνος, Κι' αρκή που επερπάτησε ήτον Άγιος Βασίλης.

Βασίλη, πούσουν έρκεσαι και πούσουν κατεβαίνεις ; Από την μάννα μ' έρκομαι και στο σχολειό πααίνω. Κάτσε να φάς, κάτσε να πιείς, κάτσε να τραγουδήσεις. Εμέναν η μανούλα μου, τραγούδια δεν μου 'μάθη, Μόνον μου 'μάθη γράμματα και ψαλμουδές μεάλες. Κι αν δεν ηξεύρεις τίποτα, πές μας την πατερίτσα ".

Παρακολουθείστε το αφιερωματικό μας βίντεο για την Σινώπη του Πόντου

Μετά άρκιζαν τα παινέματα, ανάλογα ΄ς σ' οσπίτιν έλεαμ' και τα παινέματα :

« Σ' αυτό 'ς σ' οσπίτι που ΄ρταμε πέτρα να μη ραϊσει Κι ο νοικοκύρης τ' οσπιτιού χίλια χρόνια να ζήσει »

« Εσένα πρέπει κύριε καρέκλα καρυδένια Για ν' ακουμπάει η μέση σου η μαργαριταρένια »

« Σήκου κερά μου και άλλαξε και φόρει τα χρυσά σου Και πάαινε στην εγκλεσία ν' ανάψεις τα κεριά σου, και περικάλα το Θεό να ζήσουν τα παιδιά σου »

« Έχεις και γιό στα γράμματα και γιόκα στο ψαλτήρι Να δώσει ο Θεός κ' η Παναγιά να βάλει πετραχήλι »

« Έχεις και κόρην έμορφη και κόρην παινεμένην 'ς του Βασιλιά την κάμαρη είναι ζωγραφισμένη. Ζωγράφος που ζωγράφισε είχεν πολλά παράδες. Έκανεν τέτοιο πρόσωπο και τέτοιες εμορφάδες »

σινώπη,πόντου,σινάπ,νόμισμα,αετός,δελφίνι

Εμείς επήαμε σήμερις 'ς σο ταρλά κ' εμακέλλιζαμ'. Άλλος ερώτανε : « Τι μακελλίζετε..; » « Μισίρι μακελλίζομε».

Μαρτυρία : Γιώργος Καραμπατσάκης γεννηθείς το  1923

 

Η πεθερά μ' έλεε με :
« Μώρη, νύφη, για ντράνα ποίο ορνίθι είναι που κακανίζει; Το φαβαρό, για το σταχτί; ». Άλλο ημέρα λέει με «φέρε με το ανεμιστήριν» και άλλο ημέρα παλέ «φέρε με το τζιμτζάν». Έλεεν «φέρεν το ταγγεράν», «ντράνα στο θεδίραν»

Μαρτυρία : Δέσποινα σύζ. Γ. Καραμπατσάκη

Λεξιλόγιο : Ταρλά = χωράφι - Εμακέλλιζαμ ' = σκάβαμε με την μάκελλα - Ντράνα = κοίτα, από το ρήμα «εντρανώ» - Φαβαρό = πετρωτό (στο χρώμα) - Ανεμιστήριν = στραγγιστήρι - Τζιμτζάν = κουτάλι - Θεδίραν = χωνευτό ντουλαπάκι στον τοίχο

 

Διάλογος μάνας και παιδιού :

• Πάμε ΄ς τον ταρλά, λέει η μάνα
• Μάνα, φύλαξε με, 'κ' επορρώ να πάω, λέει το παιδί
• Ελα πρέ, εγώ αδώ στέκομαι
• Μάνα εγω τώρα διψάω
• Πρέ εσύ τόσον καιρόν έρκεσ' αδώ και το νερόν που ένι, 'κ' εξέρεις 'το;
• Πού ένι, μωρή μάνα;
• Εκεί αντίκρυ ένι, πρέ, τα μάκια σου που ένι πρέ;
• Μάνα ηύρα 'το.'κ' επορώ να πίω μωρή μάνα.!
• Πρέ καμάρω, πρέ καμάρω ανάθεμά με.
• Το είδα, μάνα, άμα ρέει.
• Καμάρω πρε αναθεματισμένο, καμάρω
• Καμάρωσα, πάλι δεν μπορώ, απανό ένι, ατό που ρέει.
• Πρέ, εσύ καθόλου ακίλι 'κ' έεις; Γράνε πρέ, με τα χέρια σου, γράνε..
• Έγρανα, πρε μάνα, ΄ς ση στόμα μου έρκεται τσαμούρια.
• Έπινες ;
• Τι να πίω, μωρή μάνα, τσαμούρια να μην πίω εγώ αδώ ;
• Άφησ' το κ' έλα, πρέ, μη γράνεις άλλο..

(αυτό η ιστορία είναι του Δίων από το Σινάπ' )

Μαρτυρία : Δημητρός Καραγιαννίδης

 

Λεξιλόγιο :

Μάκια = μάτια
Καμάρω = σκύψε, ρήμα καμαρώνω
Ακίλι = μυαλό
Γράνε = σκάπτε, σκάλιζε, ρήμα γράνω
Τσαμούρια = λάσπες
Σινάπ = Σινώπη

 

Print