Ιδιωματισμοί της Ποντιακής διαλέκτου

 Χωρολόγι,μανάτια,τσααιτεύω,γουζίν,έφαγαμε,έπαμες,κορκόδειλας,δαφνοπόταμος,χαρσιώτης,σελβίρα,λεμόνα,τρανταφύλλα,τουτουγιά,σελβίρα,κυπαρισσένια,κυπαρέσσα,παρέσσα,χατούνα,ναζλού,ναρχατού,σουρμαλού,αμανάτς,αποκαμάρωμαν,ψαθύρα̤,κοκκινόκολα,φήμιγμαν,τσ̆αρκούλ,μνημόρα̤,τσιμπαρά̤ουμαι,μιαντή,τσίτεν,τσίτη,χόχορας,κουκουβάγια,χατσένια,μέγγκλα,ζώδια,κύρβας,χαντσεύω,κρούγω,τσούν,τρικέφαλον,οφίδ’,άγιοςοΚύρτς,συντέκν,άπιστον,ομνύω,πιστεμένον,άρκον,αρκοτούζακον,αρκουδεύω,αρκοτσούνα,αρκοπάλλαχον,παλλάχ,άρκαινα,χασ̆χασ̆ίτα,χασχασίτα,βαίνω,πρωτόγαλον,σ̆κυρόγαλον,σερέκ’,νόσος,χωμολέον "Χωρολόγι"
Η «Χώρα». Γενικώς οι ξένοι, σε αντίθεση με τα συγγενικά πρόσωπα. Η χώρα ντο λέει μη τερείς = μη κοιτάς τι λένε οι ξένοι. Τη χώρα π’ ακούει, τη χώρας γίνεται = όποιος ακούει τις συμβουλές των ξένων αποξενώνεται απ’ την οικογένειά του. Τη χώρας τα λόγια̤ = ξένες, ανεύθυνες φήμες. Χωρολόγι = Προκειμένου να επιστήσουν την προσοχή των μικρών ώστε να συνηθίζουν να είναι σεμνοί στην εμφάνισή τους, μόλις φαινόταν η γύμνια τους, φώναζαν : Χωρολόγι ! Χωρολόγι ! που σήμαινε Ντροπή, θα σε γελά ο κόσμος. Οι μικροί έσπευδαν να κρύψουν την γυμνότητα τους κι έτσι από μικρή ηλικία συνήθιζαν στη σεμνότητα.

Print

Το πρόσωπον και ο πρόσωπος - Απ τους ιδιωματισμούς της Ποντιακής Διαλέκτου

Πρόσωπον,πρόσωπος,ιδιωματισμοί,ποντιακής,διαλέκτου,πλατυπρόσωπος,ασπροπρόσωπος,μαυροπρόσωπος,στενοπρόσωπος,παροιμίες,ποντιακή,γλώσσαΠρόσωπον λέγεται το μπροστινό μέρος του κεφαλιού. Άλλα παραδείγματα με την ίδια έννοια : 1) πρόσωπο του τοίχου ή της πέτρας (το μπροστινό - το πελεκημένο μέρος), 2) της λίμνης, δηλαδή η επιφάνεια του νερού και γενικά της γης, 3) του υφάσματος, η καλή του όψη αλλά και το ίδιο το ύφασμα γενικώς αλλά όχι η φόδρα, 4) πρόσωπο του χωραφιού, το σπαρτό, το χόρτο. Για άνθρωπο λέγεται : στενοπρόσωπος ή πλατυπρόσωπος δηλαδή με στενό ή πλατύ πρόσωπο.

Print

Ποντικόν ανέκδοτον εκ Τσαγχράκιου Κερασούντος Πόντου

Αστείο,ποντιακό,ανέκδοτο,τσαγχράκιο,κερασούντας,αστήρ,πόντου,γλωσσικς,ιδίωμα,λαογραφία,μύθοι,φέγγον,σύντεκνος,πίττα,ωβά,τουλούμ,βαρεσμέντσα,παραγυιόςΊνας άνθρωπος έστειλεν με τον παραγυιόν ατ’ ΄ς σον σύντεκνον ατ’ δώρα: έναν πίτταν στρογγυλόν, τριάντα ωβά κι έναν τουλούμ καλά γομάτον κρασίν, κι είπεν ατον να λέει τον σύντεκνον ατ’ : Αβούτα τα δώρα π’ εδέκε με να φέρω ’σε, είπε με να λέω σε : “Ο φέγγον ολόγιος, τα ημέρας τριάντα κι η κοιλία τη βαρεσμέντσας εννέα μηνών”.
Εκείνος, ΄ς ίναν έγκεν τα δώρα, επαίρεν ατα κι είπεν τον παραγυιόν να λέει τον σύντεκνον ατ’ : “Ο φέγγον ημσός, τα ημέρας δεκαπέντε κι η κοιλία τ’ ημσόν καταιβασμένον”. Αέτς εποίκαν οι δύ’ συντέκν’ κι εγνώρτσαν πως ο παραγυιόν έκλεψεν ΄ς σην στράταν τ’ ημσόν την πίτταν, τα δεκαπέντε ωβά και τ΄ ημσόν το κρασίν.

Αστείον Ποντικόν ανέκδοτον εκ Τσαγχρακίου Κερασούντος- Περίοδος 1884-1885
Πηγή : Εβδομαδιαίον περιοδικόν Τραπεζούντος Αστήρ του Πόντου τεύχος 46ον

Print

Ταβή ή Ταβί, το Τάβισμα. Ανάλεκτα εκ της μεσαιωνικής γλώσσης του Πόντου

Γλωσσολογικά,σημασιολογικά,ετυμολογικά,πόντου,μεσαιωνική,γλώσσα,τουρκική,αραβική,dava,νταβάς,ταβή,ταβί,νταβά,δαβατζής,νταβατζής,ταβατζής,κεραμέως,ταβίζωΠερί της μεσαιωνικής γλώσσης του Πόντου - Γλωσσολογικά, σημασιολογικά και ετυμολογικά Πόντου

Ταβή ή Ταβί.
Η λέξη προέρχεται απ την τουρκική και αραβική dava που σημαίνει έριδα, φιλονικία, δίκη. O Miklosich στο σύγγραμμα του Die Turkischen element in den Sudost und ost europaischen sprachen, (Το τουρκικό στοιχείο στις γλώσσες της Νοτιοανατολικής και Ανατολικής Ευρώπης ) Halfte σελ 100 , δίνει παράγωγα στην νέα Ελληνική τις λέξεις : Νταβά και Δαβατζής (νταβατζής). Στα Κυπριακά, ταβατζής είναι ο ενάγων ο απαιτητής.

Print

Αεσέρτς (Άγιος Σέργιος), Ετυμολογικό σημείωμα Παντελή Η. Μελανοφρύδη

Αεσέρτς,μελανοφρύδης,βουνά,πόντου,γεσίρ,εσέραγά,τορούλ,μεσοχάλδιο,αεσέρ,ποντιακή,γλώσσα,λαογραφία,άγιος,σέργιος,τσιτενοί,τσίτη,χριστιανισμός,δίας,αυλίανα,αεπαύλον,κρώμνη,σίμικλη,αϊλίας,αενπέτρον,ηρακλής,ΒαλαβάνηςΣτην αξιόλογη γεωγραφική και ιστορική του μελέτη «Απ’ τα ιστορικά βουνά του Πόντου», ο κ. Δ.Κ. Παπαδόπουλος, γράφει για το όρος Αεσέρ’. Λέξη που παράγεται εκ του Γεσίρ (αιχμάλωτος) ή εκ του σωρός (σερεύω) ή εκ του Εσέρ-αγά. Πιθανόν οι παραπάνω ερμηνείες και οι ετυμολογήσεις του κ Παπαδόπουλου να είναι ορθές καθώς πολλές ονομασίες ορέων ή τοποθεσιών έχουν ιστορική προέλευση. Επειδή στην περιφέρεια Τορούλ (Μεσοχάλδιον) ήταν πασίγνωστη και περιλάλητη η ψηλή κορυφή του Αεσέρ, τον οποίον δικαίως ύμνησε στον μέγιστο βαθμό η λαϊκή μούσα, θεωρώ επιβεβλημένη την ανάγκη να προσθέσω λίγα ακόμη πάνω στην λαμπρή πραγματεία του κ. Παπαδόπουλου. Αεσέρτς στην Ποντιακή γλώσσα είναι ο Άγιος Σέργιος του οποίου οι εκκλησίες (ναοί) βρίσκονται και αλλού όπως και στην Τσίτη όπου τιμόταν ως πολιούχος.

Παρακολουθείστε το αφιερωματικό μας βίντεο

Print

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ