Νιώτικα. Λαογραφικά, γλωσσικά και ιστορικά της Οινόης του Πόντου.

οινόη,ποντιακή,γλώσσα,λαογραφία,γλωσσικό,ιδίωμα,νιώτικα,μύθοι,αποφθέγματα,ρητάΈχ̌εις καλά παιδία, τα κρόσ̌ια τι να φτάς ; Και έχ̌εις κακά παιδία, πάλι τι να φτάς ατά ;
Έχεις καλά παιδιά, τι να τα κάνεις τα γρόσια ; Και έχεις κακά παιδιά, πάλι, τι να τα κάνεις; Δεικτικόν της ευτυχίας που τα καλά παιδιά στερεώνουν και τα κακά γκρεμίζουν.

Εδίβε να κάλεινεν κι έπεσεν κι εκοιμήθε.
Πήγε να προσκαλέσει και πλάγιασε και κοιμήθηκε. Για τους αργοκίνητους ανθρώπους που πηγαίνουν για σοβαρή δουλειά κάπου και δε νοιάζονται να την τελειώσουν ποτέ.

Print

Δύο Μύθοι του χωρίου Σταυρίν του Πόντου

 πόντου,χρονικά,μύθοι,λαογραφία,παραδόσεις,σταυρίν,χαλδίας,παραμύθια,κλωστοί,κρυπτοχριστιανοί,μουρδουλίζω,αλεπόν‘Σ ση χαρά πα ξύλα θα κοβαλώ. (Πρώτος μύθος)
Το λεοντάρ’ θ’ εγυναίκιζεν και ελάλεσεν ΄ς σην χαράν όλα̤ τη ‘ης τα τετράποδα και τα πετούμενα. όλα̤ τα πλάσματα εφόρεσαν κι’ ενέλλαξαν και εχπάσταν ‘ς σην χαράν. Ο γάϊδαρον μοναχόν ξάϊ ‘κ̌ ’εσυνωρθάεν. Εφορτώθεν το σεμέρ’ ν΄ατ’ και εδέβεν πλάν. ΄Σ ση στράταν είδεν ατόν αλεπόν και ερώτεσεν ατόν.
Νέπρε, γαϊδάρ’ υιέ, ΄ς σην χαράν πα με το σεμέρ’ θα πάς ;
Έ ! χανούμ ! είπεν ο γάϊδα̤ρον , εγώ εξέρω, ΄ς ση χαράν πα αν πάω, για νερόν, για ξύλα θα κοβαλώ

Print

Ο Λυπηρίδης ο Θόδωρον - Ανέκδοτη διήγησις χωρίου Παρτίν Κρώμνης Πόντου

πατρίν,κρώμνης,πόντου,χαλδία,αργυρούπολη,σταυρίν,βαρενού,λυκάστ,ποντιακή,διάλεκτος,ανέκδοτες,διηγήσεις,λαογραφία,διαλεκτολογία,λυπηρίδης,θεόδωροςΟ Λυπυρίδης ο Θόδωρον ας σο Παρτίν, έτον αγράμματος, άμαν το τσιμίδ’ν ατ’ εδούλευεν. Έξυπνος, τετραπέρατος και πολλά τίμιος, ΄ς σο χωρίον ούλ’ εποίναν ατόν εχτιπάρ’ και πάντα ουντάν είχαν κάποιον σοβαρόν δουλείαν έλεγαν : Ας ερωτούμε τον θείον τον Θόδωρον. Τα λόγια τ΄ μετρεμένα κι’ οι χωρέτ’ έκουαν ατόν με το σέβας. Για τ΄ατό εθέλεσαν να εποίναν ατόν επίτροπον τ’ εγκλησίας, άμαν ο Θόδωρον ουράντσεν : Εγώ, είπεν, είμαι αγράμματος, επιτροπή ‘κ̌ ‘ επορώ να εφτάγω. Οι χωρέτ’ επάτεσαν ποδάρ’ κι ο Θόδωρον εγέντον επίτροπος κι’ η εγκλησία είδεν νοικοκύρεμαν και παράδας σην κάσσαν.

Print

Ανέκδοτο Ματσούκας - Λαογραφικά Γλωσσικά Σύμμεικτα Πόντου

 λαογραφικά,γλωσσικά,σύμμεικτα,ματσούκας,πόντου,πιβόλα̤,απίδα̤,τσ̌αϊρια̤,πεσ̌κέσ’,ασ̌λαμάδας,τσ̌άλωσαν,ορμίν,κατακλυμίδ,κερασινού,σ̌εκέρ,εχαντίαζαν,πάσ̌,σκουντουλάκα̤,σεπεπί,τάγκουλη,βουκ̌άχος,παχ̌οτσίμιδος Σ’ εμπροσνά τα χρόνα̤ η Ζάβερα γομάτον ‘πιβόλα̤ απίδα̤ έτον. ΄Σ σο Λεφτοκαρέν απάν’, το παλαιόν το χωρίον, ‘ς σα τσ̌αϊρια̤ ‘πεσ̌κέσ’ ετέρνες παμπάλαια ασ̌λαμάδας άμον θεμόνα̤ τα ρίζας ατουν, πεντακόσ̌α ‘ξακόσ̌α χρονών δεντρά.Ατώρα υστερνά τ’άλλα ‘τσ̌άλωσαν κι΄ερούξεν ατα άνεμον, τ’ άλλα ‘κόπαν’, άμα ξάν πολλά επέμ’ναν.  ΄Σ σου Δάβαρ αφκά οι Σουλεϊμανάντ’ είχαν ΄ς σου Χατζή τ’ ορμίν απέσ’ άναυ τ’ άλλα έναν θερίον κανέταν, κάθαν χρόνον κατακλυμίδ’ έστεκεν ασ’ σ’ απίδια̤ έβγαν Κερασινού ακόμαν πουδέν μεϊβέν κ̌΄εφαίνουτον κ’ εείνο έφτανεν τ’ ευλοημένον, άμον σ̌εκέρ ΄ς σο στόμα σ’ ελύουτον. Την Άνοιξην εχαντίαζαν τη ρίζαν εθε, άμα με την χώραν πάσ̌ κ̌ι γίνεται με τα λιθάρα̤ με τα σκουντουλάκια̤ ξάν εγρίλευαν το δεντρόν, σεπεπί τ’ απίδα̤.

Print

Το γλωσσικό ιδίωμα της Σαντάς του Πόντου

γλωσσικό,ιδίωμα,γλώσσα,ομιλία,ποντιακή,σαντά,επτάκωμος,τραπεζούντα,λεξικό,άνθιμος,παπαδόπουλοςΗ διάλεκτος του Πόντου και ιδιαίτερα της Σαντάς, είναι μια από τις χαρακτηριστικότερες ελληνικές διαλέκτους. Σώζει τον μεσαιωνικό, τον βυζαντινό χαρακτήρα της, με πολλούς γλωσσικούς και γραμματικούς τύπους και λέξεις αρχαϊκές, ακόμα δε και ομηρικές.
Οι έλληνες του Πόντου δεν ακολούθησαν την γλωσσική εξέλιξη των ασπροθαλασσιτών (ελλήνων του Αιγαίου πελάγους – ak deniz στα τουρκικά είναι το Αιγαίον πέλαγος/ άσπρη-λευκή θάλασσα, σε αντιδιαστολή με το kara deniz που είναι η μαύρη θάλασσα. Ως γνωστόν τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα (βοράς-νότος-ανατολή-δύση) ορίζονται απ’ τους τούρκους με χρώματα).  Ο βοράς με το μαύρο χρώμα, ο νότος με το ερυθρό, η ανατολή με το μπλε-ουράνιο ή ουρανί και η δύση με το λευκό. Απομονωμένοι λοιπόν οι έλληνες του Πόντου στην Νοτιοανατολική άκρη της Μαύρης θάλασσας, διατήρησαν την απήχηση της βυζαντινής λαλιάς και είναι η γλώσσα τους ένας σύνδεσμος γλωσσικός, ένας συνδετικός κρίκος των αρχαίων αλλά και των νέων χρόνων.

Print

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ