Ονομαστές οικογένειες της Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας

 Ονομαστές οικογένειες της Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας.

άγιος,θεόδωρος,γαβράς,ονομαστές,οικογένειες,αυτοκρατορίας,τραπεζούνταςΠολλές επιφανείς βυζαντινές οικογένειες συνδέονταν με τον Πόντο με σχέσεις καταγωγής ή άλλου είδους, όπως οι Κρηνίτες, οι Λακαπηνοί, οι Μαλεΐνοι, οι Φωκάδες, οι Δούκες, οι Κουρκούες, οι Κεκαυμένοι και οι Κομνηνοί. Στη συνέχεια παρουσιάζουμε σύντομα κάποιες από τις οικογένειες που ήταν ιδιαίτερα συνδεδεμένες με την πόλη ή με την Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας. Αξίζει να σημειωθεί ότι πολλές ποντιακές οικογένειες συνδέονταν με σχέσεις καταγωγής ή συγγένειας με μεγάλους γεωργιανούς ή λαζικούς οίκους.

Οι Γαβράδες
Η οικογένεια των Γαβράδων κυριάρχησε στην πολιτική σκηνή του Πόντου κατά τον 11ο και 12ο αιώνα και συνδέθηκε με τις κινήσεις αυτονόμησης της περιοχής από τη βυζαντινή εξουσία. Πολλοί Γαβράδες διακρίθηκαν στη βυζαντινή κοινωνία και στην Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας, κάποιοι προσχώρησαν στους Σελτζούκους, ενώ ένα παρακλάδι της οικογένειας, γνωστοί ως "Khovra", χρημάτισαν ηγεμόνες της Κριμαίας. Θρυλική υπήρξε η δράση κάποιων μελών, ενώ ο Θεόδωρος Α΄ Γαβράς αγιοποιήθηκε από την τοπική Εκκλησία. Στη μνήμη του οικοδομήθηκε ναός και σώζεται μια ακολουθία και μια αφήγηση του μαρτυρίου του.

Οι Ξιφιλίνοι

Η οικογένεια των Ξιφιλίνων καταγόταν από την Τραπεζούντα και άκμασε τον 11ο και 12ο αιώνα. Πολλά μέλη της διετέλεσαν διοικητικοί αξιωματούχοι κυρίως στη Θεσσαλονίκη και την Κωνσταντινούπολη, ενώ άλλοι υπηρέτησαν την Εκκλησία. Από την οικογένεια προήλθαν δύο πατριάρχες Κωνσταντινουπόλεως, ο Ιωάννης Η΄ και ο Γεώργιος Β΄ (1191-1198) Ξιφιλίνοι. Ο Ιωάννης Η΄ Ξιφιλίνος και ο ανιψιός του Ιωάννης Ξιφιλίνος ο Νέος ανήκαν στους κύκλους των διανοουμένων της εποχής και άφησαν συγγραφικό έργο.

Στην Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας έδρασαν μεγάλες οικογένειες, όπως οι Δωρανίτες, οι Καβαζίτες, οι Μειζομάτες, οι Καμαχηνοί, οι Τζανιχίτες, οι Αμυτζανταράντες, οι Ακριβι(τ)ζιώτες και οι Σαμψών, Καβαζίτες, . Πρόκειται γενικά για πλούσιους γαιοκτήμονες, που αρχικά συντέλεσαν στην εδραίωση των Μεγάλων Κομνηνών στην Τραπεζούντα και στη συνέχεια παρείχαν έμψυχο δυναμικό και υλική υποστήριξη στην αυτοκρατορία. Οι οικογένειες αυτές διέθεταν κτήματα και δρούσαν στο θέμα Χαλδίας, στη ραχοκοκαλιά της Αυτοκρατορίας των Μεγάλων Κομνηνών.

Η θέση τους τους επέτρεπε να ελέγχουν τα μονοπάτια προς το εσωτερικό της Μικράς Ασίας και τους δρόμους που συνέδεαν τη Γεωργία με τα τουρκικά εδάφη.
Παράλληλα με τις ποντιακής καταγωγής οικογένειες έδρασε και η οικογένεια των Σχολαρίων, οι οποίοι κατάγονταν, σύμφωνα με μία άποψη, από την Πόλη. Μέλη της κατείχαν θέσεις υψηλές στο παλάτι των Μεγάλων Κομνηνών, ενώ ο χώρος επιρροής τους εντοπίζεται στην παράλια ζώνη της αυτοκρατορίας.
Οι μεγάλες οικογένειες της Τραπεζούντας αποτέλεσαν πυρήνες οργάνωσης στασιαστικών κινημάτων. Οι μεταξύ τους αντιθέσεις οδήγησαν συχνά σε πολιτική κρίση στους κόλπους της αυτοκρατορίας και σε αποδυναμωτικούς εμφύλιους πολέμους. Η δυναστική έριδα των μέσων του 14ου αιώνα οδήγησε σε μεγαλύτερη ένταση τις σχέσεις των αντιτιθέμενων παρατάξεων. Η βασιλεία του Αλεξίου Γ΄ Μεγάλου Κομνηνού σήμανε την αποκατάσταση της ηρεμίας, με την επικράτηση των Σχολαρίων και τον επακόλουθο φιλικότερο προς το Βυζάντιο προσανατολισμό του κράτους.

Αμυτζαντάριοι

Αντικείμενο έρευνας πολλών μελετητών αποτέλεσε η παρουσία των Αμυτζαντάριων στο πολιτικό προσκήνιο της Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας το 14ο αιώνα. Οι Α. Σαββίδης και Θ. Γεωργιάδης καθώς και οι συντάκτες του Prosopographisches Lexikon der Palaiologenzeit υποστήριξαν ότι οι Αμυτζαντάριοι αποτελούσαν έναν από τους κυριότερους τραπεζουντιακούς αριστοκρατικούς οίκους που πρωταγωνίστησαν την περίοδο εκείνη. Διαφορετική άποψη εξέφρασε ο A. Bryer, ο οποίος δεν τους θεωρεί μέλη οικογένειας, παρά υποστηρίζει ότι ο όρος «Αμυτζανταράντες» χαρακτηρίζει άτομα ή οικογένειες με κοινή ενδεχομένως καταγωγή ή, πιθανότερο, ένα κράμα κατοίκων του ανατολικού Πόντου με γεωργιανές, αρμενικές, λαζικές, ελληνικές και, πιθανόν, και τουρκικές καταβολές.
Όσον αφορά την προέλευση του ονόματος της «οικογένειας» ή της «κοινωνικής ομάδας», αυτό σχετίζεται κατά πάσα πιθανότητα με το στρατιωτικό αξίωμα του αμυρτζανταρίου, το οποίο υποδηλώνει το αντίστοιχο αξίωμα του πρωτοσπαθάριου, προερχόμενο από το τούρκικο emır cadar. Ο μητροπολίτης Τραπεζούντος Ιωάννης-Ιωσήφ Λαζαρόπουλος τους αναφέρει ως «Αμιτζανταράντας» ενώ ως αξιωματούχος μνημονεύεται ο αμυ(ρ)τζαντάριος στον κατάλογο του Ψευδο-Κωδινού. Τραπεζούντιοι αξιωματούχοι, κάτοχοι του τίτλου αυτού, αναφέρονται ωστόσο και σε άλλες πηγές. Για παράδειγμα, ο χρονικογράφος της αυτοκρατορίας των Μεγαλοκομνηνών Μιχαήλ Πανάρετος αναφέρει τον Μιχαήλ Μειζομάτη, αμυ(ρ)τζαντάριο κατά το 1344.

Print

Αλέξιος Α' Μέγας Κομνηνός

αλέξιος,κομνηνός,αυτοκρατορία,τραπεζούνταςΟ Αλέξιος Α' Μέγας Κομνηνός (1182-1222) υπήρξε ο ιδρυτής της Αυτοκράτοριας της Τραπεζούντας από το 1204 ως το 1222.

Ήταν ο μεγαλύτερος γιος του βυζαντινού αξιωματούχου Μανουήλ Κομνηνού και της Ρουσουδάν , κόρης του βασιλιά της Γεωργίας Γεώργιου Γ' .

Ήταν εγγονός του Βυζαντινού Αυτοκράτορα Ανδρόνικου Α' Κομνηνού , ο οποίος μετά από στάση, καθαιρέθηκε και εκτελέστηκε το 1185.

Ο Μανουήλ τυφλώθηκε κατά την διάρκεια της στάσης και πιθανόν να πέθανε, πάντως το σίγουρο είναι ότι δεν μνημονεύεται σε καμία ιστορική πηγή στο εξής.

Είχε δυο γιους, τους «καίσαρες» Αλέξιο και Δαυίδ . Η μητέρα του Ρουσουδάν κατέφυγε ή στην Γεωργία ή στις νότιες ακτές του Εύξεινου Πόντου .
Τον τελευταίο μήνα πριν την Άλωση της Κωνσταντινούπολης του 1204, ο Αλέξιος κατέλαβε την Τραπεζούντα με την βοήθεια γεωργιανών στρατευμάτων που του παρείχε η θεία του, βασίλισσα Θαμάρ της Γεωργίας.
Ο νέος άρχοντας ήταν τότε μόλις είκοσι δύο ετών. Οι Κομνηνοί ήταν ιδιαίτερα δημοφιλείς στην περιοχή του Εύξεινου Πόντου, όπου κατάγονταν κιόλας από εκεί (συγκεκριμένα από την Παφλαγονία ).

Το 1182 ο παππούς του Ανδρόνικος είχε το προσωπικό του κάστρο στο Οιναίον, μεταξύ Τραπεζούντας και Σινώπης . Και οι τρεις αυτές πόλεις, υπάχθηκαν εξαρχής στο νεοσύστατο κράτος του Αλέξιου.

Εν τω μεταξύ ο αδελφός του Δαυίδ, με την βοήθεια Γεωργιανών και εντόπιων μισθοφόρων, κατέκτησε όλες τις περιοχές στα νότια παράλια του Εύξεινου Πόντου, προελαύνοντας δυτικά προς την Παφλαγονία και την Κασταμονή , την ιδιαίτερη γενέτειρα των Κομνηνών. Ο Δαυίδ κατέλαβε και την Ηράκλεια του Πόντου , πλησιάζοντας την ίδια την Κωνσταντινούπολη.

Ο Αλέξιος έλαβε τον τίτλο του «Αυτοκράτορα των Ρωμαίων» και πιθανόν και του «Μέγα Κομνηνού». Η δυναστεία αυτή επιβίωσε για 257 έτη, η μακροβιότερη (όπως έγραψε ο Βησσαρίων ) της βυζαντινής ιστορίας. Η Αυτοκρατορία αυτή εκτεινόταν δυτικά, από την Ηράκλεια, ως ανατολικά την Σωτηριούπολη και την Γεωργία. Επίσης κατείχε και τμήμα της Κριμαϊκής χερσονήσου (Περάτειας). Η απώλεια της Σινώπης το 1214, απομόνωσε την Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας από αυτήν της Νίκαιας . Η εξωτερική πολιτική της Τραπεζούντας σε γενικές γραμμές επικεντρώνονταν στις σχέσεις με την γειτονική Γεωργία, το Σουλτανάτο του Ικονίου , τις ιταλικές ναυτικές δυνάμεις (ιδιαίτερα την Γένοβα) και τα εμιράτα του Ερζερούμ και Ερζιτζάν.

Print

Ανδρόνικος Α' ο Γίδων

ανδρόνικος,γίδων,αυτοκρατορία,τραπεζούντας Ο Ανδρόνικος Γίδος (ή Γίδων ) υπήρξε Αυτοκράτορας της Τραπεζούντας ( 1222 - 1235 ).

Διαδέχτηκε τον πεθερό του Αλέξιο Α' , τον ιδρυτή της Αυτοκρατορίας, ως κηδεμόνας του νεαρού γιου του Ιωάννη Α' αξούχου .
Ο Ανδρόνικος ανέλαβε το θρόνο σε μια περίοδο που η Τραπεζούντα ήταν υποτελείς στους Σελτζούκους Τούρκους του Ικονίου, ύστερα από μια συνθήκη που είχε αναγκαστεί να υπογράψει ο προκάτοχός του.

Ωστόσο αναφέρεται ότι, το 1224 , όταν ο Σελτζούκος διοικητής της Σινώπης αιχμαλώτισε και λεηλάτησε ένα πλοίο της Τραπεζούντας.

Ο Ανδρόνικος επιτέθηκε εναντίον του τουρκικού στόλου, τον καταναυμάχησε και λεηλάτησε τα περίχωρα της Σινώπης.

Στη συνέχεια νίκησε και αιχμαλώτισε στη μάχη του Χορτοκοπίου τον Σελτζούκο σουλτάνο Αλαεντίν Καϊκουμπάντ Α' , ο οποίος για να πετύχει την απελευθέρωσή του, απάλλαξε την Τραπεζούντα από το φόρο υποτέλειας που του κατέβαλλε.

Στα τελευταία χρόνια της βασιλείας του Ανδρόνικου οι Τραπεζούντιοι συμμάχησαν με τους Μογγόλους της Περσίας, αλλά όταν οι τελευταίοι ηττήθηκαν από τους Σελτζούκους, ο Ανδρόνικος έγινε πάλι φόρου υποτελής των σουλτάνων του Ικονίου.

Print

Ιωάννης Α' Μέγας Κομνηνός ο αξούχος

ιωάννης,μέγας,κομνηνός,αξούχος,αυτοκρατορία,τραπεζούνταςΟ Ιωάννης Μέγας Κομνηνός ο αξούχος υπήρξε Αυτοκράτορας της Τραπεζούντας από το 1235 ως το 1238 .
Ήταν ο μεγαλύτερος γιος του ιδρυτή της Αυτοκρατορίας Αλέξιου Α' και της Θεοδώρας αξούχινας.  

Διαδέχτηκε στον θρόνο τον θείο του Ανδρόνικο Α' .

Για την βασιλεία του οι πληροφορίες είναι ανύπαρκτες και το μόνο γνωστό είναι ότι σκοτώθηκε το 1238 παίζοντας «εν τω τζιγκανιστηρίω», δηλαδή πόλο , ένα είδος έφιππου γκολφ, άθλημα δημοφιλές στην υστεροβυζαντινή αριστοκρατία.

Κανονικά έπρεπε να τον διαδεχτεί ο Ιωαννίκιος, ο προτώτοκκος γιος του, όμως αυτός προτίμησε τον μοναχικό βίο και έτσι τον διαδέχτηκε ο αδερφός του Μανουήλ Α'

Print

Μανουήλ Α' Μέγας Κομνηνός

μανουήλ,μέγας,κομνηνός,αυτοκρατορία,τραπεζούντας Ο Μανουήλ Α' Μέγας Κομνηνός (περίπου 1218 - 1263 ), υπήρξε Αυτοκράτορας της Τραπεζούντας από το 1238 ως το 1263.

Ήταν ένας από τους πλέον δραστήριους Αυτοκράτορες. Ο χρονογράφος Μιχαήλ Πανάρετος τον ονομάζει «στρατηγικότατον» και «ευτυχέστατον».
Στο διπλωματικό πεδίο, ανέπτυξε σχέσεις με τον Πάπα της Ρώμης και απεσταλμένοι του πήγαν στην αυλή του Λουδοβίκου Θ' της Γαλλίας για να ζητήσουν νύφη για τον ίδιο.

Η ευημερία του κράτους του φαίνεται και από την περίφημη εκκλησία της Αγίας Σοφίας που κτίστηκε επί βασιλείας του στην Τραπεζούντα.

Γνωστό ήταν και το ασημένιο νόμισμα και εκδόθηκε εκείνη την εποχή, το ονομαζόμενο «άσπρο», που επικράτησε η κυκλοφορία του στην ευρύτερη περιοχή του Εύξεινου Πόντου .

Οι Γεωργιανοί το ονόμαζαν το νόμισμα αυτό «Κιρμανεούλ», δηλαδή νόμισμα του κυρ Μανουήλ.


Ιδιαίτερα η καταστροφή της Βαγδάτης από τους Μογγόλους το 1258, είχε ως αποτέλεσμα να μετατοπισθούν οι εμπορικοί δρόμοι δύσης με ανατολής βορειότερα, διαπερνώντας την ίδια την Τραπεζούντα και τον Εύξεινο Πόντο, αντί για την Μεσόγειο.

Το εμπόριο άνθισε, ιδιαίτερα αυτό του μεταξιού και το κράτος της Τραπεζούντας γνώρισε περίοδο πλούτου και ευημερίας.
Ο Μανουήλ παντρεύτηκε τρεις φορές, με την πρώτη σύζυγο, Άννα Ξυλαλόη , που ήταν κόρη Τραπεζούντιου ευγενή, είχε ένα γιο τον Ανδρόνικο Β' , που τον διαδέχτηκε.
Με την δεύτερη σύζυγο, την γεωργιανή πριγκίπισσα Ρουσαντάνα (Rοusadan) είχε μία κόρη την Θεοδώρα.
Με την τρίτη σύζυγο, την Ειρήνη Συρίκαινα, κόρη επίσης Τραπεζούντιου ευγενή, είχε τέσσερα παιδιά τους :
Γεώργιο .
Κόρη που δεν διασώζεται το όνομά της, παντρεύτηκε τον Δημήτριο Β' της Γεωργίας .
Κόρη που δεν διασώζονται στοιχεία & τέλος τον
Ιωάννη Β' .

Print

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ