Γαμήλια Έθιμα του χωρίου Καπίκιοϊ Τραπεζούντας

Written by Πολατίδης Βασίλειος. Posted in Λαογραφία

γαμήλια,έθιμα,καπίκιοι,ματσούκας,πόντου,τραγούδια,χοροίΓαμήλια Έθιμα του χωρίου Καπίκιοϊ Τραπεζούντας

Η εκλογή της νύφης γινόταν απο τους γονείς του γαμπρού και μάλιστα τα παλιότερα χρόνια, σε μικρή ηλικία. Κάποτε, μόλις γεννιόταν κορίτσι σε φιλικό οικογενειακό σπίτι, χάραζαν την κούνια του κοριτσιού και το νεογέννητο προοριζόταν για το παιδί του χαράκτη. Το ψαλάφεμα - η ζήτηση της νύφης - γινόταν απ' ευθείας απο τους γονείς του νέου, αν είχαν οικειότητα με τους γονείς της νύφης, ή διαφορετικά με προξενειά. Η προξενήτρα σε καμία περίπτωση δεν έπαιρνε χρήματα, αλλά συνήθως φιλοδώρημα με μορφή ρουχισμού. Άν υπήρχε συγκατάθεση, έλεγαν οι γονείς : «δίγομε τον λόγον εμουν» ( λογόδομαν). Αυτό ήταν αρκετό. Κάποτε μάλιστα εγένοντο και μνηστεία με την ευλογίαν του ιερέως -σημάδεμα. Τότε αντάλλασαν και δώρα.

Οι αρραβωνιασμένοι μέχρι του γάμου τους, σπανίως συναντιόντουσαν. Μόνο κατα τα τελευταία χρόνια ο γαμπρός επισκεπτόταν το σπίτι της αρραβωνιαστικιάς του και μάλιστα μόνο κατα τις Κυριακές. Η αρραβωνιαστικιά ποτέ δεν ονόμαζε τον γαμπρό με το όνομα του, αλλά με την λέξη εκείνος. Πολλές φορές και μετά τον γάμο για αρκετά χρόνια τον αποκαλούσαν «εκείνος» και ποτέ ο άντρας μου. Όταν γινόταν διάλυση του αρραβώνα, επέστρεφαν τα δαχτυλίδια - έκλωθαν τα σημάδια -. Ο γάμος γινόταν πάντα πρίν την νηστεία των Χριστουγέννων ή του Πάσχα και πάντοτε ημέρα Κυριακή. Τρείς ημέρες πρίν γινόταν η πρόσκληση, - λάλεμαν. Συγγενής του γαμπρού ή παιδί φιλικής οικογένειας μοίραζε μικρές πίτες στα συγγενικά και φιλικά σπίτια. Ιδιαιτέρως στο σπίτι του γαμπρού έδιναν μεγάλη πίτα και στα γειτονικά σπίτια μικρή λαμπάδα. Ο λαλετής αμειβόταν απο τους καλεσμένους. Ιδιαίτερη πρόσκληση δίνετε στους οργανοπαίκτες.

Την Κυριακή το πρωί συνομήλικα κορίτσια με την νύφη - συγκόρ΄τζα την επισκέπτονταν, της έκαναν συντροφιά, την στόλιζαν και πρόσεχαν τα στολίδια και τα δώρα.
Μετά την απόλυση της Εκκλησίας, ο ζουρνάς και το νταούλι των καλεσμένων οργανοπαικτών έδιναν το σύνθημα ότι η χαρά άρχισε.

Το βράδυ του Σαββάτου στηνόταν μεγάλο καζάνι φασολόσουπας- σύζωμαν - και την Κυριακή το πρωί ετοιμαζόταν το πιλάφι. Οι καλεσμένοι πρώτα επισκέπτονται το σπίτι του γαμπρού και έλεγαν τις απαραίτητες ευχές : «Άξια ν' αρματώσετεν, καλά στεφανώματα, στερεωμέν (οι), να ζούν και να κλαδών'νε, πάντα αγάπη και καλά υστερ'νά»,

Γευμάτιζαν και πήγαιναν στο χορό σαν χορευτές ή θεατές. Την τάξη στο τραπέζι και στο κέρασμα επέβλεπε ιδιαίτερο πρόσωπο ο λεγόμενος κέλαρος.

Ο κόσμος χόρευε ανάμεικτα, άνδρες - γυναίκες - νεαρές και νεαροί. Στο μέρος του χορού γινόταν και το ξύρισμα του αγένειου ή ήδη ξυρισμένου γαμπρού. Ο κουμπάρος σταύρωνε τρείς φορές το μέτωπο του γαμπρού - νέγαμου, τον ξύριζε τυπικά, συμβολισμός ενηλικίωσης . Οι οργανοπαίκτες έπαιζαν ιδιαίτερο αργό σκοπό στο ξύρισμα και ο κόσμος ευχόταν : «Άξιος -άξιος ο κουμπάρον και ο νέγαμον !»

Μετά το ξύρισμα, στέκονταν όρθιοι κατα σειρά, ο νέγαμον, οι γονείς του και ο κουμπάρος ο οποίος φώναζε : «Ο νέγαμον χάρ α θέλ'(ει) Χάρ α θέλ'(ει) !» τον χαιρετούσαν οι γονείς του φιλώντας τον. Ο κουμπάρος και οι φίλοι προσέφεραν τα «χάρ α» αργυρά νομίσματα ή άσπρα μαντήλια που τα άπλωναν στον ώμο του. Μετά το ξύρισμα ετοιμαζόταν η γαμήλια πομπή - ψίκι. Έτοιμα μουλάρια ή άλογα με κιλίμια πάνω στις σέλες τους προορισμένα για τον γαμπρό, τους γονείς του, τον κουμπάρο, τον ιερέα και τους πλησιέστερους συγγενείς που ήσαν ηλικιωμένοι.

γαμήλια,έθιμα,καπίκιοι,ματσούκας,πόντου,τραγούδια,χοροίΗ γαμήλιος πομπή ξεκινά για το σπίτι της νύφης.
Την πομπή ακολουθούν οι νεόνυφες συγγενείς ή και γειτόνισσες με την νυφική τους στολή, το άσπρο πέπλο - καμάρα, κόκκινο μεταξωτό χιτώνι - τζιπέ, και επίχρυσα φλουριά στο στήθος και στο μέτωπο - σεμσέδες, Φούντες με χαντράκια κρέμονταν στο δεξί μέρος του στήθους. Στην διαδρομή του οψικίου, νήπιο, ή λεχώνα ή κατάκοιτος άρρωστος, έπρεπε να ειδοποιηθούν να σηκωθούν όρθιοι για να μη γίνει βλάψιμο, - πάτεμαν. Δηλαδή να μή μείνει ανάπηρο το νήπιο, η λεχώνα να μη υποτροπιάσει -μεταλεχούσεμαν, και ο άρρωστος να μη μείνει για πάντα κλινήρης. Στην διαδρομή αυτή, με παράγγελμα δινόταν σύνθημα ομοβροντιών με πιστόλια όπλα και δίκανα. Κεραστής υποδεχόταν την πομπή στην εξώπορτα του σπιτιού της νύφης. Μετά το κέρασμα όλη η πομπή έμπαινε στην αυλή απο την μεγάλη είσοδο του αυλότοιχου.

Πρώτη ερχόταν η μητέρα της νύφης φιλώντας τον γαμπρό, έδενε στον βραχίονα του άσπρο μαντήλι και στην τσέπη του έβαζε καρύδια και φουντούκια. Η πομπή όμως δεν περνούσε το κατώφλι του σπιτιού της νύφης. Τετράγωνος σύρτης - συρμέ, απεσύρετο απο τον κρύπτη της παραστάδας της θύρας και εμπόδιζε την είσοδο. « Εμπαίνομε - 'Κ' εμπαίνετεν» « Επορούμε - 'Κ' επορείτεν»
Γινόταν μικρή φιλική λογομαχία μέχρι που ο έφιππος γαμπρός πλησίαζε την είσοδο και με μαχαίρι χάραζε σταυροειδώς τρείς φορές την σκεπή και κάρφωνε το εγχειρίδιο στα σανίδια της σκεπής του υπέρθυρου του σπιτιού. Ακολουθούσε τάξιμο ότι θα έχουν καλά κεράσματα για τους οικείους της νύφης, τους συμπεθέρους και αμέσως υποχωρούσε ο σύρτης και εισερχόταν πλέον η πομπή. Ο κέλαρος όριζε τις θέσεις στο τραπέζι και κανόνιζε τα κεράσματα.

Ακολουθούσαν ευχές.
Ακολουθούσε λίγη διακοπή και άρχιζε το μυστήριο της στέψεως - στεφανώματα. Η νύφη έβγαινε απο το νυφείον στολισμένη με καμάραν, λευκό σεντόνι απο το κεφάλι εως κάτω στα πόδια για να μη φαίνεται το πρόσωπο της, με σεμσέδες στο μέτωπο και στο στήθος και ντυμένη εσωτερικά με τζιπέ σαν ιερατικό στιχάρι βυσσινή συνήθως χρώματος. Ο λευκός πέπλος παρουσίαζε την νύφη σαν ένα σκεπασμένο άγαλμα του οποίου τα αποκαλυπτήρια θα εγίνοντο το βράδυ της Κυριακής στο σπίτι του γαμπρού ή το πρωι της Δευτέρας στον χορό των συμπεθέρων. Η νύφη εξερχόταν υποβασταζόμενη απο παντρεμένη μεγαλύτερη αδελφή, ή στενότατη συγγενή ή την νονά της - δεξαμένη και οδηγείτο εις το μέσο της οικίας που γινόταν η στέψη. Στο άλλαγμα των στεφάνων ή στο Ησαϊα χόρευε, οι παριστάμενοι φίλοι του κουμπάρου έδιναν χτυπήματα με την παλάμη στην κεφαλή του. Στο τραπέζι υπήρχε δίσκος με σιτάρι, κρασί και θυμιάματα. Με σιτάρι έραιναν τους νεόνυμφους και το δάπεδο του σπιτιού ως σημάδι ευλογίας και ευτεκνίας. Στο «ποτήριον σωτηρίου λήψομαι...»ο ιερέας έδινε απο το κρασί στους νεόνυμφους και απο το υπόλοιπο έσπευδαν να πιούν οι νέοι και προ πάντων οι νέες για να έρθει και σ' αυτές γρήγορα το τυχερό.

Μετά την στέψη η γαμήλια πομπή γύριζε πίσω.
Η νύφη έφιππη υποβασταζόταν απο στενούς συγγενείς. Στο μέσο της διαδρομής και σε κατάλληλο μέρος γινόταν το σύρσιμο της πίτας. Δηλαδή, ο κουμπάρος έπαιρνε μέσα απο το δισάκι της νύφης -πίτα- την οποία τεμάχιζε σταυροειδώς και την εκσφενδόνιζε τεμαχισμένη στο πλήθος. Κυρίως οι νεαροί μάλωναν μεταξύ τους για το ποιός θα κατορθώσει να αρπάζει ένα κομμάτι το οποίο μοιραζόταν μεταξύ φίλων για γούρι.

Το οψίκι έφτανε επιτέλους. Αφίππευαν όλοι και στο τέλος η νύφη, αφού προηγουμένως άγγιζαν στο πόδι της χάλκινο καζάνι σε ένδειξη συγκομιδής πάντοτε άφθονων αγαθών. Στην είσοδο του σπιτιού του γαμπρού την νύφη υποδεχόταν η πεθερά της η οποία την έρραινε με σιτάρι. Η νύφη εισερχόταν με το δεξί πόδι και την οδηγούσαν στο νυφείο. Στις 10 το βράδυ έρχονταν οι γονείς της νύφης και οι καλεσμένοι τους. Τους υποδεχόταν ο κέλαρος. Σε λίγο έκανε την εμφάνιση της η νύφη συνοδευόμενη πάντοτε απο δικούς της λαμβάνοντας θέση στη δεξιά γωνία του σπιτιού με σηκωμένη την καλύπτρα ώστε να φαίνονται το πρόσωπο και τα στολίδια της. Σε λίγο άρχιζε το χάρισμα της νύφης. Πρώτα άρχισαν οι γονείς των νεονύμφων οι οποίοι τη φιλούσαν στο μέτωπο και έριχναν στον δίσκο -που κρατούσε η ίδια- χρήματα ή κοσμήματα.
Ακολουθούσαν, ο κουμπάρος, οι στενοί συγγενείς και στο τέλος οι καλεσμένοι. Η νύφη έσκυβε και φιλούσε το χέρι όσων της χάριζαν το δώρο - χάρισμαν .

γαμήλια,έθιμα,καπίκιοι,ματσούκας,πόντου,τραγούδια,χοροίΣτο μεταξύ ο κεραστής κερνούσε τους προσερχόμενους φωνάζοντας : « Η νύφε χάρα θέλ', χάρα θέλ' » Αυτά τα δώρα της ανήκαν εξ' ολοκλήρου χωρίς να έχει σε αυτά λόγο ο άντρας ή ο πεθερός της. Μεσάνυχτα πιά έχουν φτάσει. Η νύφη με την συντροφιά της ησυχάζουν στο νυφείο. Οι υπόλοιποι ξημέρωναν τρώγοντας και πίνοντας. Το πρωί της Δευτέρας γινόταν το Θήμιγμαν.

Δείτε το σχετικό βίντεο για το Θήμιγμαν

Σχηματιζόταν μικρός κυκλικός χορός απο τους συμπεθέρους και τους στενούς συγγενείς. Η νύφη υποχρεωτικά χόρευε τους πρώτους γύρους με τον γαμπρό, τους γονείς και τους λοιπούς. Μετά τον σύντομο αυτό χορό αποχωρούσαν όλοι. Τη Δευτέρα το βράδυ, μία παντρεμένη αδελφή του γαμπρού ή στενή συγγενής ή η νονά οδηγούσε την νύφη στο νυφικό κρεβάτι. Αυτό ήταν το παρακοίμισμαν. Την Πέμπτη, μετά την Κυριακή του γάμου ο κουμπάρος καλούσε τους νεόνυμφους και τους γονείς τους σε τραπέζι και οικογενειακή διασκέδαση. Η συνήθεια αυτή λεγόταν ποδοστράφια και όχι παιδοστρόφια, όπως συνηθιζόταν να λέγεται σε άλλες περιφέρειες. Επτά ημέρες μετά τον γάμο οι γονείς οι νύφης καλούσαν τους νεόνυμφους και τους γονείς του γαμπρού σε οικογενειακή διασκέδαση. Το έθιμο αυτό το έλεγαν -συμπεθέρια. Σε ένδειξη σεβασμού η νύφη απευθυνόταν στα πεθερικά της μόνο δια νευμάτων - χωρίς να τους μιλά. Η διάρκεια αυτού του εθίμου ποικίλε. «Η νύφε στυμνών' (ει)» έλεγαν. Η συνήθεια αυτή λεγόταν στύμνωμα και σε άλλες περιφέρειες μαχοκράτεμαν ή μάχ' .

Δείτε το σχετικό βίντεο για το χορό Κοτσαγκέλ'

 

Πηγή : Δημήτριος Λαζαρίδη - Αρχείον Πόντου

 

 

 

Print