Τρία Δημοτικά Τραγούδια της Νικόπολης (Γαρέσαρης) του Πόντου

Written by Πολατίδης Βασίλειος. Posted in Δημώδη Άσματα

nikopolites neoiΤο ραχ̆ίν χ̆ονίεται τζάνι μ’ αμάν
παίρ’ ο ήλον λύεται γιάρ γιάρ αμάν
εγώ τίναν αγαπώ τζάνι μ’ αμάν
αδακές ‘κ̆’ ευρίεται γιάρ γιάρ αμάν

Τ’ αιγιδόπο μ’ βόσ̆κεται τζάνι μ’ αμάν
σ̆υρίζ’ ατο κλώσ̆κεται όϊ-όϊ αμάν
εγώ τίναν αγαπώ γιάρ γιάρ αμάν
ταραπουλούζ ζώσ̆κεται όϊ-όϊ αμάν

Παρακολουθείστε το σχετικό μας βίντεο

Εκεί πέραν ήλο̤ς έν’ όϊ-όϊ αμάν
τη σ̆κυλίκον τίνος έν; όϊ-όϊ αμάν
για τ’ εμόν έν’ για τ’ εσόν όϊ-όϊ αμάν
ας τερούμε τίνος έν’ όϊ-όϊ αμάν

Κορτσόπον για τη σεβτά σ’
έχω εγώ τρανόν χαβάς
όλιον αραεύω ΄σεν
σην ψ̆ή μ’ απέσ΄ έχω ‘σεν

Πίνω το τσιμπούκ πίνω
τσιρίζ΄η λουλά μ’ τσιρίζ
κι ας ση πόρτας τ’ αραλούκ
μυρίζ’ η σεβτά μυρίζ’

Ομούτ είχα για τ’ εσέν
πέει το ναι η ψ̆ή μ’ εβγαίν
με τ’ ‘ινά̤τ εσκάλωσες
εμέν’ επαλάλωσες

Το ποτάμιν θολόν έν’
τ’ εμόν τ’ αρνί μικρόν έν’
ση ποτάμι την άκραν
τ’ αρνί μ’ φιλώ και δάκα

Το απίδ’ ασ̆λαεύω
την κόρην οξαεύω
μη χολιάσ̆κεσαι θεία
με τ’ ατέν’ μασχαρεύω

Εκεί πέρα θεμών έν’
η τρυγόνα τ’ εμόν έν’

Ακούγονται τρία δημώδη άσματα της Γαρέσαρης του Πόντου
Πολλά απ’ τα δίστιχα είναι παραδοσιακά (1ης γενιάς) ενώ άλλα όχι. Στο πρώτο δημοτικό τραγούδι η επανάληψη της κατάληξης κάθε στίχου ποικίλει : ο λαϊκός ερμηνευτής άλλοτε λέει γιάρ γιάρ αμάν, κι άλλοτε όϊ-όϊ αμάν

Λεξιλόγιο :
-ο ήλον παίρ’ = δύει ο ήλιος
-το ραχ̆ίν χ̆ονίεται = το βουνό χιονίζεται (καλύπτεται από χιόνι)
-τ’ αιγιδόπο μ’ βόσ̆κεται = η γίδα μου βόσκει
-σ̆υρίζ’ ατό κλώσ̆κεται = του σφυρίζω κι επιστρέφει
-ταραπουλούζ ζώσ̆κεται = ζώνεται την πολύχρωμη υφασμάτινη της ζώνη
-σην ψ̆ή μ’ απέσ΄ έχω ‘σεν = σ΄έχω μέσα στην ψυχή μου = σ’ αγαπώ
-χαβάς = κυριολεκτικά σημαίνει σκοπός, μελωδία. Παράδειγμα 1ο : άρχισε ένα χαβά που δεν είχε τελειωμό. Παράδειγμα 2ο : εγώ του μιλώ κι αυτός το χαβά του = επιμένει στα ίδια, δεν εννοεί ν’ αλλάξει γνώμη ή συμπεριφορά. Η θέση της λέξης αυτής τοποθετημένη στο συγκεκριμένο τραγούδι θέλει να δηλώσει την επιμονή του νέου στον έρωτα του για τη νέα. Πίνω το τσιμπούκ = πίνω το τσιμπούκι = καπνίζω
-τσιρίζ΄η λουλά μ’ = τσιρίζει (σφυρίζει) ο λουλάς μου
-πόρτας αραλούκ = χαραμάδα της πόρτας
-ομούτ = ελπίδα
-ψή = ψυχή
-ινά̤τ = γινάτι = πείσμα
-εσκάλωσες = σκαλώνω = ξεκινώ
-επαλάλωσες = παλάβωσες
-δάκα = δάκω = δαγκώνω
-απίδ’ = απίδι
-ασ̆λαεύω (τούρκ: aslamak) = γεωπονικός όρος που σημαίνει το μπόλιασμα, το κέντρισμα ( λέγεται ασ̆λάεμαν)
-οξαεύω (αγνώστου ετύμου) = ίσως έχει σχέση με το οξ̆άζω ή αξ̆άζω (εκ του μεσαιωνικού : αξιάζω) = δίνω αξία
-χολιάσ̆κεσαι = θυμώνεις = γεμίζεις χολή
-μασχαρεύω = αστειεύομαι, κάνω ευτράπελα

Print