Θρύλοι και Μοναστήρια του Πόντου (Σάρουτζε και Μονή Φωτοβόλα ή Χωτόβολα)
Για να φτάσουμε στις υπώρειες του υψηλού όρους Σάρουτζε το οποίο στόλιζε άλλοτε με τα περίφημα μοναστήρια του Αένες (Αγίου Ιωάννη) από την νοτιοδυτική πλευρά και Χωτόβολα (Φωτοβόλα) από την βορειοανατολική πλευρά, θα ακολουθήσουμε το ρου του ποταμού Χαρσιώτου, ο οποίος εκβάλλει στον Εύξεινο Πόντου μεταξύ Τριπόλεως και Χαλκάβαλας, έχοντας αφετηρία τις εκβολές του ποταμού.
Ο αείμνηστος †Άνθιμος Α. Παπαδόπουλος προς τιμή του οποίου και το παρόν, δίδει τις ακόλουθες ερμηνείες στις παρακάτω λέξεις: α) Σκουλεύω = χειροτονώ διάκονoν (εκ της πράξεως της κατά την εκκλησιαστική διάταξη συμβολικής τριχοκουράς του χειροτονούμενου), β) Σκούλλισμαν = το έθιμο να ζυμώνουν τρίχες του νεοφώτιστου βρέφους με κερί και να τις κολλήσουν στην κάτω επιφάνεια της κεντρικής δοκού της στέγης του σπιτιού.
Στο χωριό Μπάλτζανα επικρατούσε πρόληψη ότι η ανομβρία προλαμβάνεται με το φόνο των φιδιών προς εξιλεασμό του προστάτου της γεωργίας Αγίου Γεωργίου και Αγίου Θεοδώρου.
Στις 24 Ιουνίου τ’ Αελιτρουπί δηλαδή Ηλιοτροπίου οπότε αρχίζει να τρέπεται ο ήλιος, άναβαν στις αυλές τους φωτιές και αλατοκλάδα̤ (κλαδιά έλατου) και πηδούσαν από πάνω. Προτιμούσαν μάλιστα τα φρεσκοκομμένα κλαδιά για να τσαρτσαρίζ’νε.