Λείψανο εθίμου, αρχαίου αναγόμενο στους προ χριστιανικούς χρόνους αποτελούσαν στον Πόντο οι κατά την εγχώριο διάλεκτο λεγόμενοι Μωμοέρ’ ή Μωμοέρια, Κόσια και Πορδαλάντ.
Ολόκληρος τόμος θα χρειαζόταν για να περιγράψουμε τα διάφορα ήθη και έθιμα που επικρατούσαν στις διάφορες εκδηλώσεις της ζωής στα Σούρμενα του Πόντου. Μπορούμε όμως τουλάχιστον να σημειώσουμε μερικά χαρακτηριστικά αρχίζοντας από τον γάμο.
Καθαροδευτέρα. Η πρώτη ημέρα της μεγάλης νηστείας στον τόπο μας ήταν πράγματι ημέρα καθαριότητας. Πρώτα πρώτα όλα τα μαγειρικά σκεύη έπρεπε να καθαριστούν. Θα εβρασκούσαν τα σ̆κεύα̤ σ έναν τρανόν χαλκόν απέσ’ με σαχταροζώμ’ (την κατενήν) και οι κοδέσπενες θα απομανικούσαν και θα έτριφταν, θα έτριφταν να έβγαλνε όλα̤ τα λίγδας.
Στη νότια πλευρά της πόλεως Τραπεζούντας κάτω από τα κάστρα μέσα σαν σε χαράδρα στις όχθες ενός ξεροπόταμου του Ταπαχανέ, είναι χτισμένη η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου Κουρτζιά.
Απ’ όλες τις θρησκευτικές εορτές μόνο το Πάσχα δεν παρουσίαζε σχεδόν καμία παραλλαγή στον τρόπο του εορτασμού του σε όλες τις πόλεις του Πόντου. Ότι γράφουμε για το Πάσχα στην Τραπεζούντα, νομίζουμε ότι θα μπορούσε να γραφεί για όλες τις πόλεις του Πόντου.
