Έθιμα Θεοφανείων των Ελλήνων του Πόντου

θεοφάνεια,επιφάνεια,φώτα,πρόδρομος,σάντα,σταυρίν,ματσούκα,λαογραφία,χριστιανισμός,πόντου,ηλιοτρουπί,μούντζεμαν,πίτα,αλυκόν,καπαδοκία,κανδηλάπτης

Την παραμονή των Φώτων, τα παιδιά γύριζαν στα σπίτια και έψαλλαν : “Σήμερον τα Φώτα και φωτισμός….”. Η νοικοκυρά ετοίμαζε το τραπέζι, όπως και τα Χριστούγεννα. Τα κορίτσια έκαμναν “τ’ αλυκόν την πίταν”, δηλαδή έψηναν αλμυρή πίτα που έτρωγαν το βράδυ, κι όποιον άντρα έβλεπαν στον ύπνο τους ότι τους έδινε νερό, εκείνος θα ήταν ο μελλούμενος σύζυγός τους. Τον αγιασμό που έπαιρναν την παραμονή δεν τον φύλαγαν, αλλά τον ξόδευαν πίνοντας και ραντίζοντας το σπίτι, τον στάβλο, τα ζώα, την αυλή και τον κήπο.  Τα φώτα πήγαιναν μεσάνυχτα στην εκκλησία. Δεν υπήρχε κοντά τους λίμνη ή ποτάμι, γι’ αυτό η κατάδυση του σταυρού γινόταν στην εκκλησία μέσα σε ένα “δίλαβον χαλκόν”. Μετά το “Εν Ιορδάνη” ο καθένας προσπαθούσε να πάρει πρώτος αγιασμό με χάλκινους μαστραπάδες. Απ’ τον αγιασμό αυτόν, μετάγγιζαν σε άλλο μπουκαλάκι το οποίο φύλασσαν στο εικονοστάσι προκειμένου να χρησιμοποιηθεί σε ώρα ανάγκης, όπως “αχπάραγμαν”, διάφορες αρρώστιες, αλλά και σαν αποτρεπτικό για κάθε κακό. Στον αγιασμό αυτόν έσβηναν τη λαμπάδα τους με την οποία κατόπιν “εμούντσευαν τα ζά” δηλαδή καψάλιζαν τις τρίχες των μασταριών τους μετά τον τοκετό.

Δείτε το βίντεο με τα έθιμα των Θεοφανείων στον Πόντο των Ελλήνων

Γαμήλια τραγούδια, χοροί και έθιμα της Κερασούντας

γαμήλια,τραγούδια,χοροί,ήθη,έθιμα,κερασούντας,πόντου

Τα γαμήλια τραγούδια της Κερασούντας μερικά από τα οποία έχουν και επωδούς στην τουρκική γλώσσα δεν φαίνεται να έχουν πολύ παλιά προέλευση , όπως συμβαίνει με τα περισσότερα δημοτικά ποντιακά τραγούδια τα οποία χρονολογούνται απ τον Ι΄ μ.Χ. αιώνα.

Χάριν παραδείγματος αναφέρουμε το παρακάτω άσμα με μικτό στίχο :
" Η δέσμη κι η Βασιλική, άλ' ελμά κιούλ ελμά,
και το τριανταφυλλάκι, άλ κιουζέλ ελμά,
τα τρία καυχούνταν κ' έλεγαν, άλ' ελμά κιούλ ελμά,
και ποιο μυρίζει κάλλιον, άλ' κιουζέλ ελμά...."

Το χορικό αυτό τραγούδι ήταν ένα απ τα πολλά που τραγουδούσαν μετά το στεφάνωμα στο σπίτι του γαμπρού, όταν πρωτόμπαινε η νύφη στο χορό. Το μέλος των γαμήλιων τραγουδιών ήταν εντελώς ιδιότυπο. Είχε πολύ σχέση με την εν γένει ανατολίτικη μουσική και ήταν μάλλον βυζαντινής τεχνοτροπίας, γι' αυτό και ήταν ευκολότερο να μεταγραφεί με τη βυζαντινή παρασημαντική παρά στις κλίμακες της ευρωπαϊκής μουσικής.
Είχε κάτι απ τη μελαγχολία της μεσαιωνικής ψαλμωδίας με υπόθεση και περιεχόμενο την έξαρση της προσωπικότητας της νύφης και του γαμπρού.

" Άλφα, έ ! πρ' αμάν αμάν, άλφα θέλω ν΄ αρχινήσω κόρη μου να σε στολίσω,
Βήτα, έ ! πρ' αμάν αμάν, βήτα βέβαια σου λέγω πώς να σε πάρω θέλω.
Γάμμα, έ ! πρ' αμάν αμάν, γάμμα γίνουμαι κομμάτια για τα δυό σου μαύρα μάτια.
Δέλτα, έ ! πρ' αμάν αμάν, δέλτα δε σου φανερώνω της καρδούλας μου τον πόνο.
Έψιλον, έ ! πρ' αμάν αμάν, έ ψηλόν μου κυπαρίσσι π' έχεις στην κορφή κρύα βρύση.
Ζήτα, έ ! πρ' αμάν αμάν, ζήτα ζώνουμαι τα φίδια για τα δυό σου μαύρα φρύδια..."

Δείτε το σχετικό βίντεο για τα Γαμήλια τραγούδια τους χοροί και τα έθιμα της Ελλήνων Ποντίων της Κερασούντας

Λαογραφικά Σύμμεικτα εκ του Ελληνικού Μεταλλείου Ακ Δαγ. Αρραβώνας, γάμος, Χοροί.

ποντιακή,γλώσσα,ΑκΔάγΜαδέν,Μεταλλείο,ήθη,έθιμα,λαογραφία,γάμοςΣυνοικέσια - Αρραβώνας και γάμος - Χοροί - Τα χαρίγματα

Τα συνοικέσια γίνονταν ως επι τω πλείστον με προξενιά. Οι προξενήτρες πήγαιναν φαινομενικά στο παρακάθι και με τη διπλωματική πείρα που τις διέκρινε άρχιζαν τη συζήτηση και την έφερναν στο επιθυμητό θέμα.
Το συνοικέσιο μπορούσε να έχει την έκφραση προηγούμενου ειδυλλίου των δύο νέων, ή της ενημέρωσης ή μη της νύφης για το επικείμενο συνοικέσιο, ή του εκούσιας ή ακούσιας απαγωγής της απ τον νέο, ή τέλος όταν οι γονείς του γαμπρού δεν δέχονταν για νύφη την εκλεκτή του γιού τους. Μάλιστα όταν επρόκειτο για αδύναμο χαρακτήρα που δεν αναλάμβανε την πρωτοβουλία απαγωγής ή διεκδίκησης της νύφης, δεν ήταν άγνωστες οι περιπτώσεις όπου η ίδια η μέλλουσα νύφη πήγαινε από μόνη της στο σπίτι του αγαπημένου της και παρουσιαζόταν λέγοντας τη φράση : "έρθα". Αυτό και μόνο δημιουργούσε τετελεσμένο γεγονός το οποίο δε μπορούσαν να αγνοήσουν ή να παρακάμψουν οι δύστροποι γονείς του νέου. Αυτός ο τρόπος ονομαζόταν "εκάτσεν κα". Η στερεότυπη αυτή έκφραση δήλωνε ότι εγκαταστάθηκε στο σπίτι του γαμπρού. Οι γονείς του νέου τη δέχονταν πλέον χωρίς έχθρα για νύφη τους και ξεκινούσαν τις τυπικές διαδικασίες του γάμου. Ο τρόπος αυτός, αν και μειωτικός για την κοπέλα ήταν σχεδόν πάντα αποτελεσματικός.

Αρραβώνας και γάμος

Σουμάδεμαν ονόμαζαν τους αρραβώνες απ΄τα σημάδια "σουμάδια̤" δηλαδή τα διακριτικά του αρραβώνα, τα δαχτυλίδια.Ο νέος επισκεπτόταν συχνά το σπίτι της νύφης όπου οι γονείς της τον τιμούσαν πολύ. Συνηθιζόταν να του προσφέρουν ως φαγητό το φούστουρον (ομελέτα). Ο γάμος, " η χαρά" άρχιζε την Παρασκευή και διαρκούσε τρείς ημέρες.

Δείτε το σχετικό βίντεο για τα Λαογραφικά Σύμμεικτα εκ του Ελληνικού Μεταλλείου Ακ Δαγ Μαδέν αναφορικά με τα γαμήλια έθιμα

Δείτε επίσης το αφιερωματικό μας βίντεο στην εθιμοτυπία του γάμου στον Πόντο

Η βάφτιση, τα βαφτίσια ή φωτίσια̤, στα Κοτύωρα του Πόντου

χριστιανικά,έθιμα,μυστήρια,φωτίσια,βαφτίσια,κοτύωρα,ορτού,πόντου,λαογραφία,ήθηΗ βάφτιση στα Κοτύωρα, τα βαφτίσια ή φωτίσια̤, θεωρούνταν ένα από τα σπουδαιότερα, αν όχι το σπουδαιότερο από όλα τα άλλα μυστήρια της Χριστιανικής εκκλησίας. Επικρατούσε η δοξασία ότι δια του βαπτίσματος υπάρχει απαλλαγή απ' το προπατορικό αμάρτημα, της αιτίας δηλαδή εκδίωξης των πρωτόπλαστων Αδάμ και Εύας από τον Παράδεισο. Προπαντός για τα μικρά παιδιά πίστευαν ότι, αν τύχαινε να πεθάνουν βαφτισμένα πρίν μεγαλώσουν και αρχίσουν τις αμαρτίες, ήταν απόλυτα εξασφαλισμένος ο Παράδεισος, όπου θα αφομοιώνονταν με τα φτερωτά αγγελούδια και τα καλλικέλαδα πουλιά. Κι αν τύχαινε να πεθάνουν αβάφτιστα, η ψυχούλα τους θα ήταν κολασμένη στην αιωνιότητα. Γι αυτό, η σοβαρότερη φροντίδα μόλις γεννιόταν ένα παιδί ήταν να το βαφτίσουν. Έτρεμαν να μη πεθάνει πρίν προλάβει να βαφτιστεί. Σε τέτοια περίπτωση, η θανάσιμη αμαρτία σύμφωνα με την παράδοση - εβάρυνε τους παππούδες, διότι οι γονιοί του παιδιού σαν νεότεροι δεν είχαν την πείρα της ζωής, έταν τζαχάλ' , ήταν άμαθοι, άπειροι, τζαχίληδες. Για να προλάβουν λοιπόν ένα τέτοιο ενδεχόμενο, έσπευδαν τη βάφτιση, η οποία γινόταν σε 15 με 40 ημέρες το πολύ από τη γέννα.

Ακόμη και οι ξένοι και οι γείτονες εξέφραζαν απορίες και σχόλια σαν αυτά :
Ήμαρτον !!! Εικοσιπέντε ημερών μωρόν και ακόμαν 'κ̌' εβάφτιξεν' ατό ; Αμαρτίαν έν' !!! Βαφτίξτ' ατό, κι ας γλυτών' !!!

Αν ξαφνικά αρρωστούσε το παιδί, η μόνη φροντίδα των γονιών ήταν, πρίν κι από τον γιατρό, να καλέσουν τον παπά και τον ανάδοχο και άψε σβήσε να το βαφτίσουν.
Αν αμέσως μετά τη γέννηση το παιδί έδειχνε ότι δεν ήταν για ζωή και δεν προλάβαιναν να το βαφτίσουν, τότε του έχυναν το λάδι της καντήλας στο κεφάλι και πασάλειφαν όλο του το κορμάκι λέγοντας τις προσευχές του συμβόλου της πίστεως «Πιστεύω εις Ένα Θεό....» της Κυριακής Προσευχής «Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς....». Έλεγαν δε : "Ατό πά ιμσόν βαφτίσιν έν' " . Έτσι θεωρούσαν και τον εαυτό τους εξιλεωμένο.

Εκτός απ την απαλλαγή από το προπατορικό αμάρτημα, στη βάφτιση απέδιδαν και τη δύναμη να προστατεύει τα παιδιά από τα πονηρά πνεύματα : τα μάϊσας ή οι νυχτισνοί, ή τα μαϊκά. Επίσης υπήρχαν και οι δεισιδαίμονες προλήψεις :
Ενόσο δεν βαφτιζόταν το παιδί, έπρεπε τα ρουχαλάκια του, πανάκια και τα συναφή, πρίν δύσει ο ήλιος να τα μαζέψουν απ έξω και να τα φέρουν μέσα στο σπίτι, έστω και αστέγνωτα (υγρά).
Το νερό του σπιτιού έπρεπε να το προμηθευτούν από νωρίς με την ημέρα. Μόλις σουρούπωνε απαγορευόταν απολύτως να φέρουν νερό μέσα στο σπίτι απ' έξω.
Αν κατά τις πρώτες σαράντα ημέρες έμπαινε κανείς μέσα στο σπίτι μετά το σουρούπωμα, έπρεπε πρώτα να σταθεί στο δωμάτιο όπου ήταν το τζάκι για λιγάκι κι έπειτα του να του επιτραπεί να επισκεφθεί το δωμάτιο της λεχώνας.
Έλεγαν –και πολλοί πίστευαν- ότι τα πονηρά πνεύματα που τον είχαν ακολουθήσει απ έξω, έφευγαν απ το τζάκι και δεν υπήρχε πια κίνδυνος να τον ακολουθήσουν στο δωμάτιο της λεχώνας και του παιδιού, που μπορούσαν αλλιώς να προσβληθούν : "χτεέφκεται το μωρόν" προσβάλλεται το παιδί από τα πονηρά πνεύματα, ή – "εζάντυνεν σην λεχουσίαν ατ'ς" τρελάθηκε όταν ήταν λεχώνα, ή "έπαθεν σην λεχουσίαν ατ'ς κι εκόπεν το γάλαν ατ'ς" έπαθε όταν ήταν λεχώνα και κόπηκε το γάλα της.

Δείτε το σχετικό βίντεο για τα ιστορικά και λαογραφικά στοιχεία για τη βάφτιση, τα βαφτίσια ή φωτίσια̤, στα Κοτύωρα του Πόντου

Το φόρισμαν της νύφης στη Μαζερά της Ματσούκας του Πόντου

τραγούδια,γάμου,γαμήλια,ήθη,έθιμα,μαζερά,σαράντων,πόντου,ματσούκας,φόρισμα,νύφης,ντύσιμο,λαογραφίαΦορίστ' ατεν, σ̌κεπάστ' ατεν, επάρ' ατεν κι ας πάμε

'σ σην χαρά σ' νύφε ξάϊ μη κλαίς, περ' παλαλά θ' εφτάμε

Σήμερον μαύρος ουρανός, σήμερον μαύρη μέρα,
σήμερον ξιχωρίγουνταν μάνα και θαγατέρα

Δείτε το σχετικό βίντεο με το αναφερόμενο τραγούδι

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ