Μας λέγουν μεν, φαίνεται δε και παρά τους αρχαίους συγγραφείς ότι δυτικότερα η πρώτη πόλις μετά την Τραπεζούντα κατά τη νότια παραλία του Εύξεινου Πόντου βρισκόταν η πόλις Ερμώνασσα. Τι απέγινε λοιπόν η πόλις εκείνη ή καλύτερα τι απέγινε η πολίχνη εκείνη; είναι υπόθεση να το βρει κανείς και να το πει.
Ο πατέρας μου παπα-Βασίλειος εφημέριος στην ενορία μας Γλούβενα γιος του ιερέα της ίδιας ενορίας ήξερε από τον πατέρα του καλά την ιστορία του τόπου που την έμαθε από τον παππού του ιερέα και εκείνον.
Η Κοινώνισσα ήταν ένα από τα μεγαλύτερα χωριά των Σουρμένων. Βρισκόταν σε μικρό ύψωμα το οποίο απείχε από την παραλία περίπου 20 λεπτά της ώρας. Ήταν προικισμένη η Κοινώνισσα με εύκρατο υγιεινό κλίμα. Ο αμιγής ελληνικός πληθυσμός του χωριού ανερχόταν σε 1500 έως 2000 κατοίκους. Κοινώνισσα - Τα ναυπηγεία των Σουρμένων του Πόντου
Στο εγκυκλοπαιδικό λεξικό του Ηλίου καταχωρήθηκε άρθρο περί της πόλεως της Κολωνείας, στο οποίο αναφέρεται ότι το όνομα αυτής οφείλεται στη ρωμαϊκή αποικία την οποία ίδρυσε ο Πομπήιος το 66 π.Χ. σε ανάμνηση της νίκης του κατά του Μιθριδάτη του Ευπάτορα βασιλέως του Πόντου.
Το χωρίον Τοχούζ (Εννέα) – Γαλατικός Πόντος – Το Ελληνικόν Μεταλλείον του Άκ Δάγ Μαδέν – Γεωργίου Κ. Φωτιάδη - Δεύτερο μέρος
Από το Τοχούζ καταγόταν και ο Ηλίας Αμπατζιάδης Μέγας προύχοντας (τον μνημονεύσαμε και ως ιεροψάλτη παραπάνω), αδελφός του Θεοδώρου Αμπατζιάδη. Το χωρίον Τοχούζ (Εννέα) του Ακ Δάγ Μαδέν (Δεύτερο Μέρος)
