Του Αγίου Φανουρίου 27 Αυγούστου - Ήθη και έθιμα των Ελλήνων στον Πόντο

Το όνομα του Αγίου Φανουρίου παράγεται από το ρήμα φαίνω - φανερώνω. Είναι ο άγιος που φανερώνει τα χαμένα ζώα, τα χαμένα πράγματα αλλά και ο άγιος της τύχης. Όπως μας πληροφορεί ο Δ. Σ. Λουκάτος, ο άγιος Φανούριος ίσως ήταν Δωδεκανήσιος και η λατρεία του άρχισε από τη Ρόδο μετά το 1350.

Την ημέρα της εορτής του οι νοικοκυρές συνηθίζουν να ζυμώνουν φανουρόπιτες με εννέα υλικά τις οποίες μοιράζουν σε φίλους, γείτονες και περαστικούς με τη σύσταση-προτροπή να συγχωρεθεί η μάνα του Αγίου Φανουρίου που ήταν πολύ αμαρτωλή.  Έτσι παίρνοντας την πίτα πρέπει να πουν: ο Θεός σχωρέσ’ τη μάνα του Αγίου Φανουρίου. Ο Άγιος Φανούριος στις εικόνες παριστάνεται κρατώντας κερί για να φανερώνει στους πιστούς ό,τι του ζητήσουν, δηλαδή κατά την πίστη του λαού, ο άγιος έχει κατέχει θέση μάντη. Αλλά και στον Πόντο στο χωρίο Αντρεάντων της Αμισού κατά πληροφορίες του Γ. Κ. Χατζόπουλου με τις ίδιες ιδιότητες παρουσιάζεται ο άγιος Φανούριος αφού είναι γνωστό ότι σε μερικούς αγίους αποδίδονταν διάφορες ιδιότητες είτε από παρετυμολογία του ονόματός τους είτε από άλλους δυσεξήγητους λόγους. Έτσι ο Άγιος Φανούριος και ο Άγιος Βλάσιος φανερώνουν τα χαμένα ζώα. «Ο Αϊ Φανούριον και Αϊ Βλάσιον έσαν για τα γιτούχα τα χαϊβάνα̤. Ατείν εύρηκαν τα γιτούχα τα χαϊβάνα̤». Η αναζήτηση μάλιστα των χαμένων ζώων με επίκληση των Αγίων γινόταν ως εξής. Άφτηναν έναν κερίν σην εγκλεσίαν απέσ’ κι έλεγαν: Αϊ Φανούρι’ μ’ κι Αϊ Βλάσι’ μ’ οροματίασόν με να βρήκω το γιτούχ το χαϊβάνι μ’. Κι Αϊ Φανούριον ερωματίαζεν ατσεν ατότες κι εύρηκαν α. Εκτός από τον τρόπο αυτό υπήρχε και ο εξής άλλος τρόπος. «Σίτ’ εχάν’νεν εις το χαϊβάν΄ατ’, επέρ’νεν έναν άλλο μικρόν χαϊβάν’ ύρίκλωθεν α τρία φοράς απέξ’ ας σην εγκλεσίαν κι έλεεν: Ατό τ’ εσόν έν’ αν ευρήκω τ’ αελάδι μ’ (ή το βούδι μ’ ή τ’ άλογο μ’). Επεκεί έδεναν α σ’ εγκλεσίας το καρακίδ’ κιάν. Ας έναν ώραν κ’ ύστερα εύρηκαν α». Για τα χαμένα ζώα προστάτη είχαν και τον Άγιο Μόδεστο, η μνήμη του οποίου τιμάται στις 18 Δεκεμβρίου, τον οποίο λάτρευαν και οι γεωργοί και ποιμένες. Του Αγίου Φανουρίου 27 Αυγούστου - Ήθη και έθιμα των Ελλήνων στον Πόντο.

Του Αγίου Φανουρίου 27 Αυγούστου - Ήθη και έθιμα των Ελλήνων στον Πόντο. Πηγή: Έλσα Γαλανίδου-Μπαλφούσια. Αρχείον Πόντου - Επιτροπή Ποντιακών Μελετών Παράρτημα 19ο, Αθήνα 1999.

Ο Άγιος Φανούριος ήταν άγνωστος για την εκκλησία μας μέχρι τον 14ο αιώνα. Μια εικόνα όμως που βρέθηκε όταν χτιζόντουσαν τα τείχη της Ρόδου από τους αγαρηνούς μας έδειξε τα μαρτύριά του από τους Ρωμαίους για να απαρνηθεί την Χριστιανική του πίστη. Οι αγαρηνοί έστειλαν εργάτες να πάρουν πέτρες από τα μισογκρεμισμένα σπίτια της πόλης της Ρόδου προκειμένου να ξαναχτίσουν τα τείχη που οι ίδιοι είχαν βάναυσα γκρεμίσει. Σε μια τέτοια αποστολή βρήκαν οι εργάτες ένα μισογκρεμισμένο ναό και εκεί βρήκαν πολλές εικόνες που όμως είχαν χαλάσει με το χρόνο και δεν αναγνωριζόντουσαν οι άγιοι που απεικονίζοντο. Όλοι εκτός από μία εικόνα που ήταν σε θαυμάσια κατάσταση και παρουσίαζε ένα νέο άντρα με ρωμαϊκή στολή να κρατά στο ένα χέρι του τον Σταυρό και στο άλλο μια αναμμένη λαμπάδα. Ο Μητροπολίτης της Ρόδου Νείλος, έτρεξε αμέσως επί τόπου και διάβασε πολύ καθαρά το όνομα Φανούριος που υπήρχε στη εικόνα. Γύρω από το πρόσωπο του Αγίου Φανουρίου υπήρχαν δώδεκα μικρότερες παραστάσεις με τα δώδεκα μαρτύρια του Αγίου Φανουρίου. Ο Μητροπολίτης βλέποντας την εικόνα συμπέρανε και κατάλαβε γιατί έγιναν όλα αυτά τα βασανιστήρια αποφανθείς ότι ο Φανούριος ήταν ένας από τους Μεγαλομάρτυρες της Πίστεως μας. Ο Μητροπολίτης Νείλος πήγε ο ίδιος στον Σουλτάνο ζητώντας να ανακαινίσει τον ναό. Πήρε την άδεια και έκτισε ναό στην ίδια ακριβώς θέση που βρήκε την εικόνα. Ο ναός σώζεται μέχρι σήμερα. Ο Φανούριος λέγεται ότι ακόμα και στον θάνατο δεν ζήτησε τίποτα για τον εαυτό του. Ακόμα και την φανουρόπιτα που φτιάχνουν οι γυναίκες στην γιορτή του ή όταν ζητάνε από τον Άγιο κάτι να τους φανερώσει την μοιράζουν για την συγχώρεση της μητέρας και της αδελφής του Αγίου Φανουρίου. Αγιολόγιον Πόντου (Άγιοι και Μάρτυρες στον Πόντο καθώς και λαογραφικά θέματα γύρω απο την Εκκλησία και τους Αγίους).

Απολυτίκιον του Αγίου Φανουρίου  Ήχος δ΄ Βασίλειον διάδημα
Ουράνιον εφύμνιον εν γη τελείται λαμπρώς, επίγειον πανήγυριν νυν εορτάζει φαιδρώς Αγγέλων πολίτευμα, άνωθεν υμνωδίαις, ευφημούσι τους άθλους, κάτωθεν Εκκλησία την ουράνιον δόξαν. ην εύρες πόνοις και άθλοις τοις σοις, Φανούριε ένδοξε

Αγιολόγιον Πόντου - Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατιδης – www.kotsari.com