Ο έρωτας στο Ποντιακό τραγούδι, του Στάθη Αθανασιάδη (Γεροστάθη) - β' μέρος

Ο έρωτας στο Ποντιακό τραγούδι, του Στάθη Αθανασιάδη – Πηγή: Ποντιακή Εστία 1957 (β' Μέρος)

Ο έρωτας έχει τη δύναμη:
Αρνόπο μ' 'ς σ’ αναστέναγμα μ' τα χ̌ιόνα̤ όλα λύγουν,
τα δάκρα̤ μ' στάζνε 'ς σο χωνόν και το τσιλίδι͜α β’ζύουν.
Θα ξ̌ύνω δάκρα̤ θλιβερά τα φύλλα να μαραίν’ταν,
και τα κλαδία τη δεντρού κι εκείνα να ξεραίν’ταν.
Ο έρωτας που μένει ανεκπλήρωτος ή ανανταπόδοτος έχει σκληρές συνέπειες:
Εγάπ' ντ' εφτάει το πόνεμαν 'κ̌ εφτάγ’ν’ ατο σπαθία,
αν θέλτς μαθάντς απ' εκείνους που κείνταν 'ς σα ταφία.
Ναϊλλοί εκείνον π' αγαπά και 'κ̌ επορεί να παίρη·
η κάρδα̤ τ' τογραεύκεται και καίει άμον πιπέρι.
Σεβτάν έχω 'ς σο καρδόπο μ' ποδεδίζω σας φίλοι μ'
για δότε με υπομονήν άϊ θα λαγκεύ' τ' αχούλι μ'.
Ναϊλλοί εκείνον π' έφαεν εγάπης λιθαρέαν·
καίεται το καρδόπον ατ' και γίνεται μανέαν.
Η λατρεία προς την ομορφιά είναι έμφυτη στην ψυχή του Ποντίου όπως και κάθε Έλληνα· είναι τόση ώστε: «να ζυγιάζ’νε τ' έμορφους με τα μαργαριτάρα̤».
Από τα σωματικά χαρίσματα εξαίρονται προπάντων τα μάτια (μαύρα άμον ελαίας, τσ̌άκλαροματία):
Τον ήλεν α-σον ουρανόν τ' ομμάτα̤ σ' κατηβάζ’νε.
...Λιθάρα̤ σ̌κίζ' το τέρεμα σ' και το δεξέν τ' ομμάτι σ’.
Και το χρώμα (μελαχροινή, άσπρεσα, ασπροκόκκινος):
Άσπρεσα άμον το χ̌ιόν’ κόκκινος άμον χρυσόν,
μαύρη και μελαχροινή, π’ ελέπ' σε ομμάτ ανοί'.
Ατό τεσόν ο πρόσωπον, ατά τ’ εσά τ' ομμάτα̤·
τογραεύνε το καρδόπο μ' κι εφτάγν ατο κομμάτα̤.
Την έμορφον που 'κ̌ι αγαπά και ιχτιπάρ 'κ̌ι εφταίει,
θα κερδίζν ατον οι δά̤βολ', 'ς σην κόλασην θα πάη.
Ελέπ’νε οι σουμαδεμέν (εννοεί την έμορφον) και κλώθ’νε τα σουμάδα̤·
Ελέπ’νε και οι παντρεμέν κρεμίζ’νε τοι γυναίξι·
ελέπ άτεν κι ο Κωσταντής λιγοθυμά και ρούζει.
Ανείπωτη είναι η θλίψη για το χωρισμό του αγαπημένου:
Αχπάσ̌κουμαι 'ς σην ξενιτι͜άν άμον γαρίπ'ς και ξένος
καλύτερον, αηγάπη μου να έμ' αποθαμένος.
Άντραν που έχ̌' 'ς σην ξενιτειάν, ας πάη ρούζ' και σκοτούται...
Τη ξενιτίας τα νερά θολά, φαρμακερά είν'
π' ελέπ' άτα ψυχομαχ̌εί, που πίν' άτα αποθάνει.
Για τ' εμάς κόσμος και χαρά όλα είν' να̤φιλάδα̤ς·
αλλ' χ̌αίρουντανε με τ' αγούρτσ, κι' εμείς με τοι γραιάδας.
Ο έρωτας ταιριάζει στα νειάτα· είναι αφύσικος στα γεράματα:
Ο γέρων πάντα γέρος εν’, πάντα μυρίζ' κοσέαν (μούχλαν)
και το «φίλεμαν' ατ' μυξά̤ριν και σ̌αφλά̤ριν»
ενώ των νέων «μυρίζ μούσκον και μυρωδίαν».
Ο έρωτας όπως όλα τα ισχυρά συναισθήματα αφήνει βαθιά ίχνη και είναι αγιάτρευτη πληγή:
Α-σή σεβτάν π' ερώστεσεν καμίαν 'κ̌ ελαρώθεν.
Η σεβτά κακόν πράγμαν έν', άνθρωπον παλαλώνει·
δείχν' ατον στράταν το ποτάμ' τη θάλασσαν αλώνι.
Παντού νερά τρεχούμενα, 'γω είμαι διψασμένος·
και το φαήν 'ς σο γόνατον, 'γω είμαι πεινασμένος.
Ο έρωτας είναι και τυφλός:
Εγάπη 'ς σο κουσ̌κούρ κρατεί· άλλοι κείνον π' εδάρθεν...
Επειδή ο λαός αντιλαμβάνεται τη σοβαρότητα του ερωτικού συναισθήματος, διότι η σύναψη ερωτικών σχέσεων με τον τυχόντα χωρίς πολλή σκέψη μπορεί να έχη ολέθριες συνέπειες για το μέλλον του κοριτσιού συμβουλεύει προσοχή κι' επιφυλακτικότητα:
Κόρη, εγάπ 'κ̌ι γίνεται με την τσ̌εχ̌ελοσύνα̤ν·
νι͜ά και με την αμέλειαν, και ασαευτοσύναν.
Κόρη 'κ̌ι ξέρτσ εγάπ’ ντό έν' αψουματένεν βρούλαν,
σ’κούται και σαριλεύκεται 'ς σή σεβταλή τη γούλαν;
Εγάπη έν' μεϊβά γλυκύν, που τρώγ’ν’ ατο γλυκιάσκουν'
τρώει ατς κι' εκείνο από πές' κι άμον κερίν λυγίσκουν.
Χυδαία δίστιχα είναι σπάνια όπως τούτο:
Πόσα σπαλέρα̤ έλυσα και πόσα βρακοζώνι͜α.
και τα σατυρικά κι' αυτά είναι λίγα:
Απόθανον και γλύτωσον μη γίνεσαι γιασίρι·
εγώ παίρω άλλον άντραν, έχ̌' άτονε χαζίρι.
Μακρέα τζάμα̤ς που φυλάττ' η χάρη ατς διπλόν έν'
λέγνε μακρέα τζάμας π' έχ̌' τ' αχούλν'ατς λειφτωτόν έν'.

Στάθης Αθανασιάδης (Γεροστάθης) - Ο έρωτας στο Ποντιακό τραγούδι, του Στάθη Αθανασιάδη – Πηγή: Ποντιακή Εστία 1957 (β' Μέρος)

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com