Η αστική οικογένεια Σπυρίδωνα Μαρμάνη (Παπαδόπουλου) σε αναμνηστική φωτογράφηση στον Πόντο (περί το 1900)

Written by Πολατίδης Βασίλειος. Posted in Ενδυμασίες

Πρόκειται για μια συγκλονιστική οικογενειακή φωτογραφία από τον Πόντο, η οποία, παρά την έλλειψη ακριβών πληροφοριών για τα πρόσωπα, αποτελεί έναν θησαυρό ιστορικής και λαογραφικής μνήμης. Ο ψηφιακός επιχρωματισμός (coloring) που βλέπουμε στην πρώτη εκδοχή έχει γίνει με εξαιρετική επιμέλεια και σεβασμό, ζωντανεύοντας τις λεπτομέρειες των ενδυμασιών και των προσώπων.
1. Γενική Παρατήρηση & Σημασία. Αυτή η φωτογραφία είναι ένα «παράθυρο» στον αστικό Πόντο των τελών του 19ου ή των αρχών του 20ου αιώνα. Απεικονίζει μια πολυμελή, εύπορη και συντηρητική ελληνική οικογένεια. Η φωτογραφία δεν είναι μια τυχαία λήψη, αλλά μια επίσημη φωτογράφιση σε στούντιο, γεγονός που υποδηλώνει ότι η οικογένεια ήθελε να απαθανατίσει το κύρος και τη συνέχεια της (το «δέντρο – τη ρίζα» της). Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
2. Ανάλυση Ενδυμασιών (Λαογραφικά Στοιχεία). Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της φωτογραφίας είναι ο συνδυασμός των ενδυμασιών, που αποκαλύπτει την κοινωνική διαστρωμάτωση και την επίδραση της Δύσης στον Πόντο εκείνης της εποχής.
• Οι Γυναίκες (Αρχοντική & Παραδοσιακή Αμφίεση):
Α. Οι τρεις γυναίκες (δύο όρθιες αριστερά και δεξιά, μία καθιστή) φορούν αστικές/αρχοντικές φορεσιές του Πόντου.
Β. Διακρίνεται η «τάπλα» (το κάλυμμα κεφαλής) με τα κεντήματα και τα φλουριά.
Γ. Τα υφάσματα είναι πλούσια (βελούδο, μετάξι) με χρυσοκεντήματα. Η καθιστή γυναίκα φοράει μια εντυπωσιακή «ποδιά» με περίτεχνα σχέδια και κρόσσια, η οποία αποτελούσε βασικό κομμάτι της γυναικείας αμφίεσης.
Δ. Η γυναίκα στα δεξιά φοράει μια πιο δυτικοποιημένη εκδοχή της αρχοντικής φορεσιάς, με μπούστο σε σχήμα «κορσέ» και δαντελένιο γιακά, που δείχνει την υιοθέτηση των ευρωπαϊκών μόδας (fin de siècle) στις αστικές περιοχές (όπως Τραπεζούντα, Σαμψούντα).
• Οι Άνδρες (Αστική & Ευρωπαϊκή Αμφίεση):
Ε. Οι τρεις νεαροί άνδρες και ο πρεσβύτερος (ο Σπυρίδων Μαρμάνης) φορούν ευρωπαϊκά κοστούμια (σακάκια, γιλέκα, γραβάτες).
ΣΤ. Αυτό το γεγονός είναι πολύ σημαντικό. Ενώ οι γυναίκες διατηρούσαν την παράδοση, οι άνδρες (λόγω επαγγέλματος, εμπορίου, εκπαίδευσης) υιοθετούσαν πρώτοι την «φράγκικη» αμφίεση.
Ζ. Ο πρεσβύτερος, με το επιβλητικό μουστάκι και το ύφος του, εκπέμπει την αυθεντία του «πατριάρχη» της οικογένειας.
• Τα Παιδιά:
Η. Τα παιδιά φορούν επίσης προσεγμένα ρούχα, συμβατά με τα ευρωπαϊκά πρότυπα της εποχής για την παιδική μόδα.
3. Η Σύνθεση & το Ύφος
• Η σύνθεση είναι η κλασική πυραμιδωτή των οικογενειακών φωτογραφιών σε στούντιο. Ο «πατριάρχης» (ο παππούς/πατέρας Σπυρίδων) είναι καθιστός στο κέντρο, περιτριγυρισμένος από τα παιδιά, τα εγγόνια του, υποδηλώνοντας την σταθερότητα και την ενότητα της οικογένειας.
• Το ύφος όλων των προσώπων είναι σοβαρό και δωρικό. Στις φωτογραφίσεις της εποχής (λόγω και του χρόνου έκθεσης) το γέλιο δεν συνηθιζόταν, αλλά η σοβαρότητα εδώ υποδηλώνει επίσης αξιοπρέπεια, ευθύνη και συνείδηση της κοινωνικής τους θέσης. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
Σύνοψη. Αυτή η φωτογραφία, παρά την έλλειψη λεπτομερειών, μας «μιλάει». Μας μιλάει για έναν ελληνισμό που άκμαζε στον Πόντο, που ήταν ανοιχτός στις δυτικές επιρροές (όπως δείχνουν τα ανδρικά κοστούμια και η μία γυναικεία φορεσιά), αλλά ταυτόχρονα βαθιά ριζωμένος στην παράδοση και την οικογενειακή δομή. Είναι μια εικόνα που, μετά τον ξεριζωμό και την Γενοκτονία, αποκτά μια τραγική ομορφιά, καθώς απεικονίζει έναν κόσμο που χάθηκε για πάντα, αλλά που η μνήμη του διασώζεται μέσα από τέτοια τεκμήρια.

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com