Αναμνηστική φωτογραφία οικογένειας Ελλήνων στην Κερασούντα του Πόντου περί το 1900. Καθιστός ο Σάββας Ατματζίδης, αριστερά η γυναίκα του Παναΐλα Λεπτουργού-Ατματζίδου και δεξιά η Ευτέρπη Παλάσωφ

Μια ακόμη εξαιρετικά ενδιαφέρουσα φωτογραφία εποχής η οποία αποτυπώνει ένα οικογενειακό πορτρέτο της Ελληνικής αστικής τάξης στον Πόντο στις αρχές του 20ου αιώνα, στο οποίο εικονίζονται δύο γυναίκες με παραδοσιακή αρχοντική ενδυμασία και ένας άνδρα με δυτικότροπο κοστούμι. 

Καθιστός ο Σάββας Ατματζίδης, αριστερά η γυναίκα του Παναΐλα Λεπτουργού-Ατματζίδου και δεξιά η Ευτέρπη Παλάσωφ

1. Ενδυματολογική & Λαογραφική Ανάλυση - (α) Η Γυναικεία Αρχοντική Φορεσιά (Ζουπούνα, Λαχόρι & Κοντογούνι):
Η Ζουπούνα: Οι δύο γυναίκες φορούν πολυτελείς ζουπούνες σε ανοιχτόχρωμους τόνους, κατασκευασμένες από μεταξωτό/μπροκάρ ύφασμα με διακριτικά φυτικά μοτίβα.
Τα πανωφόρια (Κατηφέδες): Πάνω από την ζουπούνα φορούν σκουρόχρωμους βελούδινους κατηφέδες (κοντά εφαρμοστά ζακέτα), διακοσμημένα στις άκρες, τον γιακά και τα μανίκια με φαρδιές χρυσές τρέσες και σιρίτια με την τέχνη του συρματερού.
Τα ζωνάρια / Ταραπουλούζια: Στην μέση τους είναι περίτεχνα δεμένο διαγώνια το παραδοσιακό υφαντό ολομέταξο ταραπουλούζιν με τις χαρακτηριστικές ρίγες, τα κρόσσια και τα πράσινα πισκίλια / φούντες στο τελείωμα του υφάσματος.
Το Ταπακλίν (Τεπελίκι/Κουρσίν/Τάπλα) & τα Κοσμήματα: Στο κεφάλι φέρουν το παραδοσιακό κάλυμμα (τεπελίκι/τάπλα), ενώ στο στήθος κρέμονται πολλαπλές σειράς από αλυσίδες, κοράλλια και χρυσά περιδέραια, τα οποία αποτελούσαν σύμβολο πλούτου, κοινωνικής στάθμης και μέρος της γυναικείας προίκας.
Εσωτερικά της ζουπούνας πέραν των κατάσαρκων εσωρούχων φορούν στο επάνω μέρος του κορμού το βαμβεκερό λευκό δαντελωτό υποκάμισο και στο κάτω μέρος του κορμού το σαλβάρι (την πολύπτυχη φαρδιά βαμβακερή ή και ολομέταξη βράκα). Τα υποδήματα τους (γυναικών και ανδρός είναι δερμάτινα). Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου

(β) Η Ανδρική Αστική Ενδυμασία:
Ο καθήμενος άνδρας στο κέντρο φοράει προσεγμένο ριγέ δυτικότροπο κοστούμι (σακάκι και παντελόνι) σε μπλε/σκούρες αποχρώσεις, με λευκό πουκάμισο, κόκκινη γραβάτα, μαντιλάκι στο τσεπάκι και κονκάρδα/καρφίτσα στο πέτο.
Η συνύπαρξη της δυτικής αμφίεσης στον άνδρα και της παραδοσιακής ποντιακής αμφίεσης στις γυναίκες επιβεβαιώνει το ενδυματολογικό πρότυπο των αστικών κέντρων του Πόντου, όπου οι άνδρες υιοθετούσαν την ευρωπαϊκή μόδα για τις επιχειρηματικές και κοινωνικές τους δραστηριότητες, ενώ οι γυναίκες διατηρούσαν την τοπική αρχοντική παράδοση.

2. Ιστορική & Κοινωνιολογική Ανάλυση
Η Στηματοθεσία (Studio Portrait) και οι Κοινωνικοί Ρόλοι: Ο άνδρας κάθεται κεντρικά σε μια διακοσμημένη καρέκλα με κρόσσια, μία στάση φωτογράφησης στην οποία δεν είμαστε καθόλου συνηθισμένοι καθώς ξεφεύγει απο τους βασικούς τύπους φωτογράφησης της εποχής εκείνης. Οι δύο γυναίκες στέκονται εκατέρωθεν με συμμετρία. Η αριστερή γυναίκα (σύζυγος του) ακουμπά με οικειότητα το χέρι της στον ώμο του, ενώ στα δεξιά η κόρη ακουμπά το αριστερό της χέρι πιθανότητα στην πλάτη μιας καρέκλας. Όλα τα παραπάνω στοιχεία υποδηλώνουν αστικό κύρος, κομψότητα και ευγενική καταγωγή.

Το Φωτογραφικό Υπόβαθρο (Studio Backdrop): Το ζωγραφισμένο φόντο του φωτογραφείου με τις κολόνες, τα αψιδωτά παράθυρα και τις κουρτίνες αντικατοπτρίζει την αισθητική των ευρωπαϊκού τύπου φωτογραφικών εργαστηρίων που ανθούσαν στα μεγάλα αστικά κέντρα του Πόντου (Τραπεζούντα, Κερασούντα, Σαμψούντα).

Οικογενειακή Συνοχή και Αξιοπρέπεια: Η σοβαρότητα των προσώπων, η ευθυτενής στάση και η προσεγμένη λεπτομέρεια στην εμφάνιση εκπέμπουν την αυτοπεποιθήση και το υψηλό βιοτικό επίπεδο της ελληνικής οικογένειας στον Πόντο πριν από τις διώξεις και τον ξεριζωμό. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου

Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, η Μέριμνα Ποντίων Κυρίων, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους. Στην πλειονότητα τους οι παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες έχουν επεξεργαστεί και επιχρωματιστεί με σεβασμό στα πρόσωπα που εικονίζονται, στις ενδυμασίες και στα δομικά μέρη της κάθε εικόνας καθώς στην αρχική τους μορφή τις περισσότερες φορές έχουν σχισίματα, ρωγμές, λείπουν κομμάτια ή τις έχει διαβρώσει ο χρόνος και η κακή αποθήκευση. Η σύγκριση μιας σχισμένης, φθαρμένης από τον χρόνο αυθεντικής φωτογραφίας με την αποκατεστημένη εκδοχή της αποδεικνύει την ουσιαστική σημασία της ψηφιακής διάσωσης των ιστορικών αρχείων. Πρόσωπα που κινδύνευαν να χαθούν κάτω από τις ρωγμές του χαρτιού, αποκτούν ξανά καθαρές εκφράσεις, επιτρέποντάς μας να συνδεθούμε άμεσα με την ιστορία τους.

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com