Αποτομή της Κεφαλής του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου και Βαπτιστή 29 Αυγούστου

Στις 29 Αυγούστου εκάστου έτους εορτάζεται ο Αϊ Γιάννης, ο Αποκεφαλιστής. Η λέξη αποκεφαλιστής αλλοιώθηκε από την μετοχή αποκεφαλισθείς, τον οποίο λέγανε και Κουτσοκέφαλο.

Είναι ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος και αυτή την ημέρα τιμάται η αποτομή της κεφαλής του, δηλαδή το κόψιμο της κεφαλής του ύστερα από επιθυμία της Σαλώμης της κόρης της Ηρωδιάδας που ήταν γυναίκα του Ηρώδη. Άλλα ονόματα του Αγίου Ιωάννου του προδρόμου είναι Θερμολόγος, Ριγολόγος, Παροξυσμός ή Κρυαδίδης, Νηστευτής ή Νηστικός και στον Πόντο έλεγαν του Κουτσοκέφαλ’. Στις κυδωνιές έλεγαν του Πετειναρά, στο Σαμάκοβο ή Σαμακόβι της Θράκης έλεγαν του Κυνηγού, του Σταφυλά κ.ά. Αποτομή της Κεφαλής του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου και Βαπτιστή 29 Αυγούστου. Στον Πόντο λεγόταν Αέννες και Αγέννες και δήλωνε τόσο το όνομα όσο και την τοποθεσία και την εκκλησία που εορταζόταν και ετιμάτο η μνήμη του. Στα Κοτύωρα έλεγαν τ’ Α-Γιαννί, του Αγένν’ και Αγεννί δηλαδή του Αγίου Ιωάννου. Στην μητροπολιτική Ελλάδα εκτός από τη νηστεία αυτή την ημέρα δεν τρώνε μαύρο σύκο, μαύρο σταφύλι, καρπούζι και οτιδήποτε είναι κόκκινο σαν αίμα. Δεν τρώνε επίσης ούτε καρύδι γιατί όταν αποκεφάλισαν τον Αϊ Γιάννη του έκοψαν την καρωτίδα που μοιάζει με καρύδι. Επίσης, υπάρχει παράδοση ότι οι θέρμες, δηλαδή ο πυρετός πρωτοπαρουσιάστηκαν στη γη από τότε που ο Ηρώδης είδε το ακέφαλο κορμί του Αγίου Ιωάννη να ταράζεται από σπασμούς και ήταν ο πρώτος που προσβλήθηκε από τις θέρμες. Για να βοηθήσει σε αυτήν την περίπτωση ο Άγιος του τάζουν λάδι, λιβάνι, κερί, κόκορα ή κατσίκι. Νηστεύουν μάλιστα την ημέρα αυτή ακόμα και το ψωμί. Γενικά στον Πόντο αυτή τη μέρα γίνονταν πανηγύρια στις ενορίες στα ξωκλήσια και στα προσκυνητάρια που ήταν στο ύπαιθρο και νηστεύοντας δεν τρώγανε μαύρο σταφύλι ούτε και έκοβαν καρπούζι. Στη Ριζούντα (Ριζαίον) τ’ Αεννί τη Κουτσοκέφαλου νήστευαν όλοι δεν έκοβαν και εδώ καρπούζι εκείνη την ημέρα και απέφευγαν τα μαύρα σταφύλια. Στα Κοτύωρα γιόρταζε αυτή την ημέρα η ομώνυμη εκκλησία στο χωριό Τεπέ Κιοϊ, 10 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά των Κοτυώρων, στο οποίο πήγαιναν πολλοί από την γύρω περιοχή πεζοπορώντας. Όσοι ήταν στο Τσ̆άμπασην πήγαιναν στους Αγιάννηδες των χωριών του Γεϊλέ Γιουζιού, Σεμέν, Σαχπανά, και Γκιαβούρ Μπουκί. Την ημέρα αυτή γίνονταν μεγάλα πανηγύρια με μουσικές διασκεδάσεις γενικότερα όμως πρέπει να τονίσουμε ότι στα Κοτύωρα την ημέρα αυτή τηρούσαν αυστηρή νηστεία, αφού απαγορευόταν να κόψουν οτιδήποτε με μαχαίρι. Στα τελευταία όμως χρόνια πριν από τον ξεριζωμό, η συνήθεια αυτή έγινε πιο ελαστική. Έτσι διατηρήθηκε η παράδοση να μην κόβουν κάθετα το καρπούζι προς το μάκρος του που έμοιαζε με αποκεφαλισμό αλλά μόνο παράλληλα προς τους 2 πόλους. Επίσης δεν έτρωγαν κόκκινα και μαύρα σταφύλια, ούτε έπιναν κόκκινο κρασί. Και όλα αυτά συμβολικά για τον σεβασμό της μνήμης του τραγικού αποκεφαλισμού του ασκητικού προφήτη που τρεφόταν όσο ζούσε στην έρημο με βλασταράκια και άγριο μέλι. Αλλά και στον Άγιο Ιωάννη Νίβενας υπήρχε ναός του Τιμίου Προδρόμου και στις 29 Αυγούστου εκάστου έτους πήγαιναν στο πανηγύρι εκεί από όλα τα μέρη της Χαλδίας. Αγιολόγιον Πόντου (Άγιοι και Μάρτυρες στον Πόντο καθώς και λαογραφικά θέματα γύρω απο την Εκκλησία και τους Αγίους)  -  Χριστιανισμός στον Πόντο / Θρησκευτικές Παραδόσεις. 

Αποτομή της Κεφαλής του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου και Βαπτιστή 29 Αυγούστου.
Πηγή: Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, Αρχείον Πόντου, Παράρτημα 19ο, Έλσας Γαλανίδου Μπαλφούσια, Ποντιακή Λαογραφία, Οι Τέσσερις εποχές και οι μήνες τους, Αθήνα 1999.

Αγιολόγιον Πόντου - Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com