Ο Όσιος Νείλος ο ασκητής ο Σιναϊτης εκ Κοτυώρων Πόντου και ο υιός του Όσιος Θεόδουλος

Ὁ Ὅσιος Νεῖλος ὁ ἀσκητὴς ἐκ Κοτυώρων Πόντου. Τὴ Δωδεκάτη τοῦ μηνὸς Νοεμβρίου Μνήμη ἐπιτελοῦμεν τοῦ Ὁσίου Πατρὸς ἡμῶν Νείλου τοῦ ἀσκητοῦ τοῦ Σιναϊτου.
Αἴγυπτον ἄρδει Νεῖλος, ἀλλὰ Κτίσιν,
Λόγῳ κατάρδει καὶ θανῶν Νεῖλος μέγας

Ο Όσιος Νείλος ο ασκητής ο Σιναϊτης εκ Κοτυώρων Πόντου και ο υιός του Όσιος Θεόδουλος. Οὗτος ἦτο πολὺ θαυμάσιος εἰς τοὺς λόγους, κατὰ τοὺς χρόνους Μαυρικίου τοῦ Βασιλέως, ἔπαρχος Κωνσταντινουπόλεως γνωριζόμενος ἐν ἔτει φπδ', λαβῶν δὲ διὰ γάμου σεμνὴν γυναῖκα, ἐγέννησεν δύο τέκνα, ἕν ἄρρεν καὶ τὸ ἕτερον θῆλυ. Ἔπειτα κατέπεισε τὴν σύζυγόν του νὰ ἀφήσωσι μὲν καὶ οἱ δύω τὴν Κωνσταντινούπολιν, νὰ ὑπάγωσι εἰς τὰ Μοναστήρια τῆς Αἰγύπτου. Πορευθέντες λοιπὸν ἐκεῖ, ἐμοίρασαν οἱ δύω τὰ δύω τέκνα των, καὶ ὁ μὲν Θεῖος Νεῖλος ἔλαβεν τὸν υἱὸν Θεόδουλον, ἡ δὲ σύζυγός του τὴν θυγατέρα καὶ οὕτως ἐχωρίσθησαν ἀπ' ἀλλήλων. Λαβῶν ὁ Νεῖλος τὸν Θεόδουλον, μετέβη κατὰ τὸ Σίναιον ὅρος, καὶ διέμεινε μετὰ τῶν ἐκεῖ πατέρων. Ἐλθόντες δὲ βάρβαροι αἴφνης κατὰ τὸν τόπον ἐκεῖνον, ἠχμαλώτισαν ὁμοῦ μὲ τοὺς ἄλλους πατέρας καὶ τὸν υἱὸν τοῦ Θεόδουλον, τὸν ὁποῖον θρηνεῖ ὡς αἰχμάλωτον ὁ Ὅσιος ὑπὲρ τὸ δέον, ὑπὸ τῆς φυσικῆς φιλοστοργίας νικώμενος, καθὼς ἀναφέρεται ὁ θρῆνος οὗτος ἐν τῷ παρ' αὐτοῦ συνταχθέντι συγγράμματι. Ἀξιωθεὶς δὲ μετὰ ταῦτα τῆς Θείας Ἱεροσύνης, ἐσύνθεσε λόγους ἀσκητικούς, πλήρεις σοφίας καὶ ὠφελείας, ὁμοίως συνέγραψε καὶ ἐπιστολὰς καὶ κεφάλαια πάμπολλα καὶ πολλοὺς δι' αὐτῶν παρακίνησε νὰ συζῶσι μὲ τὸν Θεῖον ἔρωτα τοῦ Χριστοῦ. Οὕτω λοιπὸν πολιτευσάμενος, ἐν εἰρήνῃ ἀνεπαύθη. Λέγουσι δὲ τινές, ὅτι τὸ λείψανο τοῦ Ὁσίου τούτου καὶ τοῦ υἱοῦ τοῦ Θεοδούλου, ὁμοῦ μὲ ἄλλων ἀσκητῶν λείψανα, εὑρίσκονται εἰς τὸν ἐν Κωνσταντινουπόλει σεβάσμιον Ναὸν τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων ἐν τῷ , ὑποκάτω θυσιαστηρίου, τὰ ὁποῖα κατετέθησαν ἐκεῖ ἀπὸ τὸν φιλόχριστον Βασιλέα Ἰουστῖνον. Νὰ σημειώσουμε ὅτι τὴν ἴδια αὐτὴ ἡμέρα τιμᾶται ἡ ἱερὰ μνήμη τοῦ Ὁσίου Νείλου ὁ ὁποῖος ἀσκήσας ἐν τοῖς ὁρίοις τῆς Μεγίστης Λαύρας τοῦ Ἄθω, ὁ μετὰ θάνατον μυροβλύσας καὶ διὰ τοῦτο Μυροβλύτης καλούμενος, ἐν εἰρήνῃ τελειοῦται.

Τὴ Δεκάτη Τετάρτη τοῦ μηνὸς Ἰανουαρίου τιμᾶται ἡ ἱερὰ Μνήμη τοῦ Ὁσίου Θεοδούλου υἱοῦ τοῦ Ὁσίου Νείλου τοῦ Ἀσκητοῦ τοῦ Σιναϊτου.
Ὁ Θεόδουλος ἀρεταῖς ὤφθη μέγας,
Μιμούμενος μάλιστα πατρὸς τὸν βίον
Οὗτος, ἦτον υἱὸς τοῦ σοφοῦ Νείλου, ὃς τὶς ἔγινε μὲν πρότερον Ἔπαρχος τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ὕστερον δὲ ἀφήσας τὴν δόξαν τοῦ κόσμου, ὑπῆγεν εἰς τὸ Ὅρος Σινᾶ καὶ ἔγινε μοναχὸς μετὰ τοῦ υἱοῦ τοῦ Θεοδούλου. Ἐν ὦ λοιπὸν αὐτοὶ ἐκεῖ ἡσύχαζαν, αἰφνιδίως ὥρμησαν κατ' αὐτῶν βάρβαροι, καὶ ἤρχισαν νὰ σφάζωσι τοὺς Ἁγίους Πατέρας καὶ ὁ μὲν πατὴρ Νεῖλος ἠδυνήθη νὰ φύγη, ὁ δὲ υἱὸς αὐτοῦ Θεόδουλος ἠχμαλωτίσθη μεθ' ἑνὸς ἄλλου νέου καὶ δεθέντες ἐσύροντο ὑπὸ τῶν βαρβάρων. Φθάσαντες δὲ εἰς τὰς σκηνάς των οἱ βάρβαροι, ἐβουλήθησαν νὰ κατασφάξωσι τοὺς νέους, καὶ νὰ θυσιάσωσιν αὐτοὺς εἰς τὸν ἀστέρα τῆς Ἀφροδίτης, τὸν αὐγερινόν, ὀς τὶς ἀνατέλλει πρὸ τοῦ ἡλίου. Τότε ὁ νεώτερος ἀδελφὸς ἐδυνήθη νὰ φύγη, ὁ δὲ Θεόδουλος ἔμεινε μόνος. Οἱ βάρβαροι λοιπὸν κυριευθέντες ἀπὸ τὴν καρηβαρίαν τῆς μέθης, ἐκοιμήθησαν πολὺ καὶ δὲν ἐξύπνησαν εἰμὴ μετὰ τὴν ἀνατολὴν τοῦ ἥλιου, ὅθεν μὴ ἰδόντες τὸν αὐγερινόν, δὲν ἔσφαξαν τὸν Θεόδουλον, ἀλλ ἐσκέφθησαν νὰ τὸν πωλήσωσιν. Ἐπειδὴ δὲ οἱ ἀγοράζοντες ἔδιδον μόνον δύο φλωρία διὰ τὴν ἐξαγοράν του, εἰς βάρβαρος ξεγυμνώσας τὸ ξίφος του, ἠθέλησε νὰ τὸν κατασφάξη, καὶ τοῦτο βλέπων ὁ Ἐπίσκοπος ἠγόρασεν αὐτόν, καὶ ἔπειτα τὸν ἠλευθέρωσε. Καλῶς λοιπὸν καὶ θεαρέστως πολιτευσάμενος ὁ ἀοίδιμος, ἐκοιμήθη ἐν εἰρήνῃ. Τελεῖται δὲ ἡ Σύναξις καὶ ἑορτὴ τούτων τῶν δύο Πατέρων, τοῦ Θεοδούλου καὶ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ Νείλου εἰς τὸν Ναὸν τοῦ Ἁγίου Ἀποστόλου Παύλου, τὸν εὑρισκόμενον εἰς τὸ Ὀρφανοτροφεῖον (Κωνσταντινουπόλεως). Ταῖς τῶν Ἁγίων σου πρεσβεῖες Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ὁ Θεὸ ἡμῶν, ἐλέησον ἡμᾶς, Ἀμήν.

Πηγή: Μέγας Συναξαριστής, τοῦ Ὁσίου Πατρὸς ἡμῶν Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου  

Ἀπολυτίκιον -:- Ἦχος πλ. δ’.
Ταῖς τῶν δακρύων σου ῥοαῖς, τῆς ἐρήμου τὸ ἄγονον ἐγεώργησας, καὶ τοῖς ἐκ βάθους στεναγμοῖς, εἰς ἑκατὸν τοὺς πόνους ἐκαρποφόρησας, καὶ γέγονας φωστήρ, τῇ οἰκουμένῃ λάμπων τοῖς θαύμασι, Νεῖλε Πατὴρ ἡμῶν, Ὅσιε, Πρέσβευε Χριστῷ τῷ Θεῷ, σωθῆναι τὰς ψυχὰς ἡμῶν.

Κοντάκιον -:- Ἦχος πλ. δ’. Τῇ ὑπερμάχῳ.
Τὰς φρυγανώδεις τῶν παθῶν τῶν ἐκ τοῦ σώματος, ἐπαναστάσεις τιμητικῶς Νεῖλε Μακάριε, ἐν ἀγρύπνῳ σου συνέκοψας ἱκέσιᾳ. Ἀλλ᾽ ὡς ἔχων παῤῥησίαν πρὸς τὸν Κύριον, ἐκ παντοίων μὲ κινδύνων ἐλευθέρωσον, ἵνα κράζω σοι, Χαίροις Πάτερ παγκόσμιε.

Ὁ Οἶκος -:- Τίς σου τῶν ἐπιγείων, ἐξισχύσειε, Νεῖλε, εἰπεῖν τῆς πολιτείας τὰ ἆθλα, καὶ τοῦ βίου σου τοὺς ἀμέτρους μόχθους, καὶ πολλοὺς κόπους σου, οὓς ἐπὶ γῆς ὡς ἄσαρκος ἐτέλεσας; ἀλλ' ὅμως ἴδε, οὕτω σοι κράζω· Χαίροις, Θεοῦ ποταμὲ χαρίτων, χαίροις, Χριστοῦ διδαγμάτων πλημμύρα. Χαίροις, τῆς σοφίας κρατὴρ καὶ τῆς γνώσεως, χαίροις, ἀθανάτων φυτῶν τὸ γεώργιον. Χαίροις δόγμα πρακτικώτατον θεοπνεύστων λογίων, χαίροις, νόμου ἐμπειρότατε θεοσδότου ἑρμηνεύς. Χαίροις, τοῦ νοουμένου Παραδείσου φυτουργέ, χαίροις, τῆς παρθενίας φυλακτήριον μέγα. Χαίροις, τερπνὴ κιθάρα τοῦ Πνεύματος, χαίροις, παθῶν ῥιζοτόμος μάχαιρα. Χαίροις, ἀνδρῶν δικαίων τὸ ἔρεισμα, χαίροις, πιστῶν γηγενῶν ὁ προστάτης. Χαίροις, Πάτερ παγκόσμιε.

Για τον Όσιον Πατήρ ημών Νείλο ο Σ. Ευστρατιάδης στο Αγιολόγιο του γράφει και τα εξής: «Οὗτος ἦν διάσημος ἐν λόγοις καὶ ἐν ἀξιώματι, ἔπαρχος Κωνσταντινουπόλεως καὶ εὐσεβέστατος, ζῶν ἐπὶ τῆς ἐποχῆς Θεοδοσίου τοῦ Μεγάλου (379 - 395) [εἰκάζω μᾶλλον ἐπὶ Θεοδοσίου τοῦ Β´ (408 - 450)], κατὰ δὲ τὸν Συναξαριστὴν Νικόδημου (οὐχὶ ὀρθῶς) ἐπὶ Μαυρικίου (582 - 602)· συζευχθεὶς μετὰ γυναικὸς ἀπέκτησε τέκνα δυό, ἓν ἄῤῥεν καὶ ἓν θήλυ· ἀλλὰ ἄσβεστον ζῆλον ἔχων πρὸς τὴν μοναχικὴν πολιτείαν, κατέπεισε τὴν σύζυγον αὐτοῦ νὰ ἐγκαταλείψωσι τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ ἦλθον εἰς Ἄλεξανδρειαν ἐκεῖ διεχωρίσθησαν ἀπ᾿ ἀλλήλων, καὶ ἡ μὲν γυνὴ ἔλαβε μεθ᾿ ἑαυτῆς τὸ θυγάτριον, ὁ δὲ Νεῖλος τὸν υἱὸν αὐτοῦ Θεόδουλον, μεθ᾿ οὗ ἀπῆλθεν εἰς τὸ ὄρος Σινᾶ πρὸς ἄσκησιν ἀλλ᾿ ἐκεῖ ἐπιπεσόντες βάρβαροι ἀπήγαγαν μεταξὺ ἄλλων καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ, διὰ τὸν ὁποίον ἔκλαιε καὶ ἐθρήνει πικρῶς (ἴδ. Ἀββάδες τριάκοντα ὀκτὼ οἱ ἐν Σινᾶ, Ἰανουαρ. 14). Εἰς τὴν ἐρημικὴν ἐκείνην ἀνάπαυσιν ἠσχολήθη εἰς συγγραφὰς ἀσκητικῶν ἔργων, μαρτυρούντων τὴν σοφίαν αὐτοῦ καὶ τὸν πρὸς ἄσκησιν ἔρωτα. Ἐν νηστείαις καὶ προσευχαῖς διαβιώσας, ἐκοιμήθη ἐν εἰρήνῃ. Τὰ ἱερὰ αὐτοῦ ὀστᾶ μετακομίσθησαν ὑπὸ τοῦ βασιλέως Ἰουστίνου (518 - 527) καὶ κατετέθησαν ἐν τῷ ναῷ τοῦ ἀποστόλου Παύλου ἐν τῷ Ὀρφανοτροφείῳ κάτωθεν τοῦ θυσιαστηρίου. Ἂν τοῦτο ἀληθεύῃ, ἡ τοῦ Συναξαριστοῦ πληροφορία, ὅτι ἐπὶ Μαυρικίου ἤκμασε, δὲν στηρίζεται».
Ο Όσιος Νείλος ήτο μαθητής του εν Αγίοις Πατρός ημών Ιωάννου του Χρυσοστόμου και συνέγραψε πολλά θεία και σπουδαία συγγράμματα. Σας προτείνουμε λοιπόν ορισμένα εξ αυτών αποτελούντα αναρτήσεις στο site Πεμπτουσία:
1. Άγιος Νείλος ο ασκητής – Περί Προσευχής https://www.pemptousia.gr/2021/05/agios-nilos-o-askitis-peri-prosefchis/
2. Άγιος Νείλος ο Ασκητής: Όποιος αγαπάει την αληθινή προσευχή, αλλά θυμώνει και μνησικακεί, δεν είναι αψεγάδιαστος - https://www.pemptousia.gr/2022/11/agios-nilos-o-askitis-opios-agapai-tin-alithini-prosefchi-alla-thimoni-ke-mnisikaki-den-ine-apsegadiastos/

Αγιολόγιον Πόντου - Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com