Ο Όσιος Νίκων ο Μετανοείτε από το Ζεφύρι της Τραπεζούντας του Πόντου

Ο Όσιος πατήρ ημών Νίκων ο Μετανοείτε εν ειρήνη τελειούται.
»»Οι Λακεδαίμων ουδαμώς δαίμων λάκοι
»»Σοβεί γάρ αυτόν τοις τεραστίοις Νίκων(*) 

(*) Ήτοι, όπου κείται η Λακεδαίμων, εκεί δεν ηχεί (τούτο γάρ δηλοί το λάκοι), ουδέ λαλεί τελείως και χρησμοδοτεί πλέον ο δαίμων επειδή και ο Νίκων τον διώκει από εκεί με τα θαυμάσια όσα κάμνει. Ο Όσιος Νίκων ο Μετανοείτε από το Ζεφύρι της Τραπεζούντας του Πόντου. 

Ούτος ο Άγιος κατήγετο από την χώραν των Αρμενίων, υιός ών ενός μεγιστάνος, ακούσας δε την θείαν φωνήν του Κυρίου την λέγουσα: «Πάς ός αφήκε πατέρα ή μητέρα, εκατονταπλασίονα λήψεται και ζωήν αιώνιον κληρονομήσει», αφήκε όλα δια τον Χριστόν και υπήγεν εις έν μοναστήριον εις το οποίον έδειξε πάσαν άσκησιν αρετής ο αοίδιμος και υπερέβαλεν όλους τους άλλους μοναχούς κατά την άκραν σκληραγωγίαν. Επειδή δε ο πατήρ του έμαθεν ότι ευρίσκεται εις μοναστήριον, έστειλε παρευθύς και ηρεύνα όλα τα των μοναχών ιερά καταγώγια όθεν ο όσιος τούτο μαθών, εκβήκεν από το μοναστήριον εκείνο και επεριτριγύριζεν όλην την Ανατολήν κηρύττων εις όλους και λέγων «Μετανοείτε» δια τούτο έλαβε την επωνυμίαν ο Μετανοείτε. Υπήγε δε και εις την νήσον της Κρήτης και από εκεί υπήγεν εις την Πελοπόννησον και αφού επεριπάτησεν εις όλας τα πόλεις και χώρας της Πελοποννήσου, ύστερον υπήγεν εις την πόλιν των Λακώνων. Εν αυτή δε τελέσας διάφορα θαύματα, έκτισε ναόν εις το όνομα του Σωτήρος ημών Χριστού, όθεν μονάσας εκεί μέχρι τέλους απήλθεν προς όν επόθει Χριστόν ίνα λάβη παρ’ αυτού τον της ασκήσεως στέφανον. Η ιερά μνήμη του τιμάται από την εκκλησίας μας στις 26 Νοεμβρίου εκάστου έτους. Ο κ. Οδυσσέας Λαμψίδης στο έργο του «Ο εκ Πόντου Όσιος Νίκων ο Μετανοείτε» παράρτημα 13 (1982) του Αρχείου του Πόντου αναφέρει ως τόπο καταγωγής του Οσίου το Ζεφύρι της Τραπεζούντας ενώ στη Σπάρτη τοποθετείται ο τόπος της οσιακής του κοίμησης.
Ο Όσιος Νίκων κατά κόσμον Νικήτας, γεννήθηκε περίπου το 925 στην Παφλαγονία της Μικράς Ασίας από επιφανείς, πλούσιους και ευσεβείς γονείς. Τα Συναξάρια δίδουν την πληροφορία πως ήταν Αρμένιος στην καταγωγή. Οι γονείς του τον αναθρέψανε «ἐν παιδείᾳ καὶ νουθεσία Κυρίου». Σαν παιδί περιφρονούσε τις διασκεδάσεις, τους χορούς και γενικά τις κοσμικές τέρψεις της εποχής του και ζούσε βίο εγκρατή επιθυμώντας να αφιερωθεί στο Θεό. Μια μέρα τον έστειλε ο πατέρας του, που είχε πολλά κτήματα, να επιστατήσει τους εργάτες που δουλεύαν σε αυτά, και όταν είδε τον κόπο και τον ιδρώτα αυτών των ανθρώπων, τόσο λυπήθηκε η ψυχή του, που σε ηλικία 20 ετών παράτησε τα κτήματά του και τους γονείς του. Ύστερα πήγε στην Ιερά Μονή Χρυσής Πέτρας, στα βουνά του Πόντου, όπου ζήτησε να μείνει ως μοναχός. Εκεί έλαβε και το όνομα Νίκων. Ο νεαρός μοναχός έδειξε ασυνήθιστη πνευματική πρόοδο, προσευχόμενος, αγρυπνώντας, μελετώντας και εργαζόμενος. Η παραμονή του όμως δεν διάρκεσε πάνω από 12 χρόνια. Το 961 έφτασε στην Κρήτη, την οποία μόλις είχε απελευθερώσει από τον αραβικό ζυγό ο Νικηφόρος Β´ Φωκάς. Με έδρα τη Γόρτυνα Κρήτης επέδειξε ιδιαίτερο ιεραποστολικό ζήλο. Αφού έδρασε κυρίως στην ανατολικοκεντρική Κρήτη, συνέχισε τις περιοδείες του στην Επίδαυρο, την Αθήνα, την Εύβοια, τη Θήβα, την Κόρινθο, το Ναύπλιο, τη Σπάρτη, τη Μάνη και σε αρκετές περιοχές της Μεσσηνίας, για να καταλήξει στη Σπάρτη, όπου και παρέμεινε για 30 περίπου χρόνια. Ο όσιος Νίκων είχε αναλάβει ιεραποστολική δράση, είχε γίνει μέγας κήρυκας του ευαγγελίου και συνισταμένη του κηρύγματός του ήταν η μετάνοια. Στο ιδιαίτερο θερμό και γεμάτο ζήλο κήρυγμά του επαναλάμβανε διαρκώς τη φράση του Ιωάννη του Βαπτιστή "Μετανοείτε, ήγγικε γαρ η βασιλεία των ουρανών", γι' αυτό και του δόθηκε το προσωνύμιο "μετανοείτε". Η παράδοση έχει συνδέσει το όνομά του με την οικοδόμηση του ναού του Σωτήρος Χριστού, λείψανα του οποίου σώζονται στην ακρόπολη της αρχαίας Σπάρτης, καθώς και με πλήθος άλλων ενεργειών που βοήθησαν τους κατοίκους της περιοχής. Εκοιμήθη εν Κυρίω στην Σπάρτη στις 26 Νοεμβρίου του 998 σε ηλικία 75 ετών και την ίδιαι ημέρα η εκκλησία μας τιμά την ιερά του μνήμη. Τα της ζωής του και του έργου του γνωρίζουμε από τον Βίο του (που σώζεται σε δύο παραλλαγές) και από τη Διαθήκη του που σώζεται σε δημοτική μετάφραση. Με τον βίο του ασχολήθηκαν λόγω της μεγάλης θρησκευτικής και εθνικής σημασίας, επιφανείς Γερμανοί ιστορικοί του Μεσαίωνα, όπως ο Καρλ Χοπφ, ο Γουσταύος Χέρτσμπεργκ και ο Φέρντιναντ Γκρεγκορόβιους. Προς τιμήν του το χωριό Πολιάνα στη Μάνη μετονομάστηκε το 1929 σε Άγιος Νίκων. Αγιολόγιον Πόντου (Άγιοι και Μάρτυρες στον Πόντο καθώς και λαογραφικά θέματα γύρω απο την Εκκλησία και τους Αγίους).

Απολυτίκιον
Ήχος Α΄(Θείας Πίστεως)
Χαίρει ἔχουσα ἡ Λακεδαίμων, θείαν λάρνακα, τῶν σῶν λειψάνων, ἀναβρύουσαν πηγὰς τῶν ἰάσεων, καὶ διασώζουσαν πάντας ἐκ θλίψεων, τοὺς σοὶ προστρέχοντας Πάτερ ἐκ πίστεως. Νίκων Ὅσιε, Χριστὸν τὸν Θεὸν ἱκέτευε, δωρήσασθαι ἡμῖν τὸ μέγα ἔλεος.

Κοντάκιον
Ήχος Πλ. Β΄(Τὴν ὑπὲρ ἡμῶν πληρώσας)
Τὴν Ἀγγελικὴν μιμούμενος πολιτείαν, κόσμου τὰ τερπνὰ ὡς σκύβαλα ἐλογίσω, μετανοίας τὴν τρίβον δεικνύων ἡμῖν, θεοφόρε Νίκων Ὅσιε· διὰ τοῦτό σε γεραίρομεν, ἐκτελοῦντες νῦν τὴν μνήμην σου· ὑπάρχεις γὰρ ἀληθῶς, ἰαμάτων πηγή.

Ο Όσιος Νίκων ο Μετανοείτε από το Ζεφύρι της Τραπεζούντας. Πηγή Μέγας Συναξαριστής του εν Αγίοις πατρός ημών Νικοδήμου του Αγιορείτου (και άλλες πηγές του διαδικτύου). Διαβάστε επίσης Φώτης Κόντογλου: Τον είπανε "Μετανοείτε"

Αγιολόγιον Πόντου – Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com