Ο Άγιος Μάρτυς Ειρήναρχος εκ της Σεβαστείας του Πόντου (28 Νοεμβρίου)

Ένας άλλος Άγιος του Πόντου, άγνωστος στους πολλούς από την πολυμάρτυρη πόλη της Σεβαστείας ήταν και ο με το ελληνικότατο όνομα Άγιος Ειρήναρχος.

Έζησε στην εποχή του χριστιανοδιώκτη αυτοκράτορα Διοκλητιανού και είχε το επάγγελμα του δημίου, δηλαδή του εκτελεστού των θανατικών ποινών. Ήταν τότε η ταραγμένη εποχή των διωγμών και των πολλών μαρτύρων που καταδικαζόταν στη θανατική ποινή σαν χριστιανοί, αφού υποβάλλονταν πρώτα σε ένα σωρό βασανιστήρια στα οποία έπαιρνε μέρος σαν δήμιος ο Ειρήναρχος. Στα χρόνια της βασιλείας του Διοκλητιανού, άρχοντας στη Σεβάστεια του Πόντου και όχι της Καππαδοκίας, όπως κακώς γράφουν τα Συναξάρια και μερικοί άλλοι ήταν ο Μάξιμος, φανατικός χριστιανομάχος που έδωσε διαταγή να αποκεφαλιστούν επτά γυναίκες επειδή ήσαν χριστιανές. Ο Ειρήναρχος περιμένοντας να εκτελέσει τη διαταγή σαν από κάποια θεία έμπνευση, πρόσεξε το θάρρος αυτών των γυναικών που με γενναιότητα και καρτερικότητα υπέμειναν όλους τους βασανισμούς και ντρόπιαζαν έτσι με το θάρρος τους τις προσταγές του τυράννου. Ένιωσε αηδία και ντροπή για τον άρχοντα και θαυμασμό για το θάρρος των αγίων γυναικών και ομολόγησε και ο ίδιος τον εαυτό του ως Χριστιανό. Μανιασμένος ο Μάξιμος διέταξε να τον πνίξουν στην λίμνη της Σεβαστείας από όπου όμως βγήκε ο Ειρήναρχος ζωντανός. Διατάζει τότε να τον ρίξουν σε πυρακτωμένο καμίνι από όπου βγαίνει και πάλι αβλαβής, Τότε ο τύραννος διατάζει την αποκεφάλιση του καθώς και των επτά μαρτύρων γυναικών. Ο Συναξαριστής αναφέρει ότι εκτός από τις επτά αγίες γυναίκες μαρτύρησε με τον ίδιο θάνατο και ο πρεσβύτερος Ακάκιος που είχε βαπτίσει τον Ειρήναρχο. Ο Άγιος Μάρτυς Ειρήναρχος εκ της Σεβάστειας του Πόντου Η μνήμη του εορτάζεται από την εκκλησία μας στις 28 Νοεμβρίου και ο συναξαριστής του αφιερώνει τους παρακάτω στίχους:
Τον Ειρήναρχον ω φονεύτρια σπάθη
Σω Σώτερ συντάττει μέρει
Έδειξε νεκράς εν Σεβαστεία πόλει
Γυναίκας επτά πανσεβάστως το ξίφος.
Δηλαδή. Τον Ειρήναρχο έφερε Χριστέ μας με το μέρος σου το φονικό σπαθί. Στην πόλη της Σεβαστείας το μαχαίρι κατά τρόπο αξιοθαύμαστο άφησε νεκρές επτά γυναίκες.
Ακολουθία του Αγίου δεν παραθέτει το Συναξάρι. Ο Μητροπολίτης Λεοντοπόλεως Σωφρόνιος Ευστρατιάδης στο έργο του «Αγιολόγιο» σελίδα 123 αναφέρει ότι ευρίσκεται σε διάφορους κώδικες η ακολουθία ακρωτηριασμένη. Λόγου χάρη στην ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας Β21 και φύλλο 198β, και στην Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπεδίου 1135 Φύλλο 358.
Πηγή: Αθανάσιος Ασιατίδης Φιλόλογος, Κερατσίνι Πειραιώς – Περιοδικόν Ποντιακή Ηχώ

Στίχοι εις τον Άγιο Μάρτυρα Ειρήναρχο:
Τον Ειρήναρχον η φονεύτρια σπάθη,
Σω Σώτερ ειρήναρχε συντάττει μέρει.
Στίχοι εις τας επτά γυναίκας:
Έδειξε νεκράς εν Σεβαστεία πόλει,
Γυναίκας επτά πανσεβάστους το ξίφος.
Ούτος ο Άγιος Μάρτυς Ειρήναρχος κατήγετο από την πόλη της Σεβαστείας, Νέος δε ων κατά την ηλικία έγινε δήμιος κατά την τάξιν (ήγουν τιμωρός των υπό του βασιλέως καταδικαζομένων), και κατά συνέπεια υπηρέτει και εις τα βάσανα (βασανιστήρια) όσα οι διώκται και τύραννοι επροξένουν εις τους αγίους του Χριστού Μάρτυρας. Επειδή δε ποτε έτυχε να βασανίζονται δια την ευσέβειαν επτά γυναίκες χριστιαναί από τον άρχοντα της Σεβάστειας Μάξιμον, κατά τους χρόνους του βασιλέως Διοκλητιανού εν έτει σyή (298), δια τούτο βλέπων ο Ειρήναρχος ούτος, πως αυταί αν και γυναίκες ασθενείς εβασανίζοντο όμως ανδρείως δια τον Χριστόν και κατήσχυνον τον τυράννον, εφωτίσθη κατά την ψυχή υπό της θείας χάριτος. Όθεν παρρησία ομολόγησε τον Χριστόν και κηρύξας εαυτόν χριστιανόν, πρώτον, μεν ερρίφθη εις την εκεί ούσαν λίμνη κατά προσταγήν του άρχοντος, έπειτα δε εξελθών ζωντανός από την λίμνη, βάλλεται μέσα εις αναμμένην κάμινον. Φυλαχθείς δε παραδόξως και από αυτό αβλαβής, ξίφει την κεφαλήν αποτέμνεται μετά του πρεσβυτέρου Ακακίου όστις τον εβάπτισε και ούτως έλαβον και οι δύω τους στεφάνους του μαρτυρίου.
Πηγή: Μέγας Συναξαριστής του εν Αγίοις πατρός ημών Νικοδήμου του Αγιορείτου.

Απολυτίκιον. Ήχος δ’. Ταχύ προκατάλαβε
Ειρήνης τον πρύτανιν, ομολογήσας πιστώς, της πλάνης τον τάραχον, κατέλιπες νουνεχώς, θεόφρον Ειρήναρχε· όθεν δι’ ύδατός τε, και πυρός ως διήλθες, έβης τροπαιοφόρος, προς ουράνιον λήξιν, ειρήνην και σωτηρίαν, πάσιν αιτούμενος.

Κοντάκιον. Ήχος πλ. δ’. Ως απαρχάς της φύσεως
Ως στρατιώτης άριστος, του της ειρήνης άρχοντος, του σκότους Μάρτυς καθείλες
τον άρχοντα, τη καρτερά ενστάσει σου· και ταίς σαίς ικεσίαις, εν ειρήνη φυλάττοις Ειρήναρχε, τους πίστει ευφημούντας, τα θείά σου κατορθώματα.

Μεγαλυνάριον
Της ειρηνοδώρου μαρμαρυγής, Ειρήναρχε μάκαρ, εισδεξάμενος την αυγήν,
υιός φωτός ώφθης, περιφανώς αθλήσας· διό ταίς σαίς πρεσβείαις, ημάς διάσωζε.

Κατά τον διωγμό του Μαξιμιανού, επτά γυναίκες στην πόλη Σεβάστεια οδηγήθηκαν στον διοικητή, ο οποίος τις κατηγόρησε ότι οδήγησαν τους συζύγους τους στην πίστη των χριστιανών. Βλέποντας τη σθεναρή τους στάση και το ακλόνητο ήθος τους μπροστά στις απειλές, ένας από τους δημίους τους, ο Ειρήναρχος, φωτισμένος από τη θεία Χάρη, ομολόγησε τον Χριστό κι αυτός και δήλωσε έτοιμος να μαρτυρήσει. Οι επτά γυναίκες οδηγήθηκαν στις όχθες της λίμνης, όπου είχαν μαρτυρήσει προηγουμένως οι άγιοι Τεσσαράκοντα μάρτυρες (9 Μαρτίου), αρνήθηκαν να προσφέρουν λατρεία στα άψυχα είδωλα και πέταξαν στο νερό τα αγάλματα. Ο διοικητής τότε διέταξε να τις βασανίσουν αλύπητα και να τις αποκεφαλίσουν. Μία από αυτές είχε μαζί της δύο παιδιά που ζήτησαν από τη μητέρα τους να τα εμπιστευθεί στον άγιο Ειρήναρχο, πριν πεθάνει. Μετά τον θάνατο των αγίων γυναικών, ο Ειρήναρχος διετάχθη να θυσιάσει στα είδωλα. Αφού αψήφησε τη δύναμη του τυράννου, ρίχθηκε στη λίμνη. Το νερό όμως αίφνης στερεοποιήθηκε και εξήντα οκτώ στρατιώτες που πήγαν να τον πιάσουν στη μέση της λίμνης καταποντίσθηκαν. Ένας άγγελος κάλεσε τον Ειρήναρχο να επιστρέψει στην όχθη και εκεί βαπτίσθηκε από τον πρεσβύτερο Ακάκιο. Τον συνέλαβαν πάλι και αφού εξεδίωξε τους δαίμονες που κατοικούσαν σε έναν ειδωλολατρικό ναό καταδικάσθηκε να πεθάνει στην πυρά. Εισήλθε ο ίδιος στην κάμινο μαζί με τον πρεσβύτερο Ακάκιο, όπου ήλθαν πρόθυμα να τους συναντήσουν τα δύο παιδιά για να προσφέρουν τη ζωή τους στον Χριστό. Εν μέσω της καμίνου ο Ειρήναρχος και ο Ακάκιος προσευχήθηκαν στον Κύριο υπέρ των πιστών που θα τιμούσαν τη μνήμη τους. Οι δήμιοι κατόπιν τους έβγαλαν από τη φωτιά και τους αποκεφάλισαν. Μία ευσεβής γυναίκα περιμάζεψε τα λείψανα τους και τα ενταφίασε κοντά στη λίμνη. Στον τόπο εκείνο αργότερα ανηγέρθη ναός προς τιμήν τους.  Αγιολόγιον Πόντου (Άγιοι και Μάρτυρες στον Πόντο καθώς και λαογραφικά θέματα γύρω απο την Εκκλησία και τους Αγίους)
Πηγή: “Νέος Συναξαριστής της Ορθοδόξου Εκκλησίας”, υπό ιερομονάχου Μακαρίου Σιμωνοπετρίτου, εκδ. Ίνδικτος (τόμος τρίτος – Νοέμβριος, σελ. 308-309)

Αγιολόγιον Πόντου - Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com