Άγιος Ιερομάρτυς Άνθιμος Επίσκοπος Νικομηδείας - Το μαρτύριο του επί Βασιλέως Μαξιμιανού 288 μ.Χ. (3 Σεπτεμβρίου)
Άγιος Ιερομάρτυς Άνθιμος Επίσκοπος Νικομηδείας 288 μ.Χ.. Το μαρτύριο του Αγίου Ιερομάρτυρος εκ του Μεγάλου Συναξαριστού του εν Αγίοις Πατρός ημών Νικηδήμου του Αγιορείτου. Τῇ Γ´ τοῦ αὐτοῦ μηνός Σεπτεμβρίου, Μνήμη τοῦ Ἁγίου Ἱερομάρτυρος Ἀνθίμου, Ἐπισκόπου Νικομηδείας.
Στίχοι εκ του Μηνολογίου του Συναξαριστή
Τμηθεὶς κεφαλὴν Μάρτυς Ἄνθιμε ξίφει,Καὶ
νεκρὸς ἀνθεῖς εἰς Θεοῦ δόξαν τρίχας.
Ἄνθιμον ἐν τριτάτῃ ἀπέκτεινε ξίφος ὀξύ. Άγιος Ιερομάρτυς Άνθιμος Επίσκοπος Νικομηδείας (Το Μαρτύριο, επί Μαξιμιανού 288 μ.Χ.).
Απο την Ιερά Μονή των Ιβήρων αιτήθηκα και έλαβα το 2024 το μαρτύριο του Αγίου Ιερομάρτυρος Ανθίμου, Επισκόπου Νικομηδείας στην πρωτότυπη του μορφή έτσι όπως αναφέρεται απο τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη στον Μέγα Συναξαριστή. Θέλω να εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες στο ηγουμενοσυμβούλιο της Ιερά Μονής των Ιβήρων καθώς και στον σεβαστό της ηγούμενο πανοσιολογιότατο αρχιμανδρίτη π. Ναθαναήλ για την ευλογία αυτή καθώς και για την άμεση ανταπόκριση στο αίτημα μου. Παρακάτω παραθέτω το μαρτύριο απο την πρωτότυπη πηγή (εκ του παπύρου) και στην συνέχεια σε μια πιο συνοπτική απόδοση.
Πρωτότυπο:
Α΄. Τις οὐκ οἶδε τὴν Νικομήδους, ὅπως μὲν θέσεως τε καὶ μεγέθους, ὅπως δὲ λαμπρότητος καθιδρωμένη ἔχει καὶ ὡς τῆς Βιθυνῶν πάσης πόλεως ἀκρόπολίς ἐστιν αὕτη; Ἀλλὰ καὶ οὕτως ἔχουσα καὶ εἰς τοῦτο καλοῦ προελθοῦσα, τῷ οἰκείῳ βλαστῷ μᾶλλον ἢ πᾶσι τούτοις σεμνύνεται· ταύτης γὰρ ἆθλος μανθάνει Ἄνθιμος, κατ' ἴσους εὐγενεῖς κλάδους ἀνεδόθη καὶ ἥγνισεν καὶ καλλοὺς ἤνεγκε τοὺς καρπούς. Ἄρτι μὲν οὖν τὴν τῶν νηπίων ἡλικίαν ὑπερβὰς καὶ χρηστῶν αὐτῷ πᾶσα χάρις ἡμῶν ἐπήνθει, μειράκιόν τε ἤδη ἐγεγόνει καὶ πολλῇ τῇ συνέσει καθήμυστo. Ἐπειδὴ δὲ καὶ εἰς ἄνδρας ἐγράφετο, τὰ ἐν ἀνδράσι τε ἀγαθὰ ἐκαρποῦτο, καὶ γαστρὸς ἦρχε, καὶ θυμοῦ καὶ σαρκὸς ἐκράτει, τὴν κοσμικήν τε ἐλεπτύνετο φαντασίαν, καὶ καῖρός ἅπας αὐτῷ πρὸς εὐχήν ἦν ἀσχολία καὶ τῶν θείων μελέτη. Τὴν μέντοι τῶν ἀρετῶν μητέρα, σπονδήγαπην, φιλοπτωχίαν ἤσκει, καὶ τὸ ἀδιάχυτον καὶ περί ὕλην τὸν βίον καὶ μεμεριμνημένον μεθ' ὑπερβολῆς ποιεῖν κατωρθοῦτο· καὶ ταύτῃ, πάντοθεν τῇ ταπεινοφροσύνῃ ἐκεκόσμητο, ὡς ἱκανὸν εἶναι καὶ μόνον ὁρώμενον πολλὰς τῶν φιλαρέτων κατάνυξιν ψυχῆς καὶ εἰς ἀρετῆς ἐπίδοσιν ἀγαγεῖν.
Β΄. Ἐπειδὴ τοίνυν οὕτω βιοῦντα καὶ πολυραντίζοντα τὴν ἰδίαν ἀρετὴν ἔχοντα κήρυκα, οὐ κρύπτεσθαι οὐδὲ λανθάνειν ἐξῆν, καὶ τὴν ὑψηλὴν τῆς ἱερωσύνης βαθμὸν ἀνάγεται, ἐπὶ αἰνεῖ ἐν πρεσβυτερίου καθέδρᾳ τὸν Κύριον· οὐκ ἀδρανῶν ταῦθα ἐλθών, οὐδὲ προοίμιον τοῦ βίου τὴν ἱερωσύνην πεποιημένος, ἀλλὰ πολλοῖς πρότερον καὶ ἄλλοις ἐνδιαπρέψας βαθμοῖς· ἀνεμετρήσατο τὰ αὐτοῖς ἀξίως τὴν ἀρετὴν καὶ ὑπὸ πάντων τούτων μαρτυρηθείς, ὅτι καὶ τῶν ὑπὲρ αὐτούς ἐστιν ἄξιος. Οὕτω τοῦ μεγάλου τῆς ἱερωσύνης ἀξιώματος ἐπιβαίνει, οὐ διώξας τὴν τιμὴν οὐδὲ ἁρπάσας, ἀλλ' ὑπ' ἐκείνης μᾶλλον καταληφθείς, κἂν εἰ καὶ σφόδρα πόρρω ἑαυτὸν ἑποίκει τῷ μεγέθει τῆς ταπεινώσεως. Εἶτα εὔχεται μὲν ἐξ ἀνθρώπων ἡ τῆς Νικομηδέων τηλικαῦτα Ἐπίσκοπος· ἐχήρευε δὲ ποιμένος ἡ Ἐκκλησία, καὶ τὴν ἐρημίαν ἐλεινῶς ἐπένθει καὶ τὴν συμφορὰν ἀνωδύρετο. Νικομηδέων τοίνυν οἱ πρόκριτοι καὶ μάλιστα τῆς Ἐκκλησίας ὅσον τρόφιμον ἦν, τὸ σεμνὸν ἐκεῖνο καὶ πικρὸν τῆς ἐρημίας πάθος οὐ φέροντες, μάρτυρά τε τῆς αὐτῶν ψήφου τὸ θεῖον ἐκάλουν καὶ ἐδέοντο θερμῶς ἐκκαλυφθῆναι ῥητῶς, εἰ τῷ Θεῷ ταύτης αὐτῶν γνώμης ἀπόδεκτός ἐστι, καὶ εἰ τὴν ἄνωθεν ἔχοιεν ψῆφον. Ἐπιμαρτυροῦσι δὲ καὶ αὐτὴν καὶ συμφθεγγομένην τῷ πράγματι· καὶ ἰδοὺ φῶς μέγα καὶ θαυμαστὸν ἤστραψε, καὶ φωνή τις «Τῷ Ἀνθίμῳ θεῖα προσεμαρτύρει», καὶ τὴν ψῆφον ἐπεκύρου, καὶ εἰς πέρας ἀγαγεῖν προετρέπετο. Ὁ μὲν οὖν οὕτως ἐπὶ τῶν οἰάκων τῆς Ἐκκλησίας καθέζεται, καὶ τὸν ἄξιον ὃ θρόνος ἀπολαμβάνει, καὶ τὸν οἰκεῖον ἀναιρεῖται κόσμον ἡ Ἐκκλησία, καὶ τὴν κατήφειαν ἀποτίθεται, κομιζομένη (κατὰ Παῦλον) ἀνεπίληπτον φῆναι καὶ οὕτω σοφοῦ καὶ μεγάλου τυχνοῦσα τοῦ ἐπιστάτου.
Γ΄. Ὁ δὲ κατὰ τοὺς ἀγαθοὺς κυβερνήτας πρὸς τοῦτο μόνον ὅλῳ τῷ ὀφθαλμῷ ἑώρα καὶ παρεσκευάζετο, ὅπως τε τὸν χαλεπὸν τῆς ἀσεβείας κοιμίσειεν κλύδωνα, καὶ ὅπως τὰς τῶν συμπλεόντων ψυχὰς εἰς τὸν λιμένα 
τοῦ Θεοῦ καθηρμίσειεν. Ἦιδει Ἴνδης ταῦτα καὶ Δόμνα —Ἴνδης ἐκεῖνος ἀνὴρ θαυμαστός τε καὶ ἀξιέπαινος· αὐτὸν μὲν βασιλέα καὶ τὰ περὶ βασιλέα πάντα καταλιπὼν τῇ εὐσεβείᾳ δὲ μετὰ τῆς Δόμνης προστεθείς, καὶ τὸν κοινὸν ἄμφω βασιλέα πλουτήσαντες. Οὐδὲ Γλυκέριος καὶ Θεόφιλος τῆς τοῦ ἀνδρὸς περὶ τὴν εὐσέβειαν σπουδῆς ἄγευστοι· ἱκανὸν τοῦτο τεκμήριον ὅτι ὑπὲρ Χριστοῦ θάνατον παρασχόμενοι. Οὐδὲ πληθὺς ἄλλη δισμυρίων διὰ πυρὸς αὐτῷ καὶ οὕτω τελειωθέντες· ὅσοι τε περὶ Μαρδόνιον καὶ Μυγδόνιον, Πέτρον καὶ τὸν καρτερικώτατον Ζήνωνα, ὧν ἴσον καὶ αὐτοὶ πρὸς Χριστὸν ἐπιδειξάμενοι πόθον. Ἐπεὶ μὴ καὶ τῆς ἴσης ἐκείνοις ἠνέσχοντο μαρτυρικῆς ἀπολειφθῆναι, τοσαύτη μὲν δὴ τότε πολλοῖς τῆς εὐσεβείας ἐπίδοσις ὑπὸ τοῦ θαυμαστοῦ Ἀνθίμου ἐγένετο· ἄφνω δὲ τις χειμὼν ἐγείρεται χαλεπώτατος, καὶ σφοδροτέρα καταϊγὶς ἐμπεσοῦσα Χριστιανοὺς κατέδυσε πάντας. Ἦν μὲν γὰρ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς Μαξιμιανός, διωγμῶν δὲ ὁ βαρύτατος ἐπὶ μέγα τε ἤρετο καὶ κατὰ γῆς ἁπάσης ἐχώρει· καὶ οἱ μὲν ἐρευνοῦντο Χριστιανῶν, οἱ δὲ ἔφευγον, οἱ δὲ ἀνῃροῦντο. Τὸ μὲν τοιαύτης εὐσεβείας ἱερουργόν, τὸν Ἄνθιμον δῆλον, ἡ ἀρετὴ κἀνταῦθα ποιεῖ καὶ μηνύεται τοῖς τὰ Χριστιανῶν ἐρευνοῶσι· καὶ οὕτως ὁ νῦν μὲν ἐν ἱερεῦσι μέγας, μικρῷ δὲ ὕστερον κἀν τοῖς μάρτυσιν.
Δ΄. Ὁ μὲν γὰρ παρά τινι διέτριβε κώμῃ σπείρων ἐκ τοῦ λόγου τῆς ἀληθείας καὶ τὸ τάλαντον τῆς πίστεως πολλαπλασιάζων· πέμπει δὲ εἰς εἴκοσιν ἱππέας ὁ Μαξιμιανός, ὥστε συλλαβεῖν τοῦτον καὶ παρ' αὐτὸν ἀγαγεῖν. Οἱ δὲ ἐν τῇ Σημάνῃ παραγενόμενοι (τοῦτο γὰρ ὄνομα τῇ κώμῃ) ἐντυγχάνουσι τῷ Ἀνθίμῳ καὶ μὴ τυμβαλόντες, ὡς οὗτος ἐκεῖνος ὃν ζητούμενος εἴη, αὐτὸν Ἄνθιμον ἠρώτων περὶ Ἀνθίμου, καὶ ὅστις ῥητῶς ὑπάρχοι, καὶ ὅπου διατρίβει τῆς κώμης. Ὁ καὶ τέως μὲν ἐπὶ ξενίαν τούτους παραλαβὼν καὶ δεῖπνον αὐτοῖς παραθείς, ἄρτον τε καὶ κύαμον, καὶ ὡς εἶχε χειρὸς καὶ δυνάμεως ἑστιάσας, εἶτα ἑαυτὸν εἶναι τὸν Ἄνθιμον ἀπαγγέλλει. Ὑπερ ἐκεῖνοι ἀκούσαντες, ὀλίγου δεῖν ἐσαπήγησαν· καὶ αἰδῶ αἰσθανόμενοι ὅτι ἐπὶ τὴν ἐκείνου τράπεζαν καὶ τὸ δεῖπνον καὶ αἰδοῦ ἔνιζαν, ἐνθυμούμενοι δὲ πάλιν, ὅτου ἕνεκα καὶ ἐφ' ὅτῳ μέλλοιεν αὐτὸν παρὰ Μαξιμιανὸν ἀγαγεῖν, ὄντα πάντως ὡς ἐπὶ κακοῖς ἐσχάτοις καὶ ἀπολησουμένη τιμωρίᾳ. Ἧ δὴ καὶ μᾶλλον ἐλέου τε αὐτοὺς τὰς ψυχὰς καὶ πρὸς τὸν Ἄνθιμον αἰδοῦς ἀνεπίμπλα. Ταύτῃ τοι καὶ μηνυτὴν τοῦ ἀνδρὸς ἀψευδῆ τὸ ἐκείνου ἔγοντες στόμα, κἂν ὡς αὐτὸς Ἄνθιμος εἴη παρὰ τῆς αὐτοῦ γλώττης μανθάνοντες, ὅμως ἠφίεσαν τε αὐτὸν ἑκόντες καὶ ὑποχωρεῖν προετρέποντο· «Ἦδεσαν γὰρ» ὡς οὐδὲν χρηστὸν τῆς παρὰ Μαξιμιανοῦ ἀξίσεως ἀπολαύσοι. Ἠξεῖτο δὲ ἀπόσχῃ, ἔφασαν, εἰς ἀπολογίαν, τὰ πολλὰ μὲν τὸν Ἄνθιμον ἀνὰ τὴν Νικομήδειαν πᾶσαν ζητήσει, ὁμωσιδὲ μὴ δυνηθῆναι ἀνευρεῖν. Ἀλλ' ἡ τῶν ἐντολῶν πειθὼ καὶ μελέτη, ὁ ἱερὸς τοῦ Θεοῦ Ἄνθιμος, λαλεῖν ἀλήθειαν ἐν καρδίᾳ πάντας προτρεπόμενος καὶ διδάσκων, ἐκείνοις μηδὲ ἐν ῥήμασι τοῖς χείλεσι ψεύσασθαι δι' αὐτὸν ἀνεχόμενος· ἄλλως τε καὶ τὸν ὑπὲρ Χριστοῦ θυμῶν θάνατον, συναπήρετο αὐτῆς ἐκεῖθεν καὶ ὅδῳ εὔχετο. Πολλὰ δὲ τούτοις πρὸς εὐσέβειαν παρανέσας καὶ περὶ τῶν μελλόντων διεξελθών, καὶ πᾶσαν τὴν σκληρὰν ἀπιστίας αὐτοῖς ἤνεγκεν Ἐνισπήρῃ, λεύνας τε κατὰ καὶ διομαλίσας καθαρὰν αὐτοῖς τὴν ψυχήν, ἄγραν καὶ εἰς εὐσεβείας σπόρον ἐπιτηδείαν παρασκευάσας, τὰς θείας προκαταβάλλει εὐχάς· εἶτα καὶ ποταμῷ ἐν τῇ παρόδῳ καταλαβών, τούτους βαπτίζει. Καὶ τῆς προκειμένης ἔχεται πάλιν πορείας, ἕως ἐπὶ τὴν πόλιν ἀφίκετο καὶ τὸ τυραννικὸν ἐκεῖνο βῆμα, ὀπίσω μὲν τὸ χεῖρα δεδεμένος· οὕτω γὰρ διὰ τὴν εὐσέβειαν ὡς κακοῦργον ἐμφανισθῆναι ἔδει τῷ βασιλεῖ, εἰς οὐρανοὺς δὲ τὴν διάνοιαν ἀνατείνας, ἔθεν καὶ ἥξειν αὐτῷ τὴν βοήθειαν ἔλπιζεν.
Ε΄. Ὁ βασιλεὺς τοίνυν πίκραν πικρίᾳ καὶ ὀργὴν ὀργῇ Ἄνθιμον βουλόμενος ἐπιδεῖξαι, ὅπως ἄρτι καὶ μαλακώτερον τὴν πρώτην προσενεχθῇ, τὰ κολαστήρια πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν ὄργανα δημοσίᾳ προσετίθει, καὶ αὐτὸν ἀπεκάλει· «Σύ εἶ,» φησί, «ὁ ὀπίσω τοῦ λεγομένου Χριστοῦ πλανώμενος Ἄνθιμος, καὶ τὸν πάλιν ἀφελῆ καὶ εὔκολον ἄνθρωπον τῇ περὶ αὐτὸν ὑπαγόμενος ἀπάτῃ καὶ μυρίαν ὕβριν τῶν ἡμετέρων θεῶν καταχέων;» Ὁ δὲ «'Εν ὅσῃς πα' τὸ προκείμενα ὄργανα καὶ τοὺς τοῦ τυράννου λόγους γαλήνῃ, ᾽Οὐδὲ ἀπεκρινάμην ἄν σοι, φησί, πρὸς ταῦτα, Ἐπεὶ ὦ βασιλεῦ, εἰ μή με ὁ ἱερὸς καὶ θεῖος διδάσκαλος Ἐπίστα Παῦλος, ἑτοίμους ἡμᾶς εἶναι διδάσκων, παντὶ τῷ αἰτοῦντι λόγον διδόναι· ἐπηγγείλατο γὰρ ἡμῖν ὁ Θεὸς διδόναι καὶ στόμα καὶ σοφίαν, ᾗ οὐ δυνήσονται ἀντιστῆναι πάντες οἱ ἀντικείμενοι ἡμῖν. Ὡς ἔγωγε πολλήν σου καὶ πρότερον ταχύτητα ἤδη καταγινώσκων τῆς περὶ τὰ εἴδωλα πλάνης τοὺς ὑμετέρους, ὡς ἔφης, θεούς, νῦν πλέονὰ ἄν σου χαιρέτω. Τὴν ἁμαρτίαν ὁρῶ, ὅτι καὶ αὐτὸς σαλπεύεις ὅλως ἐμὲ ἥγνισας, καὶ τοῦ τῶν ἁπάντων ἀποστῆναι Δημιουργοῦ τοῦ καὶ σέ, τὸ ἀχάριστον πλάσμα, τῇ ἑαυτοῦ εἰκόνι τετιμηκότος. Ἵνα τί γάρ με καὶ δέγματα πρὸ τοῦ βήματος παρεστήσω, καὶ τῶν βασάνων ἀπ' ὄψιν προτέθεικας ὄργανα; Ἢ δῆλον ὡς καταπλήξων τοῦτο; Καὶ ἤ πείσων τεχνικῶς, ἢ βιασόμενος; Ἄλλοις εἰσὶ ταῦτα τῶν ἀγωνιστέρων προσφέρειν, ὅτι ὁ βίος με ὁ παρών, ἡδονὴ καὶ τὸ στερηθῆναι τούτου τιμωρία ἡ μεγίστη· ὡς ἐμὲ καὶ τὸ πήλινον τοῦτο σῶμα δεσμωτηρίου συνέχει πάντως χαλεπώτερον, ἔτι μου τὴν ψυχὴν οὐκ ἐᾷ πρὸς τὸν ἐρώμενον διαβῆναι. Ἀπειλαὶ δὲ καὶ τιμωρίαι καὶ βάσανοι, τίνος οὐ ποθεινότεραι μοι διατριβῆς, κατὰ πόδας ἐπακολουθοῦντα τὴν θάνατον ἔχουσαι, ὅστις με τῶν τῆς σαρκὸς δεσμῶν ἀπολύσας, πέμψει πρὸς τὰ προσδοκώμενα;»
ΣΤ΄. Ταῦτα τοῦ μεγάλου τὴν ἀρχιερωσύνην καὶ μείζονος τὴν ἄθλησιν Ἀνθίμου διεξελθόντος, ὁ βασιλεύς· «Μακρὰ ταῦτα φλυαρία»· ὄψει δὲ μετὰ ταῦτα, πρὸς ἑαυτὸν ὑποψιθυρίσας, κελεύει, ἰδίως αὐτοῦ τὸν τένοντα τύπτεσθαι. Ὁ δὲ ὥσπερ ἀπαρχὴν ἤδη τῶν διὰ Χριστὸν ἄθλων πεποιημένος καὶ τὴν τῶν στεφάνων λαμβάνων ὑπόθεσιν, πρώτως τε τὰς παρούσας πληγὰς ἐδέχετο καὶ ἐπιτατικωτέρας ἐζήτει, λαμπροτέρων τυχεῖν καὶ τών ἄθλων ἐπιθυμῶν· καὶ τοῦτον μὲν ἐπιχλεύαζεν, καθίστατο. Τὸν τύραννον διαπαίζων, τῷ δὲ τῆς μανίας φλογὶ σφόδρα κατακαίων καταδάκνω ψυχήν, καὶ ὥσπερ εἰς ἀλγεινοτέρας πολύ καὶ μείζονας κολάσεις διερεθίζων· «Θεοί, ἐφέρετο, οἳ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν οὐκ ἐποίησαν, ἀπολέσθωσαν». Ὅπερ μέσης αὐτῆς Μαξιμιανῷ καθευδομένην τῆς καρδίας, περάνας σιδήρου πεπυρωμένοις τοὺς τοῦ μάρτυρος διέπειρεν ἀστραγάλους, τῷ δὲ ἀμφότερα τὸ κλέος ἡδονὴν ἡ βάσανος ἦν, οἵα δὴ τυγχάνουσα ὧν ἐπεθύμει διὰ Χριστὸν καὶ μικροῦ χάριν ἤδη Μαξιμιανῷ· οὕτως Ἄνθιμος τῷ Χριστῷ ἐδίψα χαρίζεσθαι. Μαξιμιανὸς τοίνυν κατὰ πολλὴν ἄδειαν ἐνεξουσίαζων ταῖς τιμωρίαις καὶ τὸ τοῦ μάρτυρος γενναῖον τῷ αὐστηρῷ τῶν κολάσεων νικῆσαι φιλονεικῶν, ὄστρακον προστάττει τῷ ἐδάφει διαστρωθῆναι· εἶτα γυμνὸν αὐτῷ ἐπιβαλέντα τὸν ἀθλητὴν ῥάβδοις τραχυτέροις τύπτεσθαι, ὡς ἂν διπλῇ τῇ τῆς ὀδύνης αὐξῇ ἐπὶ τὴν ψυχὴν κατάρρητα, παῖς ἐκ τῶν ῥάβδων τε πληγαῖς ἄνωθεν καὶ τῇ κάτωθεν τῶν ὀστράκων ἀντιτυπίᾳ. Ὁ δέ, μηδενὸς ἧσθαι τὴν νίκην ἀγνοοῦντι, ταυτὶ ἐπήιδει τὰ ῥήματα· «Εὐχαριστῶ σοι, Δέσποτα, ὅτι περιέζωσάς με δύναμιν ἐξ ὕψους καὶ τοὺς ἐχθρούς μου ἔδωκάς μοι νῶτον, καὶ τοὺς μισοῦντάς με ἐξωλόθρευσας, καὶ συνεπόδισας πάντας τοὺς ἐπανισταμένους ἐπ' ἐμὲ ὑποκάτω μου».
Ζ΄. Ἀλλ' ἔφ' ἕτερα καὶ πάλιν ὁ Μαξιμιανὸς ἔρχεται, καὶ χαλκᾶς περὶ κνημῖδας ἐκπυρωθείσας ὑποδῆναι προστάττει τῷ μάρτυρι. Ὅπερ ὀνύγως ἐκέλευσε, γέγονεν· καὶ τῶν μακαρίων ἐκείνων ποδῶν τὸ ἐπιβαλλόμενον δὴ τοῦτο, κἀκεῖς ὀδύνης λόγῳ ἀφορητότατον, ταῖς πεπυρωμέναις κνημῖδας ἐφαρμοζαμένων, θεία τις ἄνωθεν τῷ γαννιάτῳ χάρις ἐφέστατο· καὶ ἰδίως αὐτῷ μᾶλλον τὴν ῥῶσιν ἐνισχύειν ἐδόκει, καὶ τὴν νίκην παρεγγυώσης, καὶ τὰ ἑπόμενα ὑπεχνουμένης, καὶ ὅσον οὐδέπω χεῖρα ὀρεγούσης στεφανηφόρον· καὶ ἡ φωνὴ πρὸς τὰ εὐθυμότερον αὐτοῦ τὴν ψυχὴν μετέβαλλεν καὶ φαιδρότερον διατιθεῖσα τοῦ προσώπου τὴν ὀφρὺν καὶ τὸ μειδίαμα χάριν τῆς γέλωτος ἐξέφαγε, τὴν ἄνωθεν τῆς καρδίας γαλήνην ὑποσημαίνουσι. Ταῦτα σὺν ὀργῇ Μαξιμιανὸς ἐξεπλήττετο μέν, ὡς εικός· ὥσπερ δὲ ὅλως οὐκ ἐμέλλετο, διέμαχε δὲ ὅμως τὸ πρᾶγμα καὶ γοητείαν ἐκάλει καὶ τὴν αἰτίαν ἐπυνθάνετο. Ὁ δὲ δίκαιος· «Χρηστά μοι, ἔφη, προοίμια τὰ παρόντα, ὦ βασιλεῦ, καὶ ἀψευδὴς τῶν μελλόντων ἐπαγγελία· διελέγξω γάρ σε μάτην ἀναφυόμενον, οὐκ εἰς μακρὰν καὶ θεούς, οὓς ὀνομάζεις, ἀσθενεστέρους πολλῷ δυνάμεως ἀνθρωπίνης καὶ αὐτοῖς ἐπιδείξω, ὡς μεταμελῆσαί σοι τῆς παρ' ἐμὲ πείρας καὶ ὅπως ὅτι θᾶττον ἡμῶν ἀπηλλάγης, ζημίαν οὐ τὴν τυχοῦσαν κρῖναι».
Η΄. Τούτοις ὀξυνθηνεὶς Μαξιμιανός, κελεύει ἐπὶ τροχοῦ τὸν μάρτυρα διατεθῆναι, συστρέφεσθαι μὲν συνεχῶς τῷ τροχῷ, λαμπάσι πυρὸς τὰς σάρκας αὐτοῦ καταλαμβάνεσθαι καὶ διατήκεσθαι. Μαξιμιανῷ μὲν οὖν ἑρμηνῇ προστάξεως ἦν, καὶ διὰ χειρὸς ἔχοντες οἱ δήμιοι τὰς λαμπάδας, προσῆγον κατὰ τοῦ τροχοῦ τεταμένῳ τῷ μάρτυρι, παρπτόντες, πυρπολοῦντες, πυρφοροῦντες, πολλῷ τὰς ψυχὰς ἐπ' αὐτῷ τὴν ἐν χερσὶ πυρὸς θερμότερον ζέοντες· μόνονοὐ φλόγα τὸν ἀθλητὴν ποιῆσαι οἰόμενοι. Μετὰ ἤδη τοῦ τροχοῦ πλησίον ἦλθον, «Ὦ θαυμαστὲ σὺ περὶ τὸν ἄνδρα, Χριστέ, δυνάμεως!» Ἔστη μὲν εὐθὺς ἐκείνου τῆς κινήσεως· οἱ δὲ κατὰ γῆς πίπτουσι καὶ ὑποβρύχιοι ἐκ τῶν χειρῶν αἱ λαμπάδες· αἱ δὲ χεῖρες ἀμελησίᾳ αὐτῶν καὶ ἕρμαιον ἤδη ἀφέντες, ὥσπερ ὕπνου τινὸς αὐτὰς καταλαβόντος. Ἐπὶ τούτοις ὀργῇ λαβέσθαι τὸν βασιλέα καὶ κακῶς ἔλεγε τοὺς δημίους, ὀλιγωρήσαντες αὐτοὺς τῶν προσταχθέντων ἐνκάλει καταμέλειαν τῶν ἐν χερσὶ φροντίδων καὶ «Πῶς εἰς τοῦτο τόλμης, ἔλεγεν, ὑμεῖς ἤλθετε, ὅτι καὶ ὄκνος εἷλεν ὑμᾶς καὶ τοσαύτην παρημελήσατε πρακτάγματος, ὄντος προτιμότερον, ὡς ἡμιτελῆ μὲν τὰ ἐπιταχθέντα καταλιπεῖν, κατακλιθῆναι δὲ τῷ ἐδάφει, ἵνα καὶ ἐαυτοῖς τι χαρίσησθε καὶ πεπονηκότας, ὡς ἐκ τοῦ κόπου ἀναπαύσησθε; Ὁρᾶτε ὡς οὐδὲ ἀναλαβεῖν ἑαυτοὺς δύνασθε; Οὐδὲ χρήσασθαι ταῖς χερσὶν εἰς δέον;» Ἀγνοῶν ὁ μάταιος, ὅτι θεία δύναμις ἔσβεσεν αὐτῶν τὴν ἰσχύν, ἀλλ' οὐγὶ ὄκνος. Οἱ δέ· «Ταῦτα, ὦ βασιλεῦ, ἀπεκρίναντο, οὐδὲ βραδεῖς περί σὰς αῖς προστάξεις ἡμεῖς, οὐδὲ ἀπὸ τοῦ πολλοῦ κόπου ἔκαμαν αἱ χεῖρες ἡμῶν, ἀλλὰ φοβερά τις ὄψις οὕτω διέθρεξεν ἡμᾶς τῇ γῇ προσκαταβαλοῦσα, καὶ παρείμεθα τᾶς δεξιᾶς καὶ ἐκλελύμεθα ἤδη καὶ τῷ ὅλου χρόνου καθεστήκαμεν· πρὸς γὰρ ἄνδρας, λευκοὶ μὲν τὴν ὄψιν, λευκοὶ δὲ τὴν ἀναβολήν, φοβεροὶ τὰ εἶδος, ἐπιφανέντες ἡμῖν, μικρόν τε εἰς ἡμᾶς καὶ ἄγριον εἶδον καὶ τὸ ἐπὶ τῶν χειρῶν πῦρ καθ' ἡμῶν εὐθὺς ἀπὸ τῶν λαμπαδῶν ἧκαν· ἔπειτα κελεύσαντες ἀποστῆναι Ἀνθίμου, (θεράποντα δὲ Θεοῦ τοῦτον ἐκάλουν) καταβαλοῦσιν ἡμᾶς, καὶ οὕτως ἀνεξεργῶς ὀργὴν διατιθέασιν· ἤζτοι καὶ σοὶ ὅλοις διέλεγον ταῦτα.
ΙΧ. Ἐν ὅσῳ δὲ ὁ τροχὸς τῆς περιφορᾶς ἠρέμει καὶ Ἀνθίμῳ τὸ παράπαν εἶχε κινήματων, ἐν τούτῳ θερμοτέραν ὁ μάρτυς τῷ Θεῷ προσέφερε τὴν εὐχαριστίαν· καὶ πλείονας ἐκεῖθεν ἀπέλαυε τῆς χρηστότητος. Μαξιμιανὸς τοίνυν τῆς τῶν δημίων ἀφελείας, ἀλλ' οὐ τῆς μαρτυρικῆς ἐκείνης πρὸς τὸν Θεὸν παρρησίας δέξαι τὸ πρᾶγμα ἐθέλων, κατήγαγεν αὐτὸν τοῦ τροχοῦ καὶ τῷ διὰ ξίφους εἶχε μὴ θύσειεν, θάνατον αὐτῷ ἠπείλει. Ὁ δὲ μείζονα τὴν ἀπειλὴν εὐχαριστίας ὑπόθεσιν ἐποιεῖτο, καὶ τὴν χαρὰν καταλαβὼν τῶν δισμυρίων μαρτύρων, ἐν ᾗ δὴ καρδίᾳ τῷ Θεῷ ἰδεῖτο, ὡς ἀξιώσαι καὶ αὐτῷ σεμνύνεσθαι καὶ λέγειν· «Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ τὰ παιδία, ἅ μοι ἔδωκεν ὁ Θεός». Καὶ ὅτι, ἐπειδὴ μᾶλλον αὐτῷ καὶ εὐχὴν τὸ τέλος ἑώρα· «Οἶδα, φησί, ὑμῶν τῶν Χριστιανῶν τὸ λίαν δοξομανὲς καὶ φιλότιμον, ὅπως εὔχετε ὁποῖου δήποτε ὀνόματος διὰ τὸ παράδοξον τοῦ τολμήματος ὀρεγόμενοι τὸ κακὸν ἔσχατον ἁπάντων αἱρεῖσθαι τὸν βίαιον θάνατον· ἀλλ' οὐγ αἱρήσεως, φησί, τούτου γε ἕνεκεν. Ἀλλ' ἐγὼ σε πολλάκις πρότερον περιβαλὼν τιμωρίαις, οὕτω τοῦ παρόντος στερήσω φωτός, τὴν μὴ τοσαύτης ἠδονῆς τηλικούτου χρήματος ἄξιον». Καὶ ὁ μάρτυς· «Οἶδα γὰρ ἄν ἄλλως, φησί, λαμπρότερά μοι παλλφ παρασκευάσῃ τὰ ἔπαθλα».
Ι΄. Τί τὸ μετάταῦτα; Σίδηρος αὐτὸν καὶ ἁλύσεις δεσμοῦσι, καὶ πρὸς τὴν τῶν κακούργων ἄγεται δεσμωτήριον· ἀλλὰ τὸ συνήθη καὶ πάλιν ἐκείνῳ πρὸς τὸν Θεὸν ἡ γλῶττα ὕπιδε, καὶ τᾶς ἁλύσεις ἅμα καὶ τὰ δεσμὰ διαλύεται, οὐδὲ αὐτοὺς τοὺς ἀγῶντας αὐτοὺς δήμους ἀμετόχους ἀφιᾶσα τοῦ θαύματος· ἀλλὰ πρηνεῖς εἶχε καὶ τούτους ἡ γῇ τῷ παραδόξῳ τῆς θέας καταπλαγέντας· θεία γὰρ τις ἄνωθεν χάρις τὴν μάρτυρα περιέσπρα, φῶς τε αὐτῷ λαμπρότατον οἷον ἐταφήκει καὶ τοὺς παραλαβόντας αὐτὸν δημίους μετὰ τῶν σιδηρῶν ἐκείνων δεσμῶν, ὅτι περιέκεντο, θύραν διδόναι τῇ δόξῃ, μηδὲ ὅσαν καταμβῦσαί φησιν ἐνεγκόντες. Ὁ μάρτυς τοίνυν αὐτοὺς ἀναστήσας ἔκτοθεν τῆς ὅθου ἀνατρέπει καὶ τὸ δεξιώστριον καταλαβόντες, ὁ μέν, ὥσπερ εἰς εὐωχίαν εἰσελθε χάριν· καὶ τοῖς ἐκεῖ τὸν τῆς πίστεως προύθελε ἄρτον, καὶ τούτους δεξιωσάμενος τὰ μεγάλα, καὶ τὴν εὐσέβειαν αὐτοῖς προπιών, ὅλως τῷ Χριστῷ οἰκειώσας καὶ υἱοθετεῖ διὰ τοῦ βαπτίσματος. Μαξιμιανὸς δὲ παρὰ τῶν ὑπὸ χεῖρας μαθών, καὶ δείσας μή πολλοὺς καὶ ἄλλους αὐτοῦ ζηλώσῃ, παρίστησι πάλιν τὸν ἀθλητὴν ἑαυτῷ καὶ πάλιν ἐπὶ τῇ θυσίᾳ παρακαλεῖ τοῖς ἐκείνου θεοῖς· ἔνθεν τοι καὶ ἆθλον τοῦ πράγματος τὴν ἱερωσύνην αὐτῷ ὑπισχνεῖται.
ΙΑ΄. Ὁ δὲ μετὰ παρρησίας· «Ἀλλ' Ἱερεύς, ἔγωγε καὶ πρὸ τῶν σῶν λόγων, ἔφη, καὶ ἱερεὺς τοῦ πρώτου καὶ καλοῦ ποιμένος καὶ ἀρχιερέως Χριστοῦ, ὃς οὐ τῆς ὀσμῆς μόνον μεταλαμβάνει σαρκός, καὶ μέχρις ἐμοῦ κάτεισι δι' ἐμέ, καὶ ταῦτα Θεὸς ὤν, ἁλὸς τε καὶ ἀπερίληπτος· ἀλλὰ καὶ ἑαυτὸν τέθυκεν ὑπὲρ τῶν προβάτων, καὶ σταυροῦ γεύεται καὶ θανάτου, καὶ τριήμερος ἀνίσταται, καὶ εἰς οὐρανοὺς ἄγεται πάλιν, συναναφέρων με τὸν ἐκεῖθεν διὰ τὴν παρακοὴν πεπτωκότα· τούτου Ἱερεὺς ἐγὼ καὶ τούτῳ προσαγαγεῖν ἐμαυτὸν θυσίαν πραῄρημαι· τὰ δὲ ὑμέτερα καὶ τῶν ὑμετέρων, ἕως φατε, θεῶν, νυκτὸς ἄξια καὶ γωνίας θρηνούμενα διὰ τὴν ἀπώλειαν καὶ τὴν συμφορὰν μᾶλλον ἢ λοιδορούμενα».
ΙΒ΄. Τούτοις ὑπερζέσας τῷ θυμῷ Μαξιμιανός, κελεύει τὸν γενναῖον Ἄνθιμον τὴν ἐπὶ θάνατον ἄγεσθαι· ἄγεται τοίνυν ὁ ἀθλητὴς ἐξακμαζούσαν αὐτῷ τῇ τῶν μελλόντων ἐπαγγελίᾳ ἔχων τὴν ἡδονήν· καὶ τὸν τόπον καταλαβών, ἐν ᾧ διὰ τοῦ θανάτου πρὸς τὴν ζωήν ἔμελλε διαβῆναι, καιρὸν εἰς προσευχὴν αἰτήσας, καὶ λαβών, καὶ τὰ τελευταῖα προσευξάμενος καὶ διαλεχθεὶς τῷ Θεῷ, τὴν μακαρίαν ἐκείνην κεφαλὴν ἀφαιρεῖται, τρίτῃ τοῦ Σεπτεμβρίου μηνός. Ἑσπέρας δὲ τινες παραγενόμενοι τῶν πιστῶν, καὶ τὸ ἐκείνου σῶμα τὸ τίμιον ἀνελόμενοι, καθαρίως καὶ λαμπρῶς περιστείλαντες, παρ' αὐτὸν τὸν τῆς τελειώσεως τόπον διαπρεπῶς ἄγαν κατατίθεασι, δοξάζοντες Πατέρα, καὶ Υἱόν, καὶ Πνεῦμα ἅγιον, τὴν μίαν θεότητα και βασιλείαν, ᾗ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Συνοπτική απόδοσης: Το Μαρτύριο του Αγίου Ιερομάρτυρος Ανθίμου, Επισκόπου Νικομηδείας
Α΄. Τις δεν γνωρίζει τη Νικομήδεια, πόσο πλεονεκτική θέση και μέγεθος έχει, πόσο λαμπρή είναι και πώς, ενώ είναι η ακρόπολη όλης της Βιθυνίας, στολίζεται ακόμη περισσότερο με τα δικά της βλαστάρια; Μεταξύ αυτών, καυχάται περισσότερο από όλα για τον θείο καρπό της, τον Άνθιμο, που βλάστησε σαν ευγενικός κλάδος και έφερε ωραίους καρπούς. Όταν ξεπέρασε την νηπιακή ηλικία και έγινε μειράκιο, ήταν γεμάτος χάρη και σύνεση. Όταν έφτασε στην ανδρική ηλικία, καρποφορούσε τις αρετές των ανδρών, κυριαρχώντας πάνω στις επιθυμίες της σαρκός και περιφρονώντας την κοσμική ματαιότητα. Ασχολούνταν συνεχώς με την προσευχή και τη μελέτη των Θείων Γραφών. Αγαπούσε την πτωχεία, την ελεημοσύνη και τη φιλοξενία, ενώ διακρινόταν για την ταπεινοφροσύνη του, εμπνέοντας κατάνυξη και ζήλο για αρετή σε όσους τον έβλεπαν.
Β΄. Επειδή ένας τέτοιος κήρυκας της αρετής δεν έπρεπε να μένει κρυμμένος, ανήλθε στον υψηλό βαθμό της ιερωσύνης, καταλαμβάνοντας την καθέδρα των πρεσβυτέρων. Έχοντας ήδη διαπρέψει σε όλες τις βαθμίδες, αναδείχθηκε άξιος του μεγάλου αξιώματος της αρχιερωσύνης. Δεν επιδίωξε την τιμή αυτή, αλλά την αποδέχθηκε ταπεινά, αν και θεωρούσε τον εαυτό του ανάξιο. Έτσι χειροτονήθηκε Επίσκοπος Νικομηδείας, σε μια εποχή που η Εκκλησία θρηνούσε την ορφάνια της.
Γ΄. Ως αγαθός κυβερνήτης, μεριμνούσε για την προστασία του ποίμνιου από την τρικυμία της ασέβειας. Γνώριζε τον Ινδη και τη Δόμνα —τον θαυμαστό εκείνο άνδρα και τη βασίλισσα που εγκατέλειψαν τα πάντα για την ευσέβεια— καθώς και τον Γλυκέριο, τον Θεόφιλο, τον Δωρόθεο, τον Μαρδόνιο, τον Μυγδόνιο, τον Πέτρο και τον καρτερικό Ζήνωνα, οι οποίοι υπέστησαν το μαρτύριο. Με τη διδασκαλία του Ανθίμου, ο ζήλος για την πίστη αυξήθηκε. Τότε όμως ξέσπασε ο σφοδρός διωγμός του Μαξιμιανού κατά των Χριστιανών. Ο Άνθιμος, φροντίζοντας για τους πιστούς, κινούνταν κρυφά, στερεώνοντας τους αδύναμους και οδηγώντας τους στην πίστη.
Δ΄. Ο Άνθιμος διέμενε σε ένα χωριό που ονομαζόταν ΣηListing/ΣηParent (Σημάνη), σπείροντας τον λόγο του Θεού. Ο Μαξιμιανός έστειλε είκοσι ιππείς να τον συλλάβουν. Όταν έφτασαν στο χωριό, συνάντησαν τον ίδιο τον Άνθιμο χωρίς να τον γνωρίζουν και τον ρώτησαν πού βρίσκεται ο Άνθιμος. Εκείνος, αφού τους φιλοξένησε θερμά προσφέροντάς τους τράπεζα, τους φανέρωσε ότι ο ίδιος ήταν αυτός που αναζητούσαν.
Ε΄. Οι στρατιώτες, εντυπωσιασμένοι από την καλοσύνη, τη φιλοξενία και την αταραξία του, αρνήθηκαν αρχικά να τον συλλάβουν και του πρότειναν να διαφύγει. Ο Άνθιμος όμως αρνήθηκε να πει ψέματα ή να αποφύγει το μαρτύριο, τονίζοντας ότι είναι έτοιμος να πεθάνει για τον Χριστό. Μάλιστα, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού προς την πόλη, τους δίδαξε την πίστη και τους βάπτισε στον ποταμό. Όταν έφτασαν ενώπιον του τυράννου, ο Άνθιμος παρουσιάστηκε με παρρησία.
ΣΤ΄. Ο βασιλιάς Μαξιμιανός προσπάθησε να τον τρομάξει επιδεικνύοντας μπροστά του τα όργανα βασανιστηρίων. Ο Άνθιμος όμως απάντησε ότι οι απειλές και τα βασανιστήρια δεν τον φοβίζουν, αλλά αντίθετα τον προετοιμάζουν για την αιάνια ζωή και την ένωση με τον Χριστό. Οργισμένος ο αυτοκράτορας, διέταξε να τον ξεγυμνώσουν, να τον χτυπήσουν σφοδρά με ράβδους και να κατακόψουν το σώμα του με οστρακοτεμάχια. Ο Άνθιμος υπέμενε τους πόνους προσευχόμενος και δοξάζοντας τον Θεό.
Ζ΄. Στη συνέχεια, διέταξαν να πυρώσουν χάλκινες περικνημίδες και να τις φορέσουν στα πόδια του. Παρά τους αφόρητους πόνους, η θεία χάρις τον ενίσχυσε, δίνοντάς του δύναμη να υπομείνει τη δοκιμασία.
Η΄. Έπειτα, τον έδεσαν πάνω σε έναν τροχό και άναψαν λαμπάδες φωτιάς κάτω από το σώμα του. Όμως, με θαυμαστό τρόπο, οι λαμπάδες έπεσαν από τα χέρια των βασανιστών και η φωτιά έσβησε. Οι στρατιώτες ομολόγησαν στον αυτοκράτορα ότι μια θεία δύναμη και φωτεινές μορφές τους εμπόδιζαν να εκτελέσουν τις διαταγές.
Θ΄. Ο Μαξιμιανός, βλέποντας την αταραξία και την πίστη του Αγίου, προσπάθησε ξανά με υποσχέσεις και απειλές να τον πείσει να θυσιάσει στα ειδώλια. Ο Άνθιμος παρέμεινε αμετακίνητος, διακηρύσσοντας την αφοσίωσή του στον έναν και αληθινό Θεό.
Ι΄. Τον φυλάκισαν φορτωμένο με σιδηρές αλυσίδες. Στη φυλακή όμως, οι αλυσίδες λύθηκαν μόνες τους και ένα ουράνιο φως πλημμύρισε το κελί. Οι φύλακες και οι συγκρατούμενοί του, βλέποντας το θαύμα, πίστεψαν στον Χριστό και ο Άνθιμος τους βάπτισε.
ΙΑ΄. Όταν οδηγήθηκε εκ νέου στον τύραννο, ο Άνθιμος ομολόγησε με θάρρος ότι είναι ιερέας του Χριστού, του Καλού Ποιμένος που θυσιάστηκε για τα πρόβατά του και αναστήθηκε την τρίτη ημέρα.
ΙΒ΄. Μη μπορώντας να κάμψει το φρόνημά του, ο Μαξιμιανός διέταξε τον αποκεφαλισμό του. Ο Άνθιμος οδηγήθηκε στον τόπο της εκτέλεσης, όπου προσευχήθηκε θερμά και παρέδωσε το πνεύμα του στις 3 Σεπτεμβρίου. Οι πιστοί παρέλαβαν με ευλάβεια το τίμιο σώμα του και το ενταφίασαν με τιμές, δοξάζοντας τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα. Αμήν.
Ἀπολυτίκιον τοῦ Ἱερομάρτυρος / Ἦχος α´ Τοῦ λίθου σφραγισθέντος
Τῆς ποίμνης σου θεόφρον, στερρὸς προστάτης γενόμενος, ὑπὲρ αὐτῆς ἑτοίμως τὸ σὸν αἷμα ἐξέχεας, καὶ ἀπειλὰς τῶν δυσμενῶν μὴ πτοηθείς, ἐν οὐρανοῖς νῦν ἀγάλλῃ, τῷ θρόνῳ τῆς τρισηλίου Θεότητος παριστάμενος. Δόξα τῷ ἐνισχύσαντί σε Χριστῷ· δόξα τῇ εὐψυχίᾳ σου, δόξα τῇ μαρτυρικῇ σου Ἄνθιμε καρτερότητι.