Η Ιερά Μονή του Αγίου Ιωάννου του Βαζελώνα, κτισμένη στην περιοχή της Ματσούκας του Πόντου, αποτελεί ένα από τα αρχαιότερα και σημαντικότερα προσκυνήματα του Ποντιακού Ελληνισμού.
Η Ιερά Μονή του Αγίου Ιωάννου του Βαζελώνα, κτισμένη στην περιοχή της Ματσούκας του Πόντου, αποτελεί ένα από τα αρχαιότερα και σημαντικότερα προσκυνήματα του Ποντιακού Ελληνισμού. Τρείς Καλογέροι απ’ του Μελά και τρείς του Βαζελώνα. Πρωτοχρονιάτικο άσμα Πόντου
Σύμφωνα με την παράδοση, η ίδρυσή της ανάγεται στο 270 μ.Χ., γεγονός που την καθιστά μία από τις παλαιότερες μοναστικές κοινότητες του χριστιανικού κόσμου. Το μοναστήρι ήταν αφιερωμένο στον Τίμιο Πρόδρομο και λειτούργησε ως πνευματικός φάρος για αιώνες. Κατά τη βυζαντινή περίοδο και ιδιαίτερα την εποχή της Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας, η Μονή Βαζελώνα έλαβε πλούσια προνόμια και δωρεές από τους Μεγάλους Κομνηνούς, γεγονός που αποδεικνύει την τεράστια επιρροή της. Η βιβλιοθήκη και τα χειρόγραφά της υπήρξαν πολύτιμα τεκμήρια της εκκλησιαστικής και ιστορικής διαδρομής της περιοχής.
Η εκκλησιαστική της σημασία ήταν κομβική, καθώς λειτούργησε ως κέντρο διάδοσης του χριστιανισμού στα ορεινά της Ματσούκας, ενώ η επιβλητική της αρχιτεκτονική, λαξευμένη σε απόκρημνους βράχους, αντανακλούσε τον ασκητικό βίο των μοναχών. Παρά τις επανειλημμένες επιδρομές και καταστροφές που υπέστη ανά τους αιώνες, η Μονή ανασυγκροτούνταν συνεχώς, διατηρώντας ακμαία την παρουσία της μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα. Η τραγική περίοδος των διωγμών και της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου σήμανε το τέλος της μοναστικής ζωής στον Βαζελώνα. Το 1922, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και την ανταλλαγή πληθυσμών, η Μονή ερημώθηκε. Σήμερα, αν και το κτιριακό συγκρότημα παρουσιάζει εικόνα εγκατάλειψης και φθοράς, η Μονή Βαζελώνα παραμένει σύμβολο της ιστορικής συνέχειας και της πίστης των Ποντίων, αποτελώντας αναπόσπαστο κομμάτι της συλλογικής μνήμης. Κοινότητες χωριά της επαρχίας Ματσούκας του Πόντου. Βαζελώνα-Σουμελά-Γαλλίανα-Τραπεζούντα - Άγιος Σωφρόνιος Αχταλείας ο εκ της Μονής του Αγίου Ιωάννου του Βαζελώνος Ματσούκας Πόντου
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com