Παρεκκλήσιον των Αρχιστρατήγων της Ιεράς Μονής του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου του Βαζελώνος
Η Ιερά Μονή του Αγίου Ιωάννου του Βαζελώνα, γνωστή και ως «Ζαβουλών», αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μοναστικά κέντρα του Πόντου, με ιστορία που ανάγεται, σύμφωνα με την παράδοση, στο 270 μ.Χ..
Το καθολικό της Μονής ήταν αφιερωμένο στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο. Η αρχική εκκλησία ήταν λαξευμένη μέσα σε φυσικό σπήλαιο, χαρακτηριστικό γνώρισμα των μεγάλων μοναστηριών του Πόντου, ενώ κατά τους βυζαντινούς χρόνους και την εποχή των Μεγάλων Κομνηνών επεκτάθηκε και κοσμήθηκε πλουσίως. Η Μονή διέθετε πλήθος εξαρτημάτων και παρεκκλησίων που εξυπηρετούσαν τις λατρευτικές ανάγκες των μοναχών και των προσκυνητών. Εντός του περιβόλου και στον ευρύτερο χώρο υπήρχαν παρεκκλήσια αφιερωμένα σε διάφορους αγίους, όπως των Παμμεγίστων Ταξιαρχών όπως απεικονίζεται στην φωτογραφία αρχείου απο το έργο του Μητροπολίτου Τραπεζούντος Χρύσανθου Φιλιππίδη "Εκκλησία Τραπεζούντος". Η Μονή κατείχε εκτεταμένες κτηματικές περιουσίες, μετόχια και ναούς σε ολόκληρη την περιοχή της Ματσούκας, γεγονός που την καθιστούσε οικονομικό και πνευματικό κέντρο ισχύος. Το αρχείο της Μονής (ο «Κώδικας του Βαζελώνα») αποτελεί μια από τις πολυτιμότερες πηγές για τη μελέτη της διοικητικής, οικονομικής και κοινωνικής ιστορίας του Πόντου από τον 9ο έως τον 20ο αιώνα. Η Μονή λειτούργησε αδιαλείπτως μέχρι το 1922, όταν εξαιτίας των διωγμών και της ανταλλαγής πληθυσμών εγκαταλείφθηκε και υπέστη εκτεταμένες καταστροφές από λεηλασίες. Τα παραπάνω στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι ο Βαζελώνας ήταν ένα οργανωμένο μοναστικό συγκρότημα με σύνθετη δομή, που αποτέλεσε πυλώνα του Ελληνισμού στην ορεινή Ματσούκα. Σύμφωνα με το έργο «Η Εκκλησία Τραπεζούντος» του Μητροπολίτου Χρύσανθου Φιλιππίδη, η διοικητική θέση και η ιστορική διαδρομή της Μονής Βαζελώνα διαμορφώθηκαν ως εξής: Η Μονή απολάμβανε προνομιακή μεταχείριση και ισχυρή υποστήριξη από τους Μεγάλους Κομνηνούς της Τραπεζούντας, οι οποίοι μέσω χρυσοβούλων εξασφάλιζαν την οικονομική της ευημερία και την ανεξαρτησία της. Ως ένα από τα σημαντικότερα μοναστικά καθιδρύματα, ο Βαζελώνας υπαγόταν απευθείας στην πνευματική δικαιοδοσία της Μητρόπολης Τραπεζούντος, διατηρώντας ωστόσο μεγάλη εσωτερική αυτονομία στη διαχείριση των μοναστικών της υποθέσεων. Η διοίκηση της Μονής είχε την ευθύνη για την εκτεταμένη κινητή και ακίνητη περιουσία της, η οποία περιλάμβανε μετόχια και ναούς σε ολόκληρη την επαρχία της Ματσούκας, τα οποία καταγράφονταν λεπτομερώς στον επίσημο Κώδικα της Μονής. Σε ορισμένες περιόδους της ιστορικής της πορείας, η Μονή διατηρούσε σχέσεις εξάρτησης ή προστασίας που εκτείνονταν πέρα από τα τοπικά όρια της Τραπεζούντας, ενισχύοντας το κύρος της στον ευρύτερο ορθόδοξο κόσμο. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
Πηγές: 1. Μητροπολίτου Χρύσανθου Φιλιππίδη "Εκκλησία Τραπεζούντος", 2. Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, 3. Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, 4. Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, 5. Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com