Παροιμιώδεις εκφράσεις Κοτυώρων Πόντου του Άκογλου Ξενοφώντα Ζ' Μέρος

Επ̆άτ̆εψαν τα καράβα̤ τ’
Βούλιαξαν τα καράβια του. Λέγεται ειρωνικά για μελαγχολικό και σκυθρωπό ή για κανέναν που σε ώρα ευθυμίας αποξεχνιέται σε σκέψεις και συλλογισμούς 

Παροιμιώδεις εκφράσεις Κοτυώρων Πόντου του Άκογλου Ξενοφώντα Ζ μέρος

Επέρασεν-α ή Εδέβασεν-α κωφότεν
Το πέρασε κάνοντας τον κουφό. Ανάλογη έκφραση με το: έκανε την πάπια

Επεσ̆κεπάεν κι έφαγεν
Ξεσκεπάστηκε και έφαγε. Περιδρόμιασε

Επήεν ση μαϊμουνί’ το πίασμαν
Πήγε να πιάσει μαϊμούδες. Πέθανε

Επήεν σον Τ̆αντών
Πήγε στον Δαντών. Πάει κλαρί. Τον έφαγε η μαρμάγκα. (Δαντών = ο γνωστός δικτάτορας στη γαλλική επανάσταση)

Επήεν σο Τ̆ανταλού-κιοϊν
Πήγε στο σανιδοχώρι. Δηλαδή πέθανε

Επήρεν άψιμον η τ̆επ̆έ-τ’
Πήρε φωτιά η κορφή του. Δηλαδή θύμωσε ή ταράχτηκε και έγινε άνω κάτω

Επίασε ‘με απέσ’
Με έπιασε μέσα. Δηλαδή με γέλασε με απάτησε

Επίασεν ατον το χούϊν-ατ’
Τον έπιασε το πάθος του. Του ήρθαν οι τρέλες και οι θυμοί του. Είναι στα φεγγάρια του

Εποίκα την κοιλία μ’ τουμπίν ή τουμπάρ’ ή καρύδ’ ή λιθάρ’
Έκανα την κοιλιά μου του τουμπίτσα ή τούμπα ή καρύδι ή πέτρα, δηλαδή έφαγα για τα καλά, την έκανα τόπι, την πατίκωσα γενναία

Εποίκα ‘τον πέντε π̆αρών
Τον έκανα πέντε παρά δύο, τον εξευτέλισα, του τα έψαλα

Εποίκεν ατον τσέρ’
Τον έκανε να σκάσει, να πικαριστεί, τον ντρόπιασε, δεν του έδωσε την κόρη του που την είχε ζητήσει σε γάμο ή δεν του έδωσε οποιοδήποτε αντικείμενο που είχε ζητήσει και ήλπιζε να το πάρει

Επ̆ούσωσαν τα κατσία τ’
Αντάριασαν τα μούτρα του, κατσούφιασε, θύμωσε

Έργατα και δουλείας
Άσκοπες φασαρίες και περιττές δουλειές

Έργον ‘κ̆’ έεις;  ή  Έργον μη ‘κ̆’ έεις;
Δεν έχεις δουλειά; Δε βαριέσαι;

Έρθεν σα κοντά τα σ̆κοινία
Ψυχομαχεί κοντεύει να πεθάνει

Έρται σ’ άλας
Έρχεται στο αλάτι. Λέγεται για γυναίκα ή κορίτσι ενδοτικό. Ανάλογη έκφραση με το «ψωνίζεται». Η εικόνα είναι παρμένη από τη συνήθεια να δίνουμε αλάτι στις αγελάδες που πλησιάζουν πρόθυμα στη φούχτα

Εσκώθεν αν’ κι εντόκ̆εν κά’
Σηκώθηκε πάνω και χτύπησε κάτω, δηλαδή έγινε άνω κάτω. Διαμαρτυρήθηκε έντονα, έγινε έξω φρενών

Έσπασεν η χολή μ’
Εξαντλήθηκε η υπομονή μου

Έσπασεν η ψ̆ή μ’
Στεναχωρήθηκα από μοναξιά, από καθισιό, από αργία, πλήττω μη έχοντας πώς να περάσω ευχάριστα την ώρα μου

Έστραψαν τα πέταλα
Πέθανε. Τίναξε τα πέταλα

Εσύ είσαι τη Παναγίας η κάτα
Ειρωνεία για εκείνους που τα θέλουν όλα δικά τους ή θέλουν να προτιμούνται και να πλεονεκτούν σε όλα έναντι των άλλων. (κάτα=γάτα)

Παροιμιώδεις εκφράσεις Κοτυώρων Πόντου του Άκογλου Ξενοφώντα - Z' Μέρος  Κοτύωρα Πόντου (play list)

Ποντι(α)κή Διαλεκτολογία - Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com