Η Ιμερίτ'σσα (Ιμερίτισσα). Ανέκδοτη διήγηση Π. Η. Μελανοφρύδη

Ιμερίτισσα,μελανοφρύδης,ποντιακή,τραπεζούντα,πρόσφυγες,καράβι,ετζάϊζαν,γραία,Πόλη,Κωνσταντινούπολη,κιβέρταν,τσαρουλίζνε,ίμερα,ιμερίτσα,λαογραφία,ιστορία,ξεριζωμόςΟυντάν έρχουνταν α σην Τραπεζούνταν οι πρόσφυγες, το καράβ’ το εφέρνεν ατ’ς εσέβεν σα Στενά. Νύχτα έτον κα τα φώσα̤ ολόερα εφώταζαν. Ούλ’ ετζάϊζαν ; αχά η Πόλ’ ! Έρθαμε στην Πόλ’ !
Είνας γραία, τσίτσιρος, Ιμερίτ’σσα πα έτον σο καράβ’. Ουντάς έκ’σεν «έρθαμε στη Πόλ’ !» γάλα̤ γάλα̤ εξέβεν κι εκείνε απάν σην κιβέρταν τη παπορί κι ετέρεσεν : μακρά τσαρουλίζνε τα φώσα̤.
- Αούτο έν’ η Πόλ’ ; ερώτεσεν,
- Ναι ! θεία, είπαν ατέν, ατό έν’ η Πόλ’.
- Η γραία ελάϊξεν το κιφάλ’ν ατ’ς και είπεν : Αϊ ! μαύρον Ίμερα !

Πηγή : Παντελή Η. Μελανοφρύδη - Ποντιακή Εστία Τεύχος 1ον

Πόθεν η ονομασία Σουμελά (Παναγία) - Γλωσσολογικά Πόντου

εικόνα,σουμελά,βαλαβάνης,γλωσσολογικά,παναγία,όρος,μελά,ποντιακό,ιδίωμα,  Φαεννός,στερέα,φάλᾰρα,φάλος,σουμελίτας,σουμελίτες,σουμελίτης,αθηναία,αθηνά, αθήνη,ερμέας,ερμής,ερμείας Διάβασα κάποτε σε ένα βιβλίο, μια ιστορία για την υπερκείμενη της Τραπεζούντας Ιερά Μονή της Παναγίας στο όρος Μελά που τιμά την κυρία Θεοτόκο, ότι η προσφώνηση “Σουμελά” παράγεται απ’ το τροπάριο “Ω σύ Μελά”. Ας αναλύσουμε τα δεδομένα. Το άρθρο (του), αρτικόν (τ) στο Ποντιακό ιδίωμα εξομοιώνεται με το τελικό (ς) των προθέσεων (‘ς) που σημαίνει ας όπως και το της ευθείας ή πλάγιας ερωτηματικής ‘σσου = εις του, ‘σσόν = εις τον, ασσόν = εκ τον, ασσήν = εκ την (σύνταξη που απαντάται ήδη και στους Βυζαντινούς), ασσού = εκ του, ασσίναν = εκ τίνα, ασσίνος = εκ τίνος (όπως και το ασσού), ασσό = εκ το, εξ ου και το ‘σσίναν = εις τίνα, ‘σσίνος = εκ τίνος.

Ιδιωματισμοί της Ποντιακής διαλέκτου

 Χωρολόγι,μανάτια,τσααιτεύω,γουζίν,έφαγαμε,έπαμες,κορκόδειλας,δαφνοπόταμος,χαρσιώτης,σελβίρα,λεμόνα,τρανταφύλλα,τουτουγιά,σελβίρα,κυπαρισσένια,κυπαρέσσα,παρέσσα,χατούνα,ναζλού,ναρχατού,σουρμαλού,αμανάτς,αποκαμάρωμαν,ψαθύρα̤,κοκκινόκολα,φήμιγμαν,τσ̆αρκούλ,μνημόρα̤,τσιμπαρά̤ουμαι,μιαντή,τσίτεν,τσίτη,χόχορας,κουκουβάγια,χατσένια,μέγγκλα,ζώδια,κύρβας,χαντσεύω,κρούγω,τσούν,τρικέφαλον,οφίδ’,άγιοςοΚύρτς,συντέκν,άπιστον,ομνύω,πιστεμένον,άρκον,αρκοτούζακον,αρκουδεύω,αρκοτσούνα,αρκοπάλλαχον,παλλάχ,άρκαινα,χασ̆χασ̆ίτα,χασχασίτα,βαίνω,πρωτόγαλον,σ̆κυρόγαλον,σερέκ’,νόσος,χωμολέον "Χωρολόγι"
Η «Χώρα». Γενικώς οι ξένοι, σε αντίθεση με τα συγγενικά πρόσωπα. Η χώρα ντο λέει μη τερείς = μη κοιτάς τι λένε οι ξένοι. Τη χώρα π’ ακούει, τη χώρας γίνεται = όποιος ακούει τις συμβουλές των ξένων αποξενώνεται απ’ την οικογένειά του. Τη χώρας τα λόγια̤ = ξένες, ανεύθυνες φήμες. Χωρολόγι = Προκειμένου να επιστήσουν την προσοχή των μικρών ώστε να συνηθίζουν να είναι σεμνοί στην εμφάνισή τους, μόλις φαινόταν η γύμνια τους, φώναζαν : Χωρολόγι ! Χωρολόγι ! που σήμαινε Ντροπή, θα σε γελά ο κόσμος. Οι μικροί έσπευδαν να κρύψουν την γυμνότητα τους κι έτσι από μικρή ηλικία συνήθιζαν στη σεμνότητα.

Το πρόσωπον και ο πρόσωπος - Απ τους ιδιωματισμούς της Ποντιακής Διαλέκτου

Πρόσωπον,πρόσωπος,ιδιωματισμοί,ποντιακής,διαλέκτου,πλατυπρόσωπος,ασπροπρόσωπος,μαυροπρόσωπος,στενοπρόσωπος,παροιμίες,ποντιακή,γλώσσαΠρόσωπον λέγεται το μπροστινό μέρος του κεφαλιού. Άλλα παραδείγματα με την ίδια έννοια : 1) πρόσωπο του τοίχου ή της πέτρας (το μπροστινό - το πελεκημένο μέρος), 2) της λίμνης, δηλαδή η επιφάνεια του νερού και γενικά της γης, 3) του υφάσματος, η καλή του όψη αλλά και το ίδιο το ύφασμα γενικώς αλλά όχι η φόδρα, 4) πρόσωπο του χωραφιού, το σπαρτό, το χόρτο. Για άνθρωπο λέγεται : στενοπρόσωπος ή πλατυπρόσωπος δηλαδή με στενό ή πλατύ πρόσωπο.

Ποντικόν ανέκδοτον εκ Τσαγχράκιου Κερασούντος Πόντου

Αστείο,ποντιακό,ανέκδοτο,τσαγχράκιο,κερασούντας,αστήρ,πόντου,γλωσσικς,ιδίωμα,λαογραφία,μύθοι,φέγγον,σύντεκνος,πίττα,ωβά,τουλούμ,βαρεσμέντσα,παραγυιόςΊνας άνθρωπος έστειλεν με τον παραγυιόν ατ’ ΄ς σον σύντεκνον ατ’ δώρα: έναν πίτταν στρογγυλόν, τριάντα ωβά κι έναν τουλούμ καλά γομάτον κρασίν, κι είπεν ατον να λέει τον σύντεκνον ατ’ : Αβούτα τα δώρα π’ εδέκε με να φέρω ’σε, είπε με να λέω σε : “Ο φέγγον ολόγιος, τα ημέρας τριάντα κι η κοιλία τη βαρεσμέντσας εννέα μηνών”.
Εκείνος, ΄ς ίναν έγκεν τα δώρα, επαίρεν ατα κι είπεν τον παραγυιόν να λέει τον σύντεκνον ατ’ : “Ο φέγγον ημσός, τα ημέρας δεκαπέντε κι η κοιλία τ’ ημσόν καταιβασμένον”. Αέτς εποίκαν οι δύ’ συντέκν’ κι εγνώρτσαν πως ο παραγυιόν έκλεψεν ΄ς σην στράταν τ’ ημσόν την πίτταν, τα δεκαπέντε ωβά και τ΄ ημσόν το κρασίν.

Αστείον Ποντικόν ανέκδοτον εκ Τσαγχρακίου Κερασούντος- Περίοδος 1884-1885
Πηγή : Εβδομαδιαίον περιοδικόν Τραπεζούντος Αστήρ του Πόντου τεύχος 46ον

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ