Ο Λυπηρίδης ο Θόδωρον - Ανέκδοτη διήγησις χωρίου Παρτίν Κρώμνης Πόντου

πατρίν,κρώμνης,πόντου,χαλδία,αργυρούπολη,σταυρίν,βαρενού,λυκάστ,ποντιακή,διάλεκτος,ανέκδοτες,διηγήσεις,λαογραφία,διαλεκτολογία,λυπηρίδης,θεόδωροςΟ Λυπυρίδης ο Θόδωρον ας σο Παρτίν, έτον αγράμματος, άμαν το τσιμίδ’ν ατ’ εδούλευεν. Έξυπνος, τετραπέρατος και πολλά τίμιος, ΄ς σο χωρίον ούλ’ εποίναν ατόν εχτιπάρ’ και πάντα ουντάν είχαν κάποιον σοβαρόν δουλείαν έλεγαν : Ας ερωτούμε τον θείον τον Θόδωρον. Τα λόγια τ΄ μετρεμένα κι’ οι χωρέτ’ έκουαν ατόν με το σέβας. Για τ΄ατό εθέλεσαν να εποίναν ατόν επίτροπον τ’ εγκλησίας, άμαν ο Θόδωρον ουράντσεν : Εγώ, είπεν, είμαι αγράμματος, επιτροπή ‘κ̌ ‘ επορώ να εφτάγω. Οι χωρέτ’ επάτεσαν ποδάρ’ κι ο Θόδωρον εγέντον επίτροπος κι’ η εγκλησία είδεν νοικοκύρεμαν και παράδας σην κάσσαν.

Ανέκδοτο Ματσούκας - Λαογραφικά Γλωσσικά Σύμμεικτα Πόντου

 λαογραφικά,γλωσσικά,σύμμεικτα,ματσούκας,πόντου,πιβόλα̤,απίδα̤,τσ̌αϊρια̤,πεσ̌κέσ’,ασ̌λαμάδας,τσ̌άλωσαν,ορμίν,κατακλυμίδ,κερασινού,σ̌εκέρ,εχαντίαζαν,πάσ̌,σκουντουλάκα̤,σεπεπί,τάγκουλη,βουκ̌άχος,παχ̌οτσίμιδος Σ’ εμπροσνά τα χρόνα̤ η Ζάβερα γομάτον ‘πιβόλα̤ απίδα̤ έτον. ΄Σ σο Λεφτοκαρέν απάν’, το παλαιόν το χωρίον, ‘ς σα τσ̌αϊρια̤ ‘πεσ̌κέσ’ ετέρνες παμπάλαια ασ̌λαμάδας άμον θεμόνα̤ τα ρίζας ατουν, πεντακόσ̌α ‘ξακόσ̌α χρονών δεντρά.Ατώρα υστερνά τ’άλλα ‘τσ̌άλωσαν κι΄ερούξεν ατα άνεμον, τ’ άλλα ‘κόπαν’, άμα ξάν πολλά επέμ’ναν.  ΄Σ σου Δάβαρ αφκά οι Σουλεϊμανάντ’ είχαν ΄ς σου Χατζή τ’ ορμίν απέσ’ άναυ τ’ άλλα έναν θερίον κανέταν, κάθαν χρόνον κατακλυμίδ’ έστεκεν ασ’ σ’ απίδια̤ έβγαν Κερασινού ακόμαν πουδέν μεϊβέν κ̌΄εφαίνουτον κ’ εείνο έφτανεν τ’ ευλοημένον, άμον σ̌εκέρ ΄ς σο στόμα σ’ ελύουτον. Την Άνοιξην εχαντίαζαν τη ρίζαν εθε, άμα με την χώραν πάσ̌ κ̌ι γίνεται με τα λιθάρα̤ με τα σκουντουλάκια̤ ξάν εγρίλευαν το δεντρόν, σεπεπί τ’ απίδα̤.

Το γλωσσικό ιδίωμα της Σαντάς του Πόντου

γλωσσικό,ιδίωμα,γλώσσα,ομιλία,ποντιακή,σαντά,επτάκωμος,τραπεζούντα,λεξικό,άνθιμος,παπαδόπουλοςΗ διάλεκτος του Πόντου και ιδιαίτερα της Σαντάς, είναι μια από τις χαρακτηριστικότερες ελληνικές διαλέκτους. Σώζει τον μεσαιωνικό, τον βυζαντινό χαρακτήρα της, με πολλούς γλωσσικούς και γραμματικούς τύπους και λέξεις αρχαϊκές, ακόμα δε και ομηρικές.
Οι έλληνες του Πόντου δεν ακολούθησαν την γλωσσική εξέλιξη των ασπροθαλασσιτών (ελλήνων του Αιγαίου πελάγους – ak deniz στα τουρκικά είναι το Αιγαίον πέλαγος/ άσπρη-λευκή θάλασσα, σε αντιδιαστολή με το kara deniz που είναι η μαύρη θάλασσα. Ως γνωστόν τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα (βοράς-νότος-ανατολή-δύση) ορίζονται απ’ τους τούρκους με χρώματα).  Ο βοράς με το μαύρο χρώμα, ο νότος με το ερυθρό, η ανατολή με το μπλε-ουράνιο ή ουρανί και η δύση με το λευκό. Απομονωμένοι λοιπόν οι έλληνες του Πόντου στην Νοτιοανατολική άκρη της Μαύρης θάλασσας, διατήρησαν την απήχηση της βυζαντινής λαλιάς και είναι η γλώσσα τους ένας σύνδεσμος γλωσσικός, ένας συνδετικός κρίκος των αρχαίων αλλά και των νέων χρόνων.

Σημασιολογικά και ετυμολογικά εκ της Ποντιακής Διαλέκτου

ιδιώματα,γλωσσικά,ποντιακή,διάλεκτος,όμηρος,εύλερος,λευρός,λιβρός,λώμαν,λώματα,ετυμολογία,ιστορία,λόγουΣτην μακραίωνη ιστορία της Ελληνικής γλώσσας πολλές λέξεις επι αρκετούς αιώνες έπαυσαν να υπάρχουν στα γραπτά μνημεία και ως εκ τούτου θεωρήθηκαν απηρχαιωμένες και άχρηστες. Η λεπτομερής όμως έρευνα του νεοελληνικού διαλεκτικού υλικού, πολλάκις παρέχει την διαπίστωση της υπάρξεως κατά τόπους και σήμερον των λέξεων μετά των σημασιών αυτών όπως αρχικά συναντώνται στον Όμηρο, ή εν στην μετά ταύτα αρχαία ή μεταγενέστερα ή και στην μεσαιωνική ημών γραμματεία. Ελέγχεται δε ούτω δια των ελληνικών διαλέκτων η συνέχεια της ζωής και των σημασιών μιας λέξεως, διορθώνεται ενίοτε και αυτή η λέξις και διασαφηνίζεται η άπαξ διασωθείσα δια της γραπτής παραδόσεως σημασία της. Καθίσταται λοιπόν σαφές ότι μόνο δια της συνεξετάσεως πάσης της γραπτής και πάσης της προφορικής παραδόσεως επιτυγχάνομαι την επιστημονική έρευνα και γνώση της γλώσσης ημών και ότι, «ορμώμενοι από της αρχαίας, θα δυνηθώμεν και τα του πολλαχώς σκοτεινού έτι μέσου αιώνος να διαφωτίσουμε και τα αρχαία δια των νέων και τα νέα δια των αρχαίων επιστημονικώς να νοήσωμεν και καθόλου τα μέρη εν τω φωτί του όλου σαφέστερον να ίδωμεν».

Λαογραφικά Γλωσσικά Σύμμεικτα Ακ Δάγ Μαδέν

ακ,ντάγ,αμαντέν,μεταλλεία,πόντου,άγκυραΟ Άιον εμουν.

Εσ'χωρεμέντσα η μάνα μ' η Κερεκή ας σοι Τοσουνάντας, -απέσ' 'ς σ' Ακ Ντάγ Ματέν εκάθου'μνες- έλεε με: «Όντας 'α 'φεύαμε για την Ελλάδα, επήαν όλ' οι γαρήδες τη χωρί' απάν' ΄ς σο Τάσ-Πουγάρ, έτονε πεγάδ' εκεικά».
Κάποτε ατουκά εφανερώθεν Άε-Νικόλας κι ατείν' οι γαρήδες με τα μαύρα δάκρ ια έκλαιγαν κ' έλεγαν: «Πώς 'α 'φήνομαι αδά τον Άιον εμουν κι 'α πάμε 'ς σην Ελλάδαν;»

Τάσ-Πουγάρ = χωριό της περιοχής του Ακ-Ντάγ-Ματέν

Ουρανία (Ναζλού) Φώτογλου το γένος Μυστακίδου  γενν, το 1922  Χωριστή Δράμας

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ