Πως λέγουν συγνώμη οι Έλληνες του Πόντου

 ποντιακή,γλώσσα,ιδιώματα,ποντιακά,συγνώμη,συγχνώμη,παρέξ,λαικές,εκφράσεις,εθιμοτυπίες,αλάταουν,άδανα,κουρτίαν,έϊκιτίτέϊ,έργατα,άψιμον,γαλιόνα,πίπες,λασσούμενον,εκιτιτεΚι όταν στις ατελείωτες νύχτες του χειμώνα θυμόντουσαν τα παλιά και άρχιζαν να διηγούνται πώς πέρασαν στο Αλάταουν, στα Άδανα, την Κουρτίαν με το νοσταλγικό προοίμιο : έϊ κιτί τέϊ, μαύρα καιρούς, μαύρ’ ανθρώπ’ και μαύρα έργατα, κι οι νέοι άκουγαν με προσοχή. Τα παιδία ή η νύφη ήταν πάντα έτοιμοι να φέρουν άψιμον για τα τσιγάρα ή τα γαλιόνα̤ (πίπες), είτε νερό με το τάς ή με τη μαστραπά. Οι γυναίκες, αν η ρύμη του λόγου έφερε να εκστομίσουν μπροστά στους άντρες τους άπρεπο λόγο, ζητούσαν συγνώμη ως εξής : παρέξ’ και τα τίμια τα προσώπς, ή παρέξ κι απ’ εσάς, ή ο λόγος -ιμ’ σ’ εκείνο, (έγκα το λασσούμενον, ο λόγος -ιμ’ σ’ εκείνο, είπε με ότωπως τον κύρ’-ισ’ παρέξ κι απ’ εσάς, είπε οδείνα ν’ εφτάγω κτλ.

Πηγή : Παντελής Η. Μελανοφρύδης

Print

Συντεκνία, Σύντεκνος, Συντέκ’σσα – συντέκνισσα. Ποντιακή διαλεκτολογία, Γλωσσικά ιδιώματα

συντεκνία,σύντεκνος,συντέκ’σσα,συντέκνισσα,ποντιακή,διαλεκτολογία,γλωσσικά,ιδιώματα,αδελφοσύνη,εσβήεν,τουρκόπουλλον,χατήρι,καπίτζ,ματσουκάτσα,ματσουκάτισσα Συντεκνία, ουσιαστικό εκ του σύντεκνος = η σχέση του αναδόχου προς τους γονείς του αναδεκτού = κουμπάρος/κουμπάρα/κουμπαριά. Παροιμία : Αδελφοσύνα̤ εσ’κώθεν κι η συντεκνία εκάτσεν (σημαίνει ότι πολλές φορές οι κουμπάροι είναι καλύτεροι από τους αδελφούς). Εσβήεν το κερίν, εσβήεν κι η συντεκνία = ότι, ο θάνατος του αναδεκτού συνεπάγεται τη διάλυση της πνευματικής συγγένειας (εσβήεν = έσβησε). Άσμα : Καλώς έρθες τουρκόπουλλον καλώς κι απόθεν έρθες, κι αν έρθες για την συντεκνά̤ν, εσέν’ σύντεκνον ‘φτάγω, κι αν έρθες για τον πόλεμον, έβγα ας πολεμούμε.

Print

Ταγιάν, Ταγιανεύω, Ταγιανίζω. Ποντιακή Διαλεκτολογία - Γλωσσικά ιδιώματα Πόντου

ταγιάν,ταγιανεύω,ταα̤νεύω,ταενεύω,tayanmak,ποντιακή,διάλεκτος,διαλεκτολογία,ιδιώματα,γλωσσικά,αντέχω,υπομένω,εγκλεσία,χάρον,εταγιανεύτεν,ταγανίζω,ταανίζω,ταενίζω,tayandim,ταγιανεύω,ταγιανίζω,φτάνω,καταφθάνω,παρότ Tαγιάν / ταγιανεύω, ταα̤νεύω, ταενεύω, απ’ το τουρκικό tayanmak = αντέχω, υπομένω, φθάνω, εξαντλείται η υπομονή μου, εγγίζω, προσπελάζω. Παραδείγματα : Επήγεν κι εταένεψεν ‘ς σην πόρταν τ’ εγκλεσίας. Ο Χάρον εταγιανεύτεν ‘ς σην πόρταν κι όλ’ τη νύφεν ετέρεσεν (παροιμία : Λέγεται απ’ τους οικείους του γαμπρού που δείχνουν τη δυσμένεια τους για τη νύφη).

Print

Για τ’ άλλτς είπα ‘το. Λαογραφικά σύμμεικτα περιφέρειας Κάρς (Γάρς)

λαογραφικά,σύμμεικτα,κάρς,γάρς,ιστορίες,αφηγήσεις,ευτράπελα,ποπάς,παπάς,ποπαδία,παπαδιά,καμίσι,πουκάμισο,νέτση,ελεημοσύνηΕίνας ποπάς πως εδά̤σ̆κευεν μίαν είπεν : « Ήντσαν έχ̆ δύο καμίσα̤, τ’ έναν να δί’ τον εφτεχόν». Η ποπαδία πα επήεν ‘ς σ’ οσπίτ’, έρθεν είνας γυρευός, εδέκεν ατον τ’ έναν καμίσ’ τη ποπα. Έρθεν ο ποπάς τη Σάββα ‘α ‘λλάζ’, «φέρεν το καμίσι μ’ ν’ αλλάζω, ποπαδία…». Λέ͜ει η ποπαδία : «Και, ΄κ̆ είπες δύο καμίσα̤ π’ έχ̆’ τ’ έναν να δί’ τον εφτεχόν ; Εγώ πα ατό εποίκα…». Νέτσ̆η ατό για τ’ άλλτς είπα ‘το, για τ’ εσέν’ ‘κ̆’ είπα ‘το….»

Print

Το Η στην Ποντιακή διάλεκτο. Προφορά και λεκτικά παραδείγματα εκ της Ποντιακής διαλέκτου

ποντιακή,ιωνική,διάλεκτος,προφορά,φωνήεντα,γλώσσα,παράδοση,λαογραφία,πόντος,διαλεκτολογίαΈνα απ’ τα σπουδαιότερα ζωντανά τεκμήρια περί της διαφορετικής προφοράς των φωνηέντων του ελληνικού αλφάβητου κατά την αρχαιότητα είναι η σημερινή προφορά του (η) στην ποντιακή διάλεκτο. Σε όλες σχεδόν τις λέξεις της ποντιακής διαλέκτου το (η) προφέρεται ως καθαρό (ε) πράγμα που επιβεβαιώνει εν μέρει τη θεωρία του Εράσμου. Παρακάτω παραθέτουμε μια μικρή συλλογή από λέξεις από την οποία μπορεί κανείς να συμπεράνει ότι οι αρχαίοι Έλληνες έχοντας αυτή την ορθογραφία με τα διάφορα ι, υ, η, ει, οι, και ε, αι, ή ο, ω, κλπ είχαν φυσικά και τους λόγους ύπαρξης τους.

Print

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ