Το γλωσσικό ιδίωμα της Σαντάς του Πόντου

γλωσσικό,ιδίωμα,γλώσσα,ομιλία,ποντιακή,σαντά,επτάκωμος,τραπεζούντα,λεξικό,άνθιμος,παπαδόπουλοςΗ διάλεκτος του Πόντου και ιδιαίτερα της Σαντάς, είναι μια από τις χαρακτηριστικότερες ελληνικές διαλέκτους. Σώζει τον μεσαιωνικό, τον βυζαντινό χαρακτήρα της, με πολλούς γλωσσικούς και γραμματικούς τύπους και λέξεις αρχαϊκές, ακόμα δε και ομηρικές.
Οι έλληνες του Πόντου δεν ακολούθησαν την γλωσσική εξέλιξη των ασπροθαλασσιτών (ελλήνων του Αιγαίου πελάγους – ak deniz στα τουρκικά είναι το Αιγαίον πέλαγος/ άσπρη-λευκή θάλασσα, σε αντιδιαστολή με το kara deniz που είναι η μαύρη θάλασσα. Ως γνωστόν τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα (βοράς-νότος-ανατολή-δύση) ορίζονται απ’ τους τούρκους με χρώματα).  Ο βοράς με το μαύρο χρώμα, ο νότος με το ερυθρό, η ανατολή με το μπλε-ουράνιο ή ουρανί και η δύση με το λευκό. Απομονωμένοι λοιπόν οι έλληνες του Πόντου στην Νοτιοανατολική άκρη της Μαύρης θάλασσας, διατήρησαν την απήχηση της βυζαντινής λαλιάς και είναι η γλώσσα τους ένας σύνδεσμος γλωσσικός, ένας συνδετικός κρίκος των αρχαίων αλλά και των νέων χρόνων.

Σημασιολογικά και ετυμολογικά εκ της Ποντιακής Διαλέκτου

ποντιακή,διάλεκτος,ιδιώματα,γλωσσικάΕίς την μακραίωνα ιστορίαν της Ελληνικής γλώσσης πολλαί λέξεις επι αρκετούς αιώνας έπαυσαν υπάρχουσαι εις τα γραπτά μνημεία και ως εκ τούτου εθεωρήθησαν απηρχαιωμέναι και άχρηστοι.
Η λεπτομερής όμως έρευνα του νεοελληνικού διαλεκτικού υλικού, πολλάκις παρέχει την διαπίστωσιν της υπάρξεως κατά τόπους και σήμερον των λέξεων μετά των σημασιών αυτών όπως το πρώτον συναντώνται παρ' Ομήρω, ή εν τη μετά ταύτα αρχαία ή μεταγενέστερα ή και μεσαιωνική ημών γραμματεία.
Ελέγχεται δ' ούτω δια των ελληνικών διαλέκτων η συνέχεια της ζωής και των σημασιών μιας λέξεως, διορθούται ενίοτε και αυτή η λέξις και διασαφηνίζεται η άπαξ διασωθείσα δια της γραπτής παραδόσεως σημασία της.
Καθίσταται λοιπόν σαφές ότι μόνο δια της συνεξετάσεως πάσης της γραπτής και πάσης της προφορικής παραδόσεως επιτυγχάνομαι την επιστημονικήν έρευναν και γνώσιν της γλώσσης ημών και ότι, «ορμώμενοι από της αρχαίας, θα δυνηθώμεν και τα του πολλαχώς σκοτεινού έτι μέσου αιώνος να διαφωτίσωμεν και τα αρχαία δια των νέων και τα νέα δια των αρχαίων επιστημονικώς να νοήσωμεν και καθόλου τα μέρη εν τω φωτί του όλου σαφέστερον να ίδωμεν».

Λαογραφικά Γλωσσικά Σύμμεικτα Ακ Δάγ Μαδέν

ακ,ντάγ,αμαντέν,μεταλλεία,πόντου,άγκυραΟ Άιον εμουν.

Εσ'χωρεμέντσα η μάνα μ' η Κερεκή ας σοι Τοσουνάντας, -απέσ' 'ς σ' Ακ Ντάγ Ματέν εκάθου'μνες- έλεε με: «Όντας 'α 'φεύαμε για την Ελλάδα, επήαν όλ' οι γαρήδες τη χωρί' απάν' ΄ς σο Τάσ-Πουγάρ, έτονε πεγάδ' εκεικά».
Κάποτε ατουκά εφανερώθεν Άε-Νικόλας κι ατείν' οι γαρήδες με τα μαύρα δάκρ ια έκλαιγαν κ' έλεγαν: «Πώς 'α 'φήνομαι αδά τον Άιον εμουν κι 'α πάμε 'ς σην Ελλάδαν;»

Τάσ-Πουγάρ = χωριό της περιοχής του Ακ-Ντάγ-Ματέν

Ουρανία (Ναζλού) Φώτογλου το γένος Μυστακίδου  γενν, το 1922  Χωριστή Δράμας

Λαογραφικά Γλωσσικά Σύμμεικτα Αλή Σοφή Κάρς

αλή,σοφή,κάρς,καύκασος,καυκάσιοι,καρσλήδεςΗ Γαϊτέ και ο χορόν Σαρούγουζ

Τ' εμέτερον εκάθουνταν 'ς έναν χωρίον Μπαχραμλί τη Σεβασί τ' έλεγαν.
Έρχουτουν ο τούρκον ετουπλάευεν τη μακτάν, έρχουτουν 'ς ση μουχτάρ'. Έναν εβδομάδαν εκάθουτουν.
Ο Πίσπιλας, χωρέτες εμουν, είχεν έναν έμορφον κορίτσ', Σαρούν Γούζ, έλεγαν ά.

Εγάπεσεν ατην ατός ο τούρκον, επέν'νεν κ' έρχουτουν για τ' ατέν. 'Σ σην αρχήν με το καλόν εθέλ'νεν να 'παίρ'νεν ατην. Άμαν, ατ'ο τούρκον, παίρ' ατον;

Λαογραφικά Γλωσσικά Σύμμεικτα Αμισού - Σαμψούντας

αμισός,σαμψούντα,πόλεις,πόντος,Δίστιχο

Ας τρώγομες και πίνομες κ' εμείς ας τραβωδούμες,
Αβούτο κόσμον ψεύτικον, εμείς πάντα 'κί ζούμες.

Γιούρας Σαρακασίδης γενν. 1957
Γκελεντζίκ Ρωσίας -πρόγονοι απο περιοχή Αμισού
Μαυρόβατος Δράμας 1991

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ