Σουχροίαμαν & Σουχρίαμαν. Ερμηνεία λέξεων του κ. Ι. Σαλτσή

Ας φέρω πρώτα μερικά παραδείγματα: «’Σ σό σουχροίαμαν απάν’ τα κοσσάρας σκαλών’νε και ‘κ̌ ελέπ’νε κ’ εμπαίν’νε ‘ς σην φωλέαν».

«Με το σουχροίαμαν, η ορθέσσα η μάννα τοπλαεύ’ τα μωρά τ’ς ‘ς σ΄οσπίτ’». Γίνεται φανερό ότι η ποντιακή λέξη «σουχροίαμαν» σημαίνει σούρουπο. Όμως, πώς ετυμολογείται; Στην αρχαία μας γλώσσα έχουμε τις λέξεις: Συγχρώζω, συγχρώζομαι = μεταδίδω ή παίρνω το ίδιο χρώμα (Λεξικό Βυζαντίου 1852, σελίδα 1319). Επίσης τη λέξη: Χροιϊζω = χρωματίζω (Λεξικό Βυζαντίου 1852 σελίδα 1557). Σουχροίαμαν Σουχρίαμαν Ερμηνεία λέξεων Ποντιακή Εστία 1963 τ166-168 του κ. Ι, Σαλτσή. Το χροιίζω με το πρόθεμα της λέξης «συν» μας δίνει την σύνθετη λέξη συγχροιϊζω = μεταδίδω ή μεταδίδει (συγχροιϊζει), η ανάλογη ώρα το χρώμα της σε αντικείμενα ποικιλόχρωμα, το μουντό το σκοταδερό. Από το συγχρώζω λοιπόν ή από το συγχροιϊζω προέκυψε στο τρίτο πρόσωπο βέβαια, το ιδιωματικό ποντιακό ρήμα σουχροιά ή πρακτικότερα σουχριά = σουρουπώνει, και εσουχροίασεν ή εσουχρίασεν = σουρούπωσε, έγινε σούρουπο. Μένει να ερμηνευτεί πως το (υ) του συγχροιϊζει έγινε (ου). Και πώς ξέπεσε η φωνή (γ). Είναι γνωστό ότι στα νεοελληνικά ιδιώματα το (υ) τρέπεται συχνά σε ου. Όσο για την αποβολή του γάμα είναι συνηθισμένη και αυτή. Έχουμε συχωρώ αντί συγχωρώ, συγομίζω, συγενός αντί συγγενός. Επίσης: Πώς το συγχροιϊζει ή το μεταγενέστερο σουχροιϊζει έγινε σουχρο͜ιά; Φανερό είναι κι αυτό. Από τη σύνθεση σουγχροιϊζει προέκυψε σε εμάς το σουχροιάζω – σουχροιάζει κατά το ομοχροιάζει. Μια που το δεύτερο πρόσωπο σουχροιάζεις (όταν χρησιμοποιόταν) έγινε σουχρι͜άεις το τρίτο πρόσωπο μεταπήδησε στον τύπο σουχρι͜ά. Όπως το κυτάζω έγινε κυτώ, κυτάει, κυτά. Από τον τύπο σουχρι͜ά, εσουχρίασεν προήλθε το όνομα σουχροίαμαν, δηλωτικό αποτελέσματος. Και για να τελειώνουμε: «Ο άρρωστον πριν άς σο σουχροίαμαν, πρέπ’ να ευρίεται ‘ς σο σπίτ’ν ατ’. Αν ΄κ̌ έν’, πιάν α̤τον το βεχ̌ίον και υποφέρ’». Ποντιακή Διαλεκτολογία, Ιδιωματισμοί της ποντικής Διαλέκτου, λήμματα, ερμηνεία, ετυμολογία. 

Σουχροίαμαν & Σουχρίαμαν. Ερμηνεία λέξεων. Πηγή: Ποντιακή Εστία 1963 τ166-168 του κ. Ι. Σαλτσή

Διαλεκτολογία Πόντου – Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com