Ο Ζίλλη Θωμάς – Ανέκδοτη διήγηση εκ Κοτυώρων Πόντου του Κ. Τελιμανίδη

Τ’ Άρκονος ο Θωμάς ασ’ σο Ίνταλαν τ’ Ορτούς, έτονε τρανός τη χωρί και επίτροπος τ’ Εκκλησίας. Για να φαίνεται ‘ς σον κόσμον ΄κέσ’ πολλά δίκαιος και σπλαχνικός, έδεσεν απάν’ ‘ς σα ποδάρ’ ατ’ απ’ έναν τιζίμ’ ζίλα̤ για να δίν’νε χαπάρ’ τα μυρμήκας και φεύ’νε, να μη πατεί ατα!.

Τρία χρόνα̤ έμ’ καικά εσκότωσαν τη μουθουγκέα τη Παύλ’ τον Μανουσ̌ά̤ρ’ την ημέραν τ’ έρθεν ασ’ σην Ορτούν και επήραν τα δολλάρα̤, τ’ εγαζάνεψεν δεκαπέντε χρόνα̤ ‘ς σην Αμερικήν. Ανακρίσεις απάν’ ‘ς σ’ ανακρίσεις, τιδέν όφελος ‘κ̌’ έφεραν για το πως και ποίος εσκότωσεν τον χ̌ιλά̤κλερον τον Μανουσ̌ά̤ρ’. Άμαν τη δα̤βόλ’ το τσ̌αρούχ̌’ αγλήγορα τρυπισκάται! Απάν’ ‘ς σα τρία χρόνα̤ από έναν μαρτυρίαν ‘ς σ’ άλλ’ τη μαρτυρίαν, ευρέθεν ο γανλούς. Έτον εκείνος π’ εποίν’νεν τον άγιον και τον δίκαιον, έτονε τ’ Άρκονος ο Θωμάς! Για τ’ ατό τ’ όνομαν ατ’ επέμ’νεν Ζίλλη Θωμάς.

Λεξιλόγιον:
• Τοπλαεύω, από το τουρκικό toplamak = το συναθροίζειν. Μαζεύω, συνάγω. Παροιμία: Με το χ̌έρ’ τοπλαεύ’ και με τ’ ιφτά̤ρ’ σύρ’ έξ’ = με το χέρι μαζεύει και με το φτυάρι ρίχνει έξω-σκορπά. Λέγεται γι’ αυτόν που αφειδώς σπαταλά όσο λίγο λίγο και με κόπο έχει αποκτήσει.
• Τεβεκελής - τα̤βα̤κι͜αλής – τεβεκελήσα – τεβεκελίν – από το τουρκικό devekeli = Μωρός, ηλίθιος, μεαταφορικά σημαίνει και άσκοπα, μάταια Τεβεκελία δουλείας μ’ ευτάς.
• Κολλίζω από το αρχαίο κολλώ – συγκολώ: Σην αλήθειαν καικά κόλτσον κι έναν ψέμαν. ## Πήζω το γάλα με μαγιά για να γίνει γιαούρτι (ματζίρα) ## Δίδω όνομα σε βάφτιση, ονομάζω: Εκόλτσαν το παιδίν Γιάννε ## Ανάπτω: Κολλίζω τ’ άψιμον ## Καίω-πυρπολώ (με την έννοια του εμπρησμού). Τ’ οσπίτ-ισ’ θα κολλίζω.
• Τιζίμ – από το τίζα = ζωύφιον εμφωλεύον εις το δέρμα ζώων – τσιμπούρι ## χορός Τίζ – κολλητά
• Μουθουγκέας & μουθουγκού – από το επίθετο μουθούγκης με αντικατάσταση της κατάληξης -ης σε -έας. Εκείνος που ομιλεί πνιχτά, με τη μύτη. Την ίδια έννοια έχει και ο Μουρδούλτς. Άσμα: «Σ̌υρίζω ναι σ̌υρίζω, σ̌υρίζω μουρζουλίζω, κρούνε ‘ς σο νού μ’ τα έμορφα και την κάλη μ’ νουνίζω».
• Γαζανεύω & καζανεύω – καζάντισμα – καζάνεμα = Το δια της εργασίας αποκτώμενον κέρδος χρημάτων, κερδοσκοπία. Πάω ‘ς σο γαζάνεμαν = πάω να κερδίσω χρήματα. Τα φτωχά παιδία πάν’ ‘ς σην ξενιτίαν, πάνε για να καζανεύ’νε και π̌αρά να αρτουρεύν’νε.
• Γανλούς από το τουρκικό kanli = ματωμένος – αυτός που έβαψε τα χέρια του με αίμα

Ο Ζίλλη Θωμάς – Ανέκδοτη διήγηση εκ Κοτυώρων Πόντου του Κ. Τελιμανίδη - Πηγή: Ποντιακή Εστία Ποντιακή Διαλεκτολογία, Ιδιωματισμοί της ποντικής Διαλέκτου, λήμματα, ερμηνεία, ετυμολογία

Διαλεκτολογία Πόντου – Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com