Φιλολογική αποκατάσταση δημοτικών τραγουδιών του Πόντου - Πηγή Ποντιακά Φύλλα Μάρτιος 1935
Αν αληθεύει αυτό που λένε, πως όπου δεν υπάρχει προσωπική ποίηση εκεί ακμάζει η λαϊκή μούσα, τότε μας δίδεται η εξήγηση γιατί στον Πόντο παρετηρείτο αυτή η άνθιση των δημοτικών τραγουδιών από ποσοτική και ποιοτική άποψη.
Όμως τα Ποντιακά αυτά τραγούδια μέρα με την μέρα λησμονιούνται και έτσι χάνονται, γιατί λιγοστεύουν και οι φορείς των. Οι σημερινοί Πόντιοι μετά την φυγή τους απ’ την πατρίδα τους, είναι η τελευταία γενιά που αποτέλεσαν τον φορέα του λαογραφικού γενικά υλικού της χώρας των. Βέβαια το μεγαλύτερο μέρος του λαογραφικού υλικού του Πόντου εχάθηκε για πάντα. Και τούτο γιατί εκτός από τον λόγο που αναφέραμε στην αρχή, συνετέλεσε και ένας άλλος σοβαρότερος λόγος, όσον καιρό δηλαδή εζούσαν οι σημερινοί Πόντιοι στις πατρίδες των και το λαογραφικό αυτό υλικό αποτελούσε γνήσια εκδήλωση της ζωής των, δεν έγινε καμία συστηματική και επιστημονική εργασία εκτός ολίγων εξαιρέσεων. Ήδη ο Π. Τριανταφυλλίδης απ’ τα 1870 μας λέγει για την σημασία και τον κίνδυνο του αφανισμού των Ποντιακών τραγουδιών. Αξίζει να αναφέρουμε την εξής παράγραφο απ’ το βιβλίο του «Οι Φυγάδες» προλεγόμενα σελίς 43. «Δυστυχώς οι απόγονοι αυτών, (των Ελλήνων Ποντίων), ημείς, δεν απεδώκαμεν ποτέ εις τα άσματα ταύτα, τα πολύτιμα λείψανα της ιστορίας των τελευταίων του εθνικού ημών τότε βίου ημερών, την πραγματικήν αυτών αξίαν, και ούτε άδοντες νύξιν ή πάθησιν αισθανόμεθα, ούτε εκλειπόντων και λησμονουμένων ουδεμίαν αισθανόμεθα λύπην, ούδε συλλογήν αυτών ουδείς ουδέποτε εποιήσατο, αλλ’ ως ξένα και ουχί την ιστορίαν ημών θησαυρίσαντα μετ’ αδιαφορίας ακούομεν αυτά αδόμενα, και μετ’ ίσης αδιαφορίας βλέπομεν απαρχαιούμενα και ουκέτι πλέον αδόμενα και το λυπηρότερον πολλά μεν απωλέσθησαν, πολλά δε να απωλεσθώσι κινδυνεύουσι και εκ των σωζομένων τινά μεν εισίν ηκρωτιριασμένα, πολλά δε μετετοπίσθησαν, ή δια την ταυτότητα του μέτρου συνεχρωτίσθησαν μετά ερωτικών ασματίων, ώστε αποβαίνει δυσχερής και εν πολλοίς ανέφικτος η εκκαθάρισις αυτών», αυτά εγράφοντο στα 1870. Κι αν υπήρχε τότε ένα Αρχείον Πόντου όπως υπάρχει σήμερα, τι πλούτο λαογραφικό θα περιέσωνε από τον αφανισμό.
Τα τραγούδια που μας παραδίδονται, όπως αναφέρει και ο Π. Τριανταφυλλίδης στην παραπάνω παράγραφο, αλλά είναι ατελή και άλλα συμφύρονται με άλλα τραγούδια. Παρουσιάζεται λοιπόν το ζήτημα της αποκατάστασης, του καθαρμού δηλαδή από τα ξένα προς το καθαυτό τραγούδι στοιχεία. Τέτοια αποκατάσταση για τα ελλαδικά τραγούδια έκαμε ο Ζαμπέλιος με πολύ αυθαιρεσία, ο Ν. Πολίτης με μεγάλη επιστημονική ευσυνειδησία, κριτική αυτών έκαμε ο Γ. Αποστολάκης, έγιναν και άλλες σχεδόν όμως ασήμαντες. Για τα ποντιακά τραγούδια, δεν γνωρίζω να υπάρχει καμία τέτοια εργασία, μόνο ο Α. Σουμελίδης στην μελέτη του «Ακριτικά άσματα» Αρχείον του Πόντου τόμος Α’, σελίς 47 και εξής κάνει απόπειρα αποκατάστασης μερικών τραγουδιών, χωρίς να είναι αυτός ο κύριος σκοπός του. Κι όμως είναι απαραίτητο να γίνει αυτή η εργασία σ’ όσα τραγούδια έχουν καταγραφεί. Καμιά φορά γίνονται και χονδροειδείς παρανοήσεις απο τους καταγραφείς των δημοτικών τραγουδιών, θα αναφέρω για παράδειγμα τον τελευταίο στίχο του: «Σέρα έκλαιεν τον πουρνόν, Σέρα το μεσημέριν» Π. Τριανταφυλλίδης «Φυγάδες» – Προλεγόμενα σελίς 173. Είδες μίαν επέθανα, είδες μίαν ετάφαπου να πρέπει να διορθωθή. Οι δύς μίαν επέθαναν, οι δύς μίαν ετάφαν. Γιατί έτσι όπως είναι ο στίχος και νόημα δεν βγαίνει ούτε και καμμία σχέση με το όλο τραγούδι έχει. Στο τραγούδι αυτό πρόκειται για δυο αδέλφια που ο ένας χωρίς να ξέρη εσκότωσε, κ έπειτα σαν τον ανεγνώρισε αυτοκτόνησε κι αυτός κι έτσι πέθαναν κι οι δυο μαζί. Ακόμα υπάρχει και η ελλαδική παραλλαγή στις εκλογές του Ν. Πολίτη έκδοση γ’ σελίς 127:
«Ανδρούτσος ο πραματευτής, Ανδρούτσος ο στρατιώτης…..(ο τελευταίος στίχος λέγει:) «Τους πήραν και τους θάψανε τους δυό σ’ ένα μνημούρι».
Φιλολογική αποκατάσταση δημοτικών τραγουδιών του Πόντου - Πηγή Ποντιακά Φύλλα Μάρτιος 1935
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com