Ο Χατζή-Γιάννες κι η Τούρκισσα -Διήγηση Κερασούντος - Συλλογή Γ. Νατσαρίδου

Ο Χατζή-Γιάννες ασά χωρία τῇ Κερασούντας εκατήβεν έναν ημέραν σην πόλιν. Εγάπεσεν την Κερασούνταν κ’ εθέλεσεν ν’ απομέν’ πάντα εκεί.

Άς τό ετελέθαν τά παράδες εστεναχωρεύτεν. Ντό να φτάγι, εσκώθεν να πάγι να ευρίκ’ δουλίαν. Έναν ημέραν εσκώθεν ελίγον πρωί καί σίτια επέγαινεν σην δουλείαν-άτ σ’ έναν δρόμον επέντεσεν έναν κουκουλωμένισαν τούρκισσαν. Σά χέρι-άτς πά εκράτενεν έναν γοντάσιν. Δέκα ημερών έτον’ κ̌’ έτον. Η τούρκισσα εστάθεν εμπροστά σόν Χατζή-Γιάννεν κ’ ένοιξεν ελίγον τό πρόσωπον-άτς. Ο Γιάννες είδεν την έμορφάδαν-άτς κ’ επαλαλώθεν. — «Νά», είπεν-άτον, «κρά τό μωρόν ώς τό παζάριν κι άς τό γυρίζουμ’ σό σπίτ’, θά δίγω-σε τόν κόπο-σ’». Ο Χατζή-Γιάννες αμάν πέρ’ τό μωρόν. Καί σίτι͜α ν’ επέρενα επίασεν κ’ έσπιγξεν τό χέριν-άτς. Εκείνε πά εγέλασεν καί δέν ’κ̌ί είπεν. — «Ντό τύχη έτον αβούτο ντ’ έρουξεν απάνουμ’», λέγι απές σό νούν-άτ’ ό Γιάννες καί πάγι σόν δρόμον-άτ’ καί σά κάθε βῆμαν-άτ πά γυρίζ’ καί τερεῖ την τούρκισσαν. Καί τό κακόν έν’, δύο τρία φοράς έσυμποδίεν κ’ έσ’ κ’ έρουξεν μέ τό γοντάσιν σην αγκάλιαν-άτ’. Αλλομίαν έφτασαν σό παζάριν κ’ έμπαιναν απές σ’ έναν μαγαζίν. Εγόραζαν εγόραζαν, ευκαίρωσαν τό μισόν τό μαγαζίν. Ο έμπορον πά τινός έτον τό μαγαζίν εχάρεν καί ντό ν’ έποινεν ’κ̌’ έξερεν, ντό έρουξαν απάν’-άτ αοίτικοι γιαγλοῦδοι μουστερῆδες. Άς τό ετελείωσαν κ’ ύστερα η τούρκισσα εκούιξεν έναν χαμάλην κ’ εφόρτωσεν-άτον τά πράματα καί σίτι͜α εβγαίνεν άσό μαγαζίν λέγι τσαϊχτά-τσαϊχτά σόν Χατζή-Γιάννεν: — «Κάθε-κά αδ’ απές ώς πού να πάγω σόν άντρα-μ’ καί παίρω παράδες κ’ έρχουμαι». Ο έμπορον πά ἐδέχτεν κι ό Χατζή-Γιάννες ατώρα μέ τό γοντάσιν σην αγκάλιαν-άτ περμέν’. Περμέν’ έναν περμέν’ δύο κ’ η τούρκισσα ακόμα να γυρίζ’. Κουρτᾶ κι αποκουρτᾶ καί να λέγι πά’ δέν’ κ̌’ έπορεῖ. Μίαν κι άλλομίαν ό έμπορον έχασεν την υπομαονήν-άτ κ’ επίασεν τόν Γιάννεν ασήν γιακάν καί γυρεύει-άτον τά παράδες. Ο μαύρον ό Χατζή-Γιάννες έρουξεν τό κεφάλιν-άτ σην πελιάν. Ενούνιζεν-ενούνιζεν καί λέγι σόν έμπορον: — «Εγώ εγέντον δύο χρόνια σ’ άτινὲς τό σπίτιν κάθουμαι. Φαίνεται ’κ̌’ ηῦρεν τόν άντραν-άτζ καί γιά τ’ εκείνο έργεψεν ατόσον. Ατώρα θά πάγω εγώ να φέρω-σ’ άτα. Άν φοᾶσαι, άς αφήνω καί τό μωρόν αδᾶ ώς πού να γυρίζω». Ο έμπορον επίστεψεν-άτον κ’ άφηκεν-άτον να πάη. Ο Γιάννες εμόλεσεν τό γοντάσιν σ’ έναν γωνίαν τῆ μαγαζῆ κ’ έβγαινεν. Από πίς-άτ’ πά ό έμπορον τσαΐζ’ καί λέγι-άτον: — «Νά γυρίζς αλήγορα, να μή κλαίη τό μωρόν». Ποῦ να γυρίζ’ άλλο ό Γιάννες; Επῆρεν τόν δρόμον σό χ̌έριν κ’ έδωκεν-ά γιά τό χωρίον-άτ. Σίτι͜α να επέγαινεν ὡρκίστεν άλλο να μή πατῆ τό ποδάριν-άτ σην Κερασούνταν. Ο έμπορον πά ντό εχάσεν; Έδωκεν πρᾶμαν κ’ επῆρεν μωρόν. Διαλεκτολογία Πόντου, Ιδιωματισμοί της Ποντικής Διαλέκτου, λήμματα, ερμηνεία, ετυμολογία, διηγήσεις, θρύλοι, μύθοι
Λεξιλόγιο: Σίτι͜α = ενώ • κουκουλωμένισσαν = κουκουλωμένη • γοντάσιν = κοντάκι, μωρό φασκιωμένο • έτον κ̌’ έτον = φρ. ήτανε και δεν ήτανε, μόλις • κρά = κράτησε • έρουξεν = έπεσεν • έσυμποδίεν = εσκόνταψε • αλλομίαν = επί τέλους, κάποτε • γιαγλοῦδοι = καλοί • μουστερῆδες = λ. τ., πελάτες • εκούιξεν = εφώναξεν • τσαϊχτά = φωναχτά • κουρτᾶ κι αποκουρτᾶ = καταπίνει το σάλιο του, δυσανασχετεί • εμόλεσεν = άφησε • τσαΐζ’ = φωνάζει.

Ο Χατζή-Γιάννες κι η Τούρκισσα -Διήγηση Κερασούντος - Συλλογή Γ. Νατσαρίδου - Πηγή: Ποντιακά Φύλλα 1937

Διαλεκτολογία Πόντου - Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com