Ο Κιουρτουνλής ο μάστορα-Πέτρον (Διήγησις Κιουρτουνίου — Συλλογή Ι. Κανονίδη)

Ὁ μάστορα Πέτρον ἀσὴ Κιουρτουνῆ τὰ χωρία ἔρθεν ἔναν καιρὸν σὸ Κάν. Ἀσὸ ἐτέρεσεν τὴν δουλείαν-ἀτ κ’ ὑστέρ, σίτ’ ἐδιαβήνεν ἀσὸ λουτρὸν κ’ ἐς, εἶδεν ἀνθρώπ’ ἐμπαῖνε κ’ ἐβγαῖνε ἐπὲ κι’ ἀπές.

Ἐσῆβεν κι αὐτὸς σὸ λουτρὸν κ’ ἐθέλεσεν νὰ λούσ̌κεται, χωρὶς νὰ νουνίζ’ πὼς χαμὰμ παρασὶν ’κ̌’ ἐπέμνεν-ἀτον. Νέϊσε ἀσὸ ἐλοῦστεν κ’ ὑστέρ ἐξέβεν σὸ σοϊχλοὺκ νὰ φορῇ τὰ λόματα-τ’. Ἐτέρεσεν, ὅποιος λούσκεται κ’ ἐβγαίν’ δεῖ τὸ Χαμαμτζῆν ἔναν γορός. Ὁ πογαλεμένον ὁ μάστορα-Πέτρον, γιὸκ ’κὶ γορός, ὀτμανὴν πιλὲ ’κ̌’ ἐπέμνεν σὴν κεσέν-ἀτ. Σίτι͜α φορεῖ τὸ σαλβάρν-ἀτ, παρακαλεῖ ἀπὲς σὸ νοῦν-ἀτ καὶ λέει: — Θέμ’, ἔναν γορός στεῖλο-με, ἄς γλυτώνω ἀπ’ ἀδα-πές. Τὸ σαλβάρν-ἀτ ἐφόρεσεν, τὸ γορός ’κ̌’ ἔρθεν· ἐσκάλωσεν νὰ φορῇ καὶ τὰ τιζλίκι-ἀτ’ καὶ σιρινέβκεται κι’ ἀναμέν’ τὸ γορός. — Θέμ’, εἶπεν ὅλον ὑστέρ’, ἄν ’κ̌’ ἐπέμνεν καὶ σὲ σὸν τὸν κεσὲν γορός, ποῖσον τὸ θᾶμα-σ’ τ’ ὑστερνόν, χάλασον τ’ ἔναν τὸ μέρος τῇ λουτροῦ καὶ σὴ μαλγατὰν ἀνάμεσα νὰ φύγουμαι κ’ ἐγὼ καὶ γλυτώνω ἀπ’ ἀδά-πές. Σ’ αὐτὰ τὰ παρακαλίας-ἀτ’ ἀνάμεσα νάσηλ-ἱσὲ ἔποικεν ὁ Θεὸς ἔναν σεισμὸν καὶ τῇ λουτροῦ ἡ κουππὲ ἐσκίγεν κι’ ἀνθρώπ’ οὖλ ἐρροῦξαν ἔξ, ἀπὸ ’πίς κι’ ὁ μάστορα Πέτρον μὲ τὸ σαλβὰρ σὸ χ̌έρ. Ἐδόξασεν τὸν Θεὸν π’ ἐσάεψεν τὸ χατήρ-ν-ἀτ, ἐφόρεσεν ἀπ’ ἐκεῖ κ’ ὑστέρ τὸ σαλβάρ-ν-ἀτ, κι’ ἐσέβεν σὴν στράταν νὰ πάῃ σὸ χωρίον-ἀτ. Ἀσὸ Κὸπ ἀμὸν τ’ ἐπιδέβεν ἐσούμωσεν σ’ Ἅη Παντελεήμονος τὸ παρακλήσ’, ἐτέρεσεν ἐκι-ἀπὲς κάποιος ἐφτάει ευχὴν καὶ παρακαλεῖ τὸν Θὸν νὰ στείλ’-τον τρία κότι͜α φουλιρία. — Ἔϊ! παλαλέ! λεγ’ ἀτόν, σὴ Θεοῦ τὴν κεσὲν παρᾶν ’κ̌’ ἐπέμνεν, γιὰ τ’ ἔναν γορὸς τὸ ’κ̌’ εἶχ̌εν ν’ ἐστεῖλνε-με κ’ ἔβγαινα ἀσὸ λουτρὸν κι’ ἀσὸ χατήρι-μ’ τὸ πολλά, ἐχάλασεν τῇ λουτροῦ τὴν κουππὲν κ’ ἐγλύτωσέ με, κ’ ἐσὺ τρία κότι͜α φουλιρία ψαλαφᾶς-ἀτον!!! νέρτε ποὺ πολλούκ; Διαλεκτολογία Πόντου, Ιδιωματισμοί της Ποντικής Διαλέκτου, λήμματα, ερμηνεία, ετυμολογία, διηγήσεις, θρύλοι, μύθοι // Κιουρτούν υποδιοίκηση Ντορούλ Δ. Παπαδόπουλου-Σταυριώτη, Ιστορικό Γεωγραφικό σημείωμα  //  Το Κιουρτούν Ιστορικό & Γεωγραφικό σημείωμα Παντελή Μελανοφρύδη

Λεξιλόγιον:
• νουνίζ’ = σκέπτεται
• χαμὰμ παρασὶ = τ.λ. λουτράδικα /πληρωμή για το λουτρό
• νέϊσε = τ.λ. τέλος – τελικά
• σοϊχλοὺκ = τ.λ. ὁ προθάλαμος τοῦ λουτροῦ
• λόματα = φορέματα
• ἴντζαν = ὅποιος
• χαμαμτζῆς = τ.λ. λουτρᾶς – ιδιοκτήτης του λουτρού
• δεῖ = δίδει
• γορὸς = γρόσι
• πογαλεμένον = καημένος
• ὀτμανὶν = 5 ὀτωμανὴ = ἕνας παρᾶς
• πιλὲ = λ.τ. οὔτε
• σίτε = ἐνῷ
• ἐπέμνεν = ἔμεινε
• Θέ-μ’ = Θεέ μου
• ἐσκάλωσεν = ἄρχισε
• κεσὲ = πουγγί, βαλάντιον
• ποῖσον = ποίησον, κάμε
• μαλγατᾶ = τ.λ. αναμπουμπούλα
• νάσηλ-ἱσὲ = λ.τ. ὁπωσδήποτε
• κουππὲ = τ.λ. θόλος
• σαλβὰρ = τ.λ. ἀναξυρίς - βράκα
• ἐσάεψεν τὸ χατὴρ = τ.λ. λογάριασε τὸ χατήρι
• ἐφτάει ευχὴν = προσεύχεται
• κότι͜α = μέτρο χωρητικότητος 10 ὀκάδων σίτου
• φουλιρία = φλωρία - φλουριά
• τὸν Θὸν = Θεόν
• παλαλὲ = τρελέ
• ψαλαφᾶς = ζητεῖς
• νέρτε ποὺ πολλούκ = τουρκ. φράσ. ποῦ ἡ τόση ἀφθονία;

Ο Κιουρτουνλῆς ὁ μάστορα-Πέτρον (Διήγησις Κιουρτουνίου — Συλλογή Ι. Κανονίδη) Πηγή: Ποντιακά Φύλλα 1937

Διαλεκτολογία Πόντου - Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com