Ο διάκον και τα αινίγματα – Διήγηση Πόντου – Συλλογή Χρ. Παπαδάκη κατ’ αφήγηση του Π. Πολάτωφ

Ἔτον ἕνας βασιλέας σὴν Τραπεζοῦνταν π’ ἐγάπανεν νὰ φωτίζ’ παιδία. Ἐξέγκεν διαταγὴν, ὅσα λαμπάδας στεῖλνε σὸ παλάτ, νὰ μὴ κλώθν΄ατα ὀπίσ’.

Ἕναν ἡμέραν ἔρθεν ἀτον ξὰν ἕναν λαμπάδαν· Ἀμὰν ἐπρόσταξεν νὰ ἑτοιμάουνταν, ἡ ὥρα πέντε θὰ φωτίζ’ τὸ παιδίν. Ἔρθεν ἡ ὥρα πέντε, ἐπῆγεν ὁ βασιλέας σὴν ἐγκλησίαν, κι’ ὁ ποπᾶς πουθὲν ’κ̌’ ἔν’. Νέϊσα ἔρθεν ὁ ποπᾶς, ἐφώτισεν τὸ παιδίν. Κι’ ἐπεκεῖ ὁ βασιλέας ἐρώτησεν τὸν ποπᾶν, ντὸ τεὴ ἔργεψεν. Ὁ ποπᾶς πὰ εἶπεν, «δυνατὸν κοιλόπονον εἶχα».
— Ἀτώρα, εἶπεν-ατον ὁ βασιλέας, γιὰ ντ’ ἐποῖκες-με κ’ ἐπερμέσα-σε θὰ λέω-σε τρία αἰνίγματα καὶ σὰ τρία ἡμέρες ἀπὰν θὰ εὑρίκς-ατα. Μίαν θ’ εὑρίκς πόσον μακρὰ ἔν ἀσὴν γῆν ὁ οὐρανόν, ἐπεκεῖ ντὸ τιμὴν ἔχω ἐγώ, ὁ βασιλέας, κι’ ὅλον ὕστερα ντὸ νουνίζω.
Ἐκλῶστεν ὁ ποπᾶς σὸ σπίτιν ἀτ’ κ’ ἐσῆβεν σὸ νούνιγμαν, ντὸ θὰ πάῃ λέῃ σὰ τρεῖ ἡμέρες ἀπάν’.
Εἶδεν-ατον ὁ διάκος-ατ’ ντὸ νουνίζ’ κ’ ἔτσουξεν-ατον.
— Διάσκαλε, ντὸ νουνίζεις; εἶπεν ατον.
Ὁ ποπᾶς ἐκάτσεν κ’ εἶπεν ἀτον ὅλα.
— Ἀτὸ τ’ ἐμὸν δουλεία ἔν’, εἶπεν-ατον ὁ διάκον, ἐσὺ πέει-με τὰ αἰνίγματα κ’ ἐγὼ θ’ ἐφτάω καλὰ μὲ τὸν βασιλέαν, ζατὶ ὁμοιάζομε καὶ πολλά, ἐκεῖνος πὰ μίαν εἶδε σε, ’κ̌ι θὰ ἐμπαίν’ σὴ διαφοράν.
Ὁ ποπᾶς εἶπεν-ατον τὰ αἰνίγματα, ἅμα ἡ καρδία-τ’ πὰ ἐχτύπανεν.
Νέϊσα ἐπέρασαν τὰ τρία ἡμέρας, ἐσκῶθεν ὁ διάκον ἐπῆγεν σὸν βασιλέαν.
— Βασιλέα πολυχρονεμένε, εἶπεν-ατον, ἔρθα νὰ λέω-σε τ’ αἰνίγματα ντ’ ἐδῶκες-με νὰ εὑρίκω.
— Καλόν, εἶπεν ὁ βασιλέας. Γιὰ πέ-με ἀτώρα πόσον μακρὰ ἔν’ ἀσὴν γῆν ὁ οὐρανόν;
— Πολλὰ μακρὰ ’κ̌’ ἔν, εἶπεν ὁ διάκον, ντὸ λέγω με ἀδακᾶ ὁ Θεὸν σὸν οὐρανὸν ἀκούει-ατα.
— Σωστά, εἶπεν ὁ βασιλέας. Ἀρ’ ἀτώρα πέ-με, ἐγώ, ὁ βασιλέας, ντὸ τιμὴν ἔχω;
Ὁ διάκον εἶπεν-ατον: — Πολλὰ τὰ ἔτη σου, βασιλέα, ὁ Χριστόν, ὁ βασιλέας, ἐπουλέθεν τριάντα ἀργύρια, ἐσὺ τὸ πολλὰ-πολλὰ θ’ ἀξίζεις εἰκοσιεννέα ἀργύρια.
Ὁ βασιλέας ἔκ’σεν κ’ ἐθάμαζεν.
— Τζίπ σωστά ηὗρες-ατο, εἶπεν-ατον, ἀρ’ ἀτώρα πέ-με ντὸ νουνίζω;
— Νουνίζεις, εἶπεν ὁ διάκον, ἀοῦτος ἔν’ ὁ ποπᾶς π’ ἐφώτισεν τὸ παιδὶν γίοκσαμ ἄλλος;
— Ἀτὸ πὰ ηὗρες-ἀτο, εἶπεν ατον ὁ βασιλέας, κ’ ἐχάρτσεν ἀτον ἕναν χρυσοκέντητον φελόν’, κ’ ἐποῖκεν-ἀτον ἐφημέριον σὴν Χρυσοκέφαλον τὴν Παναΐαν.

Λεξιλόγιον:
• φωτίζ’ = βαπτίζει
• ἐξέγκεν = ἔβαλε
• να μη κλωθ’ν-ατα = να μην τα γυρίζουν
• ντὸ τεὴ = γιὰ ποιὰ αἰτία
• ἔργεψεν = ἄργησε
• ἐπερμέσα = περίμενα
• ἐσῆβεν σὸ νούνιγμαν = έπεσε σε περίσκεψη, γέμισε σκέψεις
• ἔτσουξεν-ἀτον = τὸν ἐλυπήθηκε – τον πόνεσε
• ζατὶ = ἄλλως τε
• ’κ̌ι θὰ ἐμπαίν’ σὴ διαφοράν = δεν θα καταλάβει ότι διαφέρουμε (ότι είμαστε άλλα πρόσωπα)
• Νεϊσα – νέϊσε = τουρκική λέξη neyse, «τέλος πάντων», «έτσι κι αλλιώς» ή «δεν πειράζει».
• ἔκ’σεν = ήκουσε – άκουσε
• τζίπ-τσ̌ίπ = πολύ
• γιόκσαμ = λέξη τουρκική. ἢ (διαζευκτικό)
• φελόν = φελόνιο (ιερατικό εξωτερικό άμφιο) Διαλεκτολογία Πόντου, Ιδιωματισμοί της Ποντικής Διαλέκτου, λήμματα, ερμηνεία, ετυμολογία, διηγήσεις, θρύλοι, μύθοι

Ο διάκον και τα αινίγματα – Διήγηση Πόντου – Συλλογή Χρ. Παπαδάκη κατ’ αφήγηση του Π. Πολάτωφ - Πηγή: Ποντιακά Φύλλα 1937

Διαλεκτολογία Πόντου - Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com