Άμαν το τούτ' τσαταλήν έτον (Αργυροπόλεως - Χουτουράς) Συλλογή Π. Β. Σαλλαπασίδη 1937

Ἄμαν τὸ τοῦτ’ τσαταλὴν ἔτον. (Ἀργυροπόλεως - Χουτουρᾶς) Συλλογὴ Π. Β. Σαλλαπασίδη

Οἱ Κανὲτ ἐπείραζαν τοὶ Χουτουρέτας.
— Ἐσεῖν οἱ Χουτουρέτ, μὲ τὰ τοῦτ’-άσουν ζῆτεν, ἔλεγαν-α̤τς. Τὸ πουρνὸν τοῦτ͜ια τρῶτεν, τὸ μεσημέρ’ τοῦτ͜ια καὶ τὸ βράδον ξὰν τοῦτ͜ια, καὶ σ’ ὅραμαν-ἔσουν πὰ τοῦτ͜ια ἐλέπετεν.
— Σ̆κύλ’ παιδιά, ἔλεγαν-α̤̤τς οἱ Χουτουρέτ’, μόνον τὰ τοῦτ͜ια ἐλέπετεν. Ντ’ ἔγενταν τὰ παστίλας-ἐμοῦν, τὰ καρύδ͜ια-μου», τὰ μῆλα-μου» καὶ τ’ ἀπίδ͜ια-μου», τὰ γάλτα καὶ τὰ ξυγάλτα-μουν. Δεβάτεν ἐρωτέστεν τὴν Ματρῶναν τὴν καλόγρην τὴ Παναγίας (Χουτουρᾶς εἰς τὸν ἀπέναντι Μαχαλὰν) πόσα μῆλα καὶ στυπάπ͜ια βάλ’ κάθαν χρόνον σὰ πουλούλια. Ἀτὰ ὅλλα ἐσεῖν τρῶτ-άτα ὄνταν ἔρχουστην σὸ πανηγύρ’ τὸν Δεκαπενταύγουστον. Κι’ ὄνταν ἔρχουστην σὴν Μεταμόρφωσιν καὶ κατηβαίνετεν σὸ χωρίον ῥούζετεν σὰ παχτσ̆έδες ἄμον κουτουρεμὲν’ καὶ κατακλαδεύευτεν τὰ μῆλα καὶ τ’ ἀπίδ͜ια. Ἐσεῖν ντὸ ἔχ̆ετεν, γι͜ατὶ κ̆ὶ λέτε μας; Τσοχάρ͜ια εἴχ̆εται, ἐκεῖνα πὰ ἐπάτεψαν, ἐπέμνετεν μὲ τὰ τσίμπλα-σοῦν, ἄλλο ντὸ καλατσέβετεν. Σὴν Χουτουρὰν καὶ τὰ χαμελέτες-ἐμοῦν μὲ τὸ γάλαν κλώσκουνταν. Ἀσὸ τρώγομε καὶ χορτάζομε ἐμεῖς καὶ τὰ παιδία-μου», κάθαν πουρνὸν φέρομε καὶ πουλοῦμε σὸ Κὰν δι͜ακόσια τρ͜ιακόσ̆ια παρχάτσι͜α γάλτα καὶ ξυγάλτα.
Ἕναν ἡμέραν σὴ Σταυροῦ τὴ χανὴ τὴν Μεϊχανὲν ἀπὲς ἐκάθουνταν Χουτουρὲτ’ καὶ Κανὲτ κι’ ἔπιναν κι’ ἐπείραζαν τ’ ἕναν τ’ ἄλλο.
Ὁ Περτσέλτς ὁ Βασίλτς γιὰ νὰ ἐρεθίζ’-α̤τς εἶπεν-α̤τς:
— Ἐσεῖς πρέπ’ νὰ ἐντρέπουστην καὶ νὰ μὴ καλατσ̆εύετεν. Ἐσεῖσ κ’ εἴστιν π’ ἐρρυῦζετεν σὴν καζκάραν ἀπ’ οπὶ σεράντα νομάτ Χουτουρὲτ οὓς τὰ Σκαμνίτσας μὲ τὸ ἐπέρεν ἕναν τοῦτ’ κι’ ἔφυγεν ;
— Ἀρ ἀτὸ μόνον σωστὸν ἔν’, εἶπεν ὁ Τραντάφυλλον ὁ Χουτουρέτες, ἄμαν ἐσὺ κ̆’ ἐξέρτς πὼς ἐκεῖν’ τὸ τοῦτ’ τσαταλὴν ἔτον!
Σ’ ἀτὸ ἀπὰν Χουτουρὲτ καὶ Κανὲτ ἐπάτεσαν τὰ γέλτα, κ’ εἶπαν τὸ μεϊχανετζῆν νὰ γομόν’ ἀπ’ ἕναν κι’ ἄλλο κοταλήκ.

Λεξιλόγιο:
• Τοῦτ’ = συκάμινον / παστίλας = γλυκίσματα ξηρὰ παρασκευαζόμενα ἀπὸ συκάμινα / δεβάτεν = πηγαίνετε / στυπάπια = εἶδος ἀπιδίων / πουλούλια = σκεύη χάλκινα ποὺ ἐφύλαγαν μέσα φροῦτα με νερό / ῥούζετεν = πέφτετε / τσ̆οχάρια = μεταλλεύματα / ἐπάτεψαν = κατεβαραθρώθησαν / τσίμπλα = λίμη τοῦ ματιοῦ (οἱ Ἀργυροπολῖται ὠνειδίζοντο ἀπὸ τοὺς γείτονάς των ὡς τσιμπλιασμένοι γιατὶ ἔπασχαν ἀπὸ τραχώματα) / καλατσέβετεν = μιλᾶτε / χαμελέτες = ὑδρόμυλοι / κλώσκουνταν = γυρίζουν, μεταφορικῶς ἐργάζονται / παρχάτσια = εἰδικὰ χάλκινα σκεύη μὲ λαβὴν ἀπὸ τὸ μπακὴρ / χαλκός = ξύγαλα = ξινόγαλο (κοινῶς γιαοῦρτι) / μεϊχανὲ = λ. τουρκ. καπηλειὸν / καζκάρα = εἶδος κορώνης / Σκαμνίτσας = τοποθεσία μεταξὺ Ἀργυροπόλεως καὶ Χουτουρᾶς, ἔχουσα φυσικὰ πέτρινα καθήσματα /κουτουρεμὲν = λ. τουρκ. λυσσασμένοι / τσαταλήκ = λ. τουρκ., με δύο λωβοὺς ἦτο δίδυμο / κοταλήχ = μεγάλο ποτήρι οὔζου

Στο παραπάνω κείμενο έχει διατηρηθεί ο αρχικός τύπος γραφής και δημοσίευσης σε πολυτονικό. Πηγή: Ποντιακά Φύλλα 1937

Διαλεκτολογία Πόντου - Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com