Ο Βασιλέας και η διαταγήν ατ' - Παραμύθι Σουρμένων Πόντου - Συλλογή του κ. Π. Γ. Κωνσταντινίδη

Written by Πολατίδης Βασίλειος. Posted in Γλώσσα

Παραμύθι των Σουρμένων — ο χωρέτες κάνει το τρανό τεμενάχ' μπροστά στον βασιλέα που γελά, με τους αρκατάσους του να περιμένουν πίσωΠαραμύθι Σουρμένων Πόντου - Συλλογή του κ. Π. Γ. Κωνσταντινίδη

Έναν καιρό ο βασιλέας έστειλε σα Σούρμενα με ένα άνθρωπο διαταγή, να λέγον' άτονα ένα λόγο τίπο νόημα 'κ̌έ να έχ̌'. Το χωρίο εσήβε τ' ένα σ' άλλο και νουνίζ'νε, ντό λόγο να ελέπονε και τίπο νόημα 'κ̌έ να έχ̌'. Νουνίζ'νε απονουνίζ'νε τίπο τσ̌αρέ 'κ̌' έν'. Νέισα ένας χωρέτες τς σο λογαρασμό πα πού 'κ̌' είχαν άτονα, εξήβε, έρθε σοι τρανούς του χωρί' και λέει άτ'ς: «μεράκ' μ' εφτάτε, εμένα στείλετε σο βασιλέα να δίγ' άτονα το τσ̌ογάπ'ν ατ'». Είπαν άτονα οι τρανοί του χωρί': «καλά νούνισο, τσ̌ούνκ̌ι αν 'κ̌' επορείς να λες ντό θέλ' ο βασιλέας, να κόφτ' το κιφάλι σ'». «Εσείς, είπε ο χωρέτες, ντ' έχασετε, τ' εμόν το κιφάλ' ας κόφκεται». Αέτσ' πάλ' έστειλαν άτονα, εδώκαν άτονα κ' εντάμα δύο τρία νομάτ'ς αρκ̌ατάσ̌ους. Επήγαν σο βασιλέα και είπαν άτονα: «Βασιλέα μ' πολυχρονημένε, τον άνθρωπο ντ' εράευες έρθε». «Ας έρται, είπε ο βασιλέας, εμπροστά μ'». Νέισα επήγε κι άμον τ' εσήβε σου βασιλέα σην οτά, εποίκεν ένα τρανό τ̌εμενά̤χ', εσίμωσεν άτονα και είπεν άτονα:
— Εγώ είμαι ντ' εράευες τον άνθρωπο, άμα, βασιλέα μ', πρώτα κάτ' να ρωτώ σε και ύστερα άμον το θέλεις ποίσο με.
— Πουγιούρ, είπε ο βασιλέας.
— Βασιλέα μ', καβάλ' εξέρεις και παίζεις μη;
— Γιόκ, είπε ο βασιλέας.
Είπεν άτονα κι ατός: — Εγώ πα έχω ένα εξάδελφο, εκείνος πα 'κ̌' εξέρ' να παίζ'.
— Απ' ατό ντ' εξήβε, είπε ο βασιλέας.
— Τίπο αν 'κ̌' εξήβε, δος με τη χάρη μ', είπε τότε ο χωρέτες.
— Ο βασιλέας έρθε κ' επέμενε· εγροίξε τη δουλεία και:
— Άφεριμ, είπε, ερίφ'.
Ετότε διέταξε ο βασιλέας και εδώκαν άτονα πολλά χάρα̤ και με τρανά τιμάντας έστειλαν άτονα σο χωρίον ατ.
Ατώρα, ντό εποίκαν οι χωρέτ', εξέρουν άτο εκείνοι. Εγώ 'κ̌' έμονε εκεί να λέγω-σασε ντ' εποίκαν.
Λεξιλόγιο: νουνίζ'νε = σκέπτονται· τσαρέ = λ.π. çare, μέσον, θεραπεία· νέισα = λ.τ. ne ise, τέλος πάντων· ιτς = λ.π. hiç, καθόλου· μεράκ' = λ.τ. merak, ανησυχία· τσογάπ' = λ.ά. cevap, απάντηση· τζούνκι = λ.π. çünkü ή çünki, διότι· ντ' έχασετε = τί χάσατε, τί σας μέλλει· αρκατάσους = λ.τ. arkadaş, σύντροφος· ντ' εράευες = λ.τ. aramak, πού ζητούσες· τεμενάχ' = λ.ά. temennah — χαιρετισμός με σκύψιμο του χεριού και ύψωσή του έπειτα στο μέτωπο· πουγιούρ = λ.τ. buyurmak, ορίστε, κοπιάστε· καβάλ' = λ.τ. kaval, φλογέρα· γιόκ = λ.τ. yok, όχι· άφεριμ = λ.π. aferin και aferim, εύγε· ερίφ' = λ.ά. herif, άνθρωπε.
(1) Σ.τ.Δ. Από το τεύχος μας αυτό και εις το εξής στα λεξιλόγια οι τούρκικες λέξεις θα γράφονται και με λατινικά στοιχεία και θα χαρακτηρίζονται με τα αρχικά των λέξεων: λέξη τουρκική, λέξη αραβική, λέξη περσική, λέξη τουρκοαραβική, τουρκοπερσική, αραβοπερσική, περσοαραβική. Π.χ. derhal, λ. πα., που παράγεται από το περσικό der και το αραβικό hal κ.ο.κ.  Διαλεκτολογία Πόντου, Ιδιωματισμοί της Ποντικής Διαλέκτου, λήμματα, ερμηνεία, ετυμολογία, διηγήσεις, θρύλοι, μύθοι

Παραμύθι Σουρμένων Πηγή: Χρονικά του Πόντου Τεύχος 7ον - Έτος 1944
Μέσα απ τα τραγούδια - τους λαικούς μύθους - τις διηγήσεις και τα παραμύθια γίνεται αντιληπτή η λαική πίστη και αντίληψη για τις σχέσεις των ανθρώπων, τους θεσμούς, τις δοξασίες, την εξουσία κ.ο.κ. και όλα αυτά τα πετυχαίνει απαράμιλλα το τοπικό γλωσσικό ιδίωμα. Σούρμενα Πόντου. Ιστορία - Γεωγραφία - Αποικισμός - Γλώσσα & Πολιτισμός

Διαλεκτολογία Πόντου - Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com 

Print