Η ιστορία της Κρώμνης από των αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι του 1462 συνέχεια από το προηγούμενο

Η ιστορία της Κρώμνης από των αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι του 1462 συνέχεια από το προηγούμενο - Α.Ι. Παρχαρίδου - Πηγή: Ποντιακή Εστία Τεύχος 44-45.  Η ιστορία της Κρώμνης από των αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι του 1462

Των ανδρείων αυτών ελληνικών ταγμάτων την εποχή των Κομνηνών ήρχοντο οι δούκες Καβασίτες από τη μεγάλη οικογένεια των οποίων υπήρχαν και κάποιοι οι οποίοι κατοικούσαν στην Κρώμνη, αναφέρονται δε και οι αγροί οι οποίοι τους ανήκαν (του Καβασίτα το Χοζάν), έδωσαν δε το όνομά τους και σε βρύσες, των οποίων η μία βρίσκεται στον ανήφορο του Καβελάκ, ενώ η άλλη η οποία έχει και πολύ νερό στη Μόχωρα κοντά στην ενορία. Λέγεται μάλιστα ότι κατοικούσαν πρωτίστως στην ενορία των Μαντζάντων και ότι ύστερα μετοίκησαν στη Μόχωρα. Περισσότερες πληροφορίες για την κατάσταση του τμήματος αυτού της Χαλδίας κατά τον 14ο & 15ο αιώνα και περί της δύναμης του Λέοντος του Καβασίτου μας δίνει ο Ισπανός περιηγητής Ρούϋ Γονζόλας δε Κλαβίγιος ο οποίος απεστάλη από τον Ερρίκο τον Γ' βασιλιά της Καστιλίας (Καστίλης) παρά τω Ταμερλάνω. Ο Ισπανός αυτός είχε μαζί του και κάποιον απεσταλμένο προς τον οποίον ο Ταμερλάνος είχε αναθέσει κάποια αποστολή παρά τω Ερρίκω της Καστιλίας. Όταν εισήλθαν στην περιφέρεια του Μεσοχαλδίου τους συνέλαβε ο Δούκας Λέων ο Καβασίτης ο οποίος απαίτησε πληρωμή τελωνειακών δικαιωμάτων ή την δια δώρων εξαγορά τους. Ο απεσταλμένος Μογγόλος διαμαρτυρήθηκε λέγοντας ότι ο πρεσβευτής του μεγάλου Τιμούρ δεν όφειλε να υποβληθεί σε πληρωμή τελωνειακών δικαιωμάτων όπως ένας έμπορος. Υποστήριζε μάλιστα ότι έχει το δικαίωμα να διέρχεται ελεύθερα οποιοδήποτε τόπο (ή περιοχή) τελούντα φόρον εις τον μεγάλο Μογγόλο και ότι ο Λέων, υποχείριος ων του Αυτοκράτορος της Τραπεζούντας δεν είχε λόγο ούτε αφορμή καθ’ οιονδήποτε τρόπο να φορολογήσει τον αντιπρόσωπο αυτού έχοντα κυριαρχία επί του ιδίου ηγεμόνος. Σε όλα αυτά ο Λέων αποκρινόταν ότι σε αυτόν ήταν ανατεθειμένη και ήτο εις βάρος του η διατήρηση και ασφάλεια της οδού, η υπηρεσία δε αυτή έδινε σε αυτόν το δικαίωμα να λαμβάνει διόδια από όλους τους οδοιπόρους προκειμένου να διατηρεί μισθοφορικό στρατό (στρατιωτικό σώμα) προς απόκρουση των επιδρομών των τουρκομάνων, οι κλεισώρειες των ορέων όχι μετά απο πολύ εγίνοντο αδιάβατοι και τέλος πάντων η επαρχία αυτού ήταν τόσο φτωχή, ώστε πολλές φορές αναγκαζόταν να εισβάλει εις τις γονιμότερες επαρχίες του κράτους για να προμηθευτεί χρήματα και τρόφιμα όταν υπήρχε σπάνια διέλευσης οδοιπόρων. Έτσι λοιπόν και μετά ταύτα ο Κλαβίγιος προσέφερε στον Δούκα ερυθρό ύφασμα και κάποια αργυρά συσκευή ο δε Μογγόλος πρεσβευτής έδωσε ωραίες οθόνες (σεντόνια) και ερυθρά ενδύματα, αλλά ο Λέων δεν αρκέστηκε σε αυτά. Οι δύο αποσταλέντες αναγκάστηκαν να αγοράσουν διάφορα δέματα εμπορευμάτων από κάποιο καραβάνι για να τα προσθέσουν στα ως άνω δώρα. Τότε ο Λέων ο Καβασίτης τους περιποιήθηκε ως ίδιους ξένους και βρήκε τρόπο για να επωφεληθεί κάπως περισσότερο από την διάβαση τους, ενοικιάζοντας σε αυτούς σε σασαγμένους ίππους προς μεταφορά των εφοδίων τους προς το Ερζιγγιάν. Αυτά είναι τα αναφερόμενα υπό του Ισπανού περιηγητού εκ των οποίων αρκούντως γίνεται γνωστό σ’ εμάς η κατάσταση της χώρας. Αλλά υπήρχαν σε αυτήν και κάποια λίγα μεταλλεία, των οποίων μάλιστα επί του τελευταίου Κομνηνού αναφέρεται σε κάποιο οικογενειακό χειρόγραφο ως επιθεωρητής ένας Γεώργιος Κριεζής κατοικών στην Τραπεζούντα έξωθεν της Ακροπόλεως. Την δύναμη όμως τον Καβασιτών κατέστρεψε ο από την Αρμενία ορμώμενος Σέχης Ερζεβήλ ο οποίος έφτασε μέχρι των τειχών της Τραπεζούντας. Κοντά στο Καπάνιον ο πανσέβαστος δούκας του Μεσοχαλδίου Αλέξανδρος, τότε μετά των υιών του, συγγενών αρχηγών και πολλού στρατού, κατόπιν διαταγής του αυτοκράτορος Καλογιάννη συνεπλάκη προς τον Σέχην. Αλλά αν και πολέμησαν οι Καβασίτες ανδρείως, παρόλα ταύτα ηττήθηκαν, πεσόντων σχεδόν όλων στο πεδίο της μάχης σωθέντων δε μόλις τριάκοντα ανδρών. Ο δε Σέχης Ερτεβήλ κύριος ων της Μεσοχαλδίας και επιστρέφων δι' αυτής οίκαδε κατέστρεψε πολλά φρούρια της και με αυτό τον τρόπο η Μεσοχαλδία στερηθείσα πολλών μάχιμων ανδρών και αρχηγών έχασε την παλιά της εύκλεια. Όταν δε ανεφάνησαν οι τούρκοι εις τα όρη της, οι στρατοί της ήταν πλέον ανίκανοι να ανταπεξέλθουν και προς αυτούς τους αληθινούς κατακτητές και κυρίαρχους. Και με αυτό τον τρόπο παράκμασε στρατιωτικώς η χώρα αυτή, έγινε υποτελής κράτους το οποίο την ανέδειξε και πάλι. Η δε Κρώμνη ως τμήμα σπουδαίον της Μεσοχαλδίας και επί βυζαντινών και επί Κομνηνών έγινε σπουδαιότερα επί τουρκοκρατίας ως χώρα μεταλειοφόρος, περιμαζεύσασα και υπερασπίσασα τους καταδιωκόμενους και περιυβριζομένους με κάθε τρόπο χριστιανούς των οποίων τα δεινά δεν μπορεί κανείς να περιγράψει. Αλλά και οι καταφυγόντες σε αυτήν, και εις αυτήν ανδρωθέντες διαφύλαξαν θρησκείαν και εθνισμόν αλώβητο ψυχή ατρόμητον και νούν ακούραστον. Όταν δε επανέκαμψαν εις τις χώρες από τις οποίες έφυγαν, ή μάλλον όταν η Θεία Πρόνοια τους οδήγησε δια της ανάγκης σε υψηλότερα καθήκοντα και τιμιώτερα δια την ανθρωπότητα, δεν λησμόνησαν τον τόπο εκείνο ο οποίος φιλοξένησε αυτούς τους ίδιους και τους πατέρες τους. Τον τόπο ο οποίος διαφύλαξε τόσο καλά τα τιμαλφέστερα της θρησκείας και του ανθρωπισμού, σε εποχή κατά την οποία τα πάντα κάλυπτε σκότος. Τον τόπο τον οποίο κάλεσαν πατρίδα, στης οποίας την ενθύμηση δακρύων ο αληθής Κρωμναίος ερωτά: Ω Κρώμνη, πότε άραγε θα σ’ επανίδω!

Στο επόμενο η ιστορική συνέχεια της αλώσεως της Τραπεζούντας μέχρι της καταργήσεως των μεταλλείων (1462-1854).

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com