Κρυπτοχριστιανικά, του Δημητρίου Κ. Παπαδόπουλου (Σταυριώτη) 1971 (Δ'). Πηγή: Ποντιακή Στοά

13. Ο Καζι͜άης ο Χρήστον (Αχμέτ αγάς)
Ο Καζι͜άης ο Χρήστον από την συνοικία Σαραντάρ’ της ενορίας Απανωχώρ’, «Κρυφός», δούλευε στο Ερζιγκιάν όπου είχε κατάστημα μεταξωτών κλωστών και σιριτιών.

Όταν το 1856 δήλωσε ότι είναι χριστιανός, ξυλοκοπήθηκε ενηλεώς από τους τούρκους και κατατυραννήθηκε πολύ. Έφυγε λοιπόν και ήλθε στο Σταυρί αλλά και εκεί δεν βρήκε ησυχία. Τελευταία κατέφυγε με την οικογένεια του στην Ρωσία όπου έζησε ελεύθερα. Ένας τούρκος για να βασανίσει τον Χρήστο τον γκιαούρη, τον ανάγκασε να φορτωθεί έναν πέτρινο κύλινδρο, να ανεβεί στην κορυφή του λόφου και να τον αφήσει να κυλήσει μέχρι κάτω. Κρυπτοχριστιανικά Δημητρίου Κ. Παπαδόπουλου (Σταυριώτη) Ο Καζι͜άης ο Χρήστον Δ' Μέρος. Αυτή η τυραννία επαναλήφθηκε πολλές φορές, οπότε ο τούρκος αγανακτισμένος είπε: Ben otururken yoruldum, sen yorulmatun mi? Tef ol basimdan (Εγώ καθισμένος και κουράστηκα, κι εσύ δεν κουράστηκες; Φύγε από το κεφάλι μου). Άλλοτε φιλοξενήθηκε από τούρκο και έπρεπε προ του φαγητού να κάμει την προσευχή του (ναμάζ). Όταν ο Καζι͜άης ο Χρήστος πήγε να προσευχηθεί, κάθισε στα γόνατα κι έκανε προσευχή χωρίς να σταματά, γιατί δεν ήξερε πόσο χρονικό διάστημα διαρκεί το ναμάζι. Ο τούρκος αφού περίμενε αρκετά, πήγε κοντά του και του λέγει: Olan yeter su senin namazin pasturmai da kecdi! (Βρέ, φτάνει αυτό το δικό σου το ναμάζι ξεπέρασε και τον παστουρμά). Σταυρίν Χαλδίας Πόντου (Uğurtaşı). Ήθη, έθιμα, χοροί, δοξασίες των Ελλήνων Σταυριωτών της επαρχίας Αργυρούπολης του Νομού Τραπεζούντας του Πόντου Η φωτογραφία των Ελλήνων Ενόπλων Σταυριωτών έχει την εξής λεζάντα: Όρθιοι από τα δεξιά: Ζαχαρίας Μουσικίδης (με άσπρη μπλούζα, μπότες και «παπάχ») σήμερα μέλος της Διοικήσεως Αδελφότης Κρωμναίων. Ανέστης Δημητριάδης (σήμερα κάτοικος Θεσσαλονίκης). Νίκος Κασιμίδης (πέθανε στο Ωραιόκαστρο). Καθήμενοι, από τα δεξιά: Ανέστης Χαρπαντίδης και ο άλλος αγνώστου ονόματος. Κάτω: Παιδιά του Νίκου Κασιμίδη.

Η φωτογραφία «τραβήχτηκε» τον Ιούλιο του 1921 στο Σταυρίν και μας παραχωρήθηκε στην δημοσιότητα από τον κ. Ζ. Μουσικίδη. Για όλους εμάς αποτελεί ένα Ιστορικό & Λαογραφικό ντοκουμέντο:
? Το Χρονικό Πλαίσιο (Ιούλιος 1921)
Η χρονική στιγμή είναι δραματική. Το 1921 βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη οι διωγμοί των Ελλήνων του Πόντου, η δράση των αντάρτικων ομάδων στα βουνά και η προετοιμασία των τουρκικών δυνάμεων (Τάγματα Εργασίας, δικαστήρια της Αμάσειας). Το Σταυρίν (ή Σταυρί) ήταν ένα ιστορικό ορεινό χωριό της περιοχής της Χαλδίας/Αργυρούπολης, πασίγνωστο για τους Κρυπτοχριστιανούς (Σταυριώτες).
? Ενδυματολογικά Στοιχεία: Το «Παπάχ»
Η αναφορά στο «παπάχ» (παπάχι - papak) του Ζαχαρία Μουσικίδη είναι χαρακτηριστική. Πρόκειται για το παραδοσιακό ψηλό δερμάτινο/μάλλινο καπέλο που φορούσαν στον Καύκασο και τον Ανατολικό Πόντο. Η αμφίεση (μπότες, άσπρη μπλούζα, παπάχ) παραπέμπει σε παραδοσιακή ποντιακή/καυκασιανή φορεσιά η οποία διευκόλυνε κατά πολύ τις μετακινήσεις στα βουνά.
?️ Η Μνήμη και η Διασπορά (Προσφυγιά)
Το κείμενο αποτυπώνει ανάγλυφα τη διαδρομή της προσφυγιάς μετά την Ανταλλαγή Πληθυσμών (1922-1923): Οι άνθρωποι που φωτογραφήθηκαν στο Σταυρίν το 1921, ίσως βρέθηκαν μετέπειτα στην Ελλάδα με την Ανταλλαγή των πληθυσμών.
Σύνοψη: Αυτή η μικρή λεζάντα αποτελεί ένα μικροϊστορικό ντοκουμέντο. Συμπυκνώνει την ιστορία του Ποντιακού Ελληνισμού: από την τελευταία ειρηνική/οικογενειακή στιγμή στον Πόντο το 1921, στον ξεριζωμό, και τελικά στη διατήρηση της συλλογικής μνήμης μέσα από τα προσφυγικά σωματεία της Θεσσαλονίκης.

Συνεχίζεται ...

Κρυπτοχριστιανικά του Δημητρίου Κ. Παπαδόπουλου (Σταυριώτη), Πηγή: Περιοδικόν Ποντιακή Στοά (1971)

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com