Κερασούντα λίγο πριν το 1900. Αναμνηστική φωτογραφία του ζεύγους Χαράλαμπου & Σουμέλας Παπαδόπουλου.

Κερασούντα (λίγο πριν το) 1900. Αναμνηστική φωτογραφία του ζεύγους Χαράλαμπου & Σουμέλας Παπαδόπουλου.

Πρόκειται για τους γονείς του μικρού Γρηγοράκη ο οποίος φαίνεται στην διπλανή φωτογραφία με μαζί με την γιαγιά του ενδεδυμένος την Κοζάκικη παραδοσιακή ενδυμασία. Είναι προφανές οτι μάλλον πρόκειται για φωτογραφία που λήφθηκε στις χώρες του Καυκάσου όπου μετανάστευαν συχνά οι Έλληνες εκ Πόντου για βιοπορισμό, αναζήτηση εργασίας αλλά και επιχειρηματική εξέλιξη. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου - Ιστορία του Ελληνισμού του Ευξείνου Πόντου - Κερασούντα Πόντου (Giresun). Ήθη, έθιμα, χοροί και τραγούδια των Ελλήνων της Κερασούντας του Πόντου.  Πρόκειται για ένα καταπληκτικό δίπτυχο ιστορικών φωτογραφιών από την Κερασούντα του Πόντου (περί το 1900). Οι δύο αυτές εικόνες προσφέρουν μια σπάνια ματιά στην αστική ευπορία, τις ενδυματολογικές επιρροές και τις πολιτισμικές διασταυρώσεις της εποχής (ευρωπαϊκές, τοπικές ποντιακές και καυκασιανές/ρωσικές).
1. Το Ζεύγος: Χαράλαμπος & Συμέλα Παπαδοπούλου. Στην πρώτη φωτογραφία αποτυπώνεται καθαρά η αστικοποίηση και η οικονομική ευημερία των Ελλήνων της Κερασούντας:
• Ο Χαράλαμπος (Δεξιά):
α. Φορά ένα πλήρες ευρωπαϊκό κοστούμι τριών τεμαχίων (σακάκι, γιλέκο, παντελόνι) με προσεγμένη γραβάτα και σκληρό κολλάρο.
β. Η αμφίεσή του, σε συνδυασμό με το περιποιημένο μουστάκι, αποπνέει τον αέρα ενός ευρωπαϊκού τύπου αστού/εμπόρου της εποχής.
• Η Συμέλα (Αριστερά):
α. Φορά μια εξαιρετικά πλούσια παραδοσιακή γιορτινή ποντιακή φορεσιά.
β. Διακρίνεται το χρυσοκέντητο γιλέκο/κοντογούνι (κοντέσι-κατηφές), το υφαντό λαχόρι στη μέση και το κεντητό τεπέλικι (μικρό κάλυμμα- τάπλα) στα μαλλιά.
2. Ο μικρός Γρηγόρης & η Γιαγιά του (Η Κοζάκικη / Καυκασιανή Ενδυμασία)
Στη δεύτερη φωτογραφία η προσοχή μαγνητίζεται από την ενδυματολογική επιλογή για τον μικρό Γρηγόρη:
• Η «Κοζάκικη» / Καυκασιανή Αμφίεση του Παιδιού:
α. Τσερκέσικα (Cherkeska): Το λευκό μακρύ πανωφόρι με τις χαρακτηριστικές θήκες για φυσίγγια στο στήθος.
β. Παπάχα (Papakha): Το ψηλό, φουντωτό μάλλινο καπέλο από αρνίσιο δέρμα, τυπικό των Κοζάκων και των λαών του Καυκάσου.
γ. Δερμάτινη αορτήρα & πιστόλα: Φέρει ζώνη με θήκη όπλου, δίνοντας την εικόνα ενός μικρού χαριτωμένου «πολεμιστή».
δ. Γιατί αυτή η αμφίεση; Στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, λόγω των πυκνών εμπορικών και μεταναστευτικών δεσμών του Πόντου με τη Ρωσική Αυτοκρατορία και τον Καύκασο, η «κοζάκικη» ή Καυκασιανή στολή για τα αγόρια ήταν πολύ δημοφιλής μόδα για τις αναμνηστικές φωτογραφίες, συμβολίζοντας τη λεβεντιά και το σθένος.
• Η Γιαγιά: Κάθεται επιβλητικά στην πολυθρόνα φορώντας παραδοσιακή ποντιακή ενδυμασία με γούνινη επένδυση στα μανίκια και στον γιακά (δείγμα πλούτου), σκούρα μαντήλα στο κεφάλι και μια βαριά, μεταξωτή ποδιά-φοτά με ρίγες.
3. Ιστορική & Κοινωνιολογική Αξία
1. Πολιτισμική Σύνθεση: Βλέπουμε στην ίδια οικογένεια να συνυπάρχουν η ευρωπαϊκή μόδα (πατέρας), η αυθεντική ποντιακή παράδοση (μητέρα & γιαγιά) και η καυκασιανή/κοζάκικη επιρροή (παιδί).
2. Φωτογραφική Τέχνη: Τα ατελιέ της Κερασούντας και της Τραπεζούντας εκείνη την περίοδο προσέφεραν υψηλότατου επιπέδου σκηνοθεσία (φόντα με κολώνες, φυτά, πολυθρόνες) για να τονίσουν το κύρος των οικογενειών.

Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, η Μέριμνα Ποντίων Κυρίων, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους. Στην πλειονότητα τους οι παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες έχουν επεξεργαστεί και επιχρωματιστεί με σεβασμό στα πρόσωπα που εικονίζονται, στις ενδυμασίες και στα δομικά μέρη της κάθε εικόνας. 

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com