Κάρς 1900 - Οικογενειακή φωτογραφία: Σαπφώ, Θωμάς Κεσόπουλος, Αλέξης Παπαδόπουλος και ο αεροπόρος Βλαδίμηρος Τριανταφύλωφ ή Τριανταφυλλίδης

Κάρς 1900 - Οικογενειακή φωτογραφία. Στο κέντρο η Σαπφώ. Δεξιά της ο Θωμάς Κεσόπουλος. Αριστερά της ο Αλέξης Παπαδόπουλος (αργότερα παπάς).

Γονατιστός μπροστά της ο Βλαδίμηρος Τριανταφύλωφ ή Τριανταφυλλίδης, ο πρώτος Έλληνας αεροπόρος του ρωσικού στρατού, που σκοτώθηκε με το αεροπλάνο του το 1931. Πριν το 1878 στα εδάφη της περιφέρειας του Καρς υπήρχαν ελάχιστοι Έλληνες (κυρίως κρυπτοχριστιανοί) σε συγκεκριμένες τοποθεσίες, όπως 15 σπίτια στη συνοικία Βαζίν, 50 στο χωριό Ναρμάν και 40 στο Χοβέκ. Η Μεγάλη Μετοίκηση: Μεταξύ του καλοκαιριού του 1877 και του 1884, περίπου 100.000 Έλληνες από τα ενδότερα του Πόντου (Ερζερούμ, Χαλδία, Κολωνεία, Σεβάστεια) μετοίκησαν μαζικά προς το νεοσυσταθέν Κυβερνείο του Καρς. Η μετανάστευση αυτή ενθαρρυνόταν από την Τσαρική Κυβέρνηση, η οποία επιθυμούσε να αντικαταστήσει τον τουρκικό πληθυσμό που αποχωρούσε. Οι Έλληνες του Κυβερνείου θεωρούνταν από τα πλέον προοδευτικά στοιχεία. Με την εργατικότητά τους, μετέτρεψαν ακατοίκητους αγρούς σε καλλιεργήσιμη γη, ενώ ίδρυσαν πολυάριθμα σχολεία και εκκλησίες. Κατά τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1914, πολλοί Έλληνες αναγκάστηκαν να καταφύγουν στα ενδότερα του Καυκάσου, αν και αργότερα επέστρεψαν προσωρινά στις εστίες τους μετά την εκδίωξη των τούρκων. Μετά το 1918 και το 1920, οι κάτοικοι άρχισαν να επαναπατρίζονται οριστικά στην Ελλάδα, εγκαθιστάμενοι κυρίως στη Μακεδονία (νομοί Κιλκίς, Δράμας, Κοζάνης, Ημαθίας) και τη Θεσσαλονίκη. Υπήρχε έντονη επιδίωξη για μάθηση. Στις ελληνικές κοινότητες του Κυβερνείου Καρς, μεταξύ των ηλικιών 9 έως 40 ετών, δεν υπήρχαν αγράμματοι. Οι Έλληνες υπέβαλλαν συνεχώς αιτήσεις για την αναβάθμιση των σχολείων τους από τετρατάξια σε επτατάξια. Στον Μητροπολιτικό Ναό του Καρς λειτουργούσαν Έλληνες και Ρώσοι ορθόδοξοι ιερείς. Η καμπάνα του ναού ήταν δώρο του Τσάρου Νικολάου Β΄ στους Έλληνες ποντιακής καταγωγής του Καρς. Οι Έλληνες του Καρς και του Καυκάσου χρησιμοποιούσαν ως προσδιοριστικό της εθνικότητάς τους τη λέξη «Ρωμαίοι» και ονόμαζαν τη διάλεκτό τους «Ρωμαίϊκα». Οι μικρές διαφορές στην καταγραφή ονομάτων χωριών στις πηγές οφείλονταν συχνά στην τοπική ποντιακή προφορά που δεν αποδιδόταν πλήρως στην επίσημη γραφή της εποχής. Ιστορία του Ελληνισμού του Ευξείνου Πόντου Μετανάστευση των Ελλήνων του Πόντου στη Ρωσία - Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com