Αναμνηστική φωτογραφία οικογένειας Ελλήνων - Τραπεζούντα αρχές του 1900

Αναμνηστική φωτογραφία οικογένειας Ελλήνων - Τραπεζούντα αρχές του 1900

Αυτή η φωτογραφία είναι ένα κλασικό δείγμα αστικής ελληνικής οικογένειας της Τραπεζούντας 1905-1915.  
1. Ιστορικό πλαίσιο
Η Τραπεζούντα ήταν το μεγάλο λιμάνι του Πόντου, με διεθνές εμπόριο, τράπεζες και ελληνική κοινότητα περίπου 30.000 ψυχών πριν το 1922. Από το 1860 και μετά οι Έλληνες των μεγάλων αστικών κέντρων του Πόντου με τα διεθνή λιμάνια ζούσαν ένα αστικό τρόπο ζωής.
Μετά τις μεταρρυθμίσεις Τανζιμάτ του 1839 που κατήργησαν τους περιορισμούς ενδυμασίας για τους μη-μουσουλμάνους, σταδιακά οι άνδρες των πόλεων υιοθέτησαν το ευρωπαϊκό κοστούμι. Από τα τέλη του 19ου αιώνα οι περισσότεροι άνδρες στα αστικά κέντρα είχαν υιοθετήσει το ευρωπαϊκό ντύσιμο, ενώ οι γυναίκες διατήρησαν την παραδοσιακή φορεσιά πολύ περισσότερο, ακόμα και για φωτογράφιση - ακόμα και οι πιο μοντέρνες γυναίκες έπρεπε να φορέσουν ζιπούνα σε σημαντικές περιστάσεις όπως γάμους ή αν φωτογραφίζονταν επίσημα. Η φωτογραφία αυτή είναι ακριβώς αυτή η μεταβατική στιγμή: ευρωπαϊκό ντύσιμο για τα αγόρια και τον πατέρα, παραδοσιακή αλλά πλούσια ζιπούνα για τη μητέρα. Είναι λίγα χρόνια πριν την Γενοκτονία και την οριστική εκρίζωση του Ελληνισμού της Ανατολής του 1922-23. Ιστορία του Ελληνισμού του Ευξείνου Πόντου
2. Κοινωνική ανάγνωση
Δομή: Πατριαρχική πυρηνική οικογένεια 6 ατόμων, τυπική για την τάξη των εμπόρων/τραπεζιτών της Τραπεζούντας. Ο πατέρας καθιστός, κέντρο εξουσίας, κρατά το βρέφος - δήλωση συνέχειας και πατρότητας. Η μητέρα καθιστή δίπλα του, κρατά το κορίτσι - σύμβολο μητρότητας. Ο πατέρας καθιστός στο κέντρο της φωτογραφίας αποπνέει εξουσία, κρατά το βρέφος - δήλωση συνέχειας και πατρότητας. Μόρφωση: Τα δύο αγόρια όρθια κρατούν βιβλία. Δεν είναι τυχαίο. Είναι η στολή του περίφημου Φροντιστηρίου Τραπεζούντας, του ελληνικού κολλεγίου της πόλης. Τα βιβλία δηλώνουν την μαθητική ιδιότητα των παιδών, τα αγόρια μορφώνονται, η οικογένεια επενδύει στην παιδεία, όπως έκανε ανέκαθεν κάθε Ελληνική οικογένεια. Αυτό ήταν κοινό για την εποχή εκείνη, δηλαδή οι μαθητές να φωτογραφίζονταν ντυμένοι με την στολή της Σχολής όπου φοιτούσαν.
3. Λαογραφική ανάλυση της ενδυμασίας Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
Η Μητέρα είναι ενδεδυμένη με την παραδοσιακή ζιπούνα: Αυτό που φοράει είναι η κλασική ζιπούνα ή ζιπούνα-φόρεμα, όπως περιγράφεται για την Τραπεζούντα. Από μέσα προς τα έξω: Καμίσ': λευκό όπως φαίνεται στο στήθος της. Ζιπούνα: το κύριο φόρεμα σε χρυσοκέντητο ύφασμα με ροζέτες και γιορτινό διάκοσμο. Μακρυγούνι / Κατιφές: Το μακρύ βελούδινο ή τσόχινο σακάκι με γούνινο γιακά - αποτελούσε σημείο αναφοράς της κοινωνικής θέσης και του πλούτου. Το γούνινο περίγραμμα από αλεπού ή λύκο δηλώνει ευμάρεια. Το πράσινο βελούδο με χρυσό κέντημα στις άκρες ήταν για εύπορες νέες γυναίκες και νιόνυμφες. Ζωνάρι - Λαχώρι: Η χρυσοκέντητη ζώνη στη μέση, το λαχώρι ήταν τετράγωνο, εισαγόμενο πανάκριβο μάλλινο ύφασμα από τη Λαχώρη του Πακιστάν με πολύχρωμα σχέδια. Κοσμήματα: Χρυσή αλυσίδα κιοστέκ' και σκουλαρίκια - απαραίτητα συμπλήρωναν τον στολισμό όλης της γυναικείας ενδυμασίας. Ο πατέρας φορά ευρωπαϊκό κοστούμι τριών κομματιών, σκούρο, με λευκό πουκάμισο με ψηλό γιακά και μπορντώ γιλέκο από μέσα. Μουστάκι περιποιημένο, κοντό κουρεμένο μαλλί - το πρότυπο του αστού Έλληνα εμπόρου ή και τραπεζίτη. Όπως ακριβώς περιγράφεται για την εποχή, οι άνδρες της πόλης είχαν ήδη υιοθετήσει το κοστούμι. Τα αγόρια φορούν μαύρο μαθητικό κοστούμι με όρθιο γιακά, κοντό παντελόνι μέχρι το γόνατο, μακριές μαύρες κάλτσες και λουστρίνια και είναι η ευρωπαϊκή μαθητική στολή. Το κοριτσάκι φορά μικρή γιορτινή ζιπούνα σε μπλε, με άσπρη δαντέλα στο γιακά - το χρώμα και η ποιότητα δείχνουν γιορτινό επίσημο ντύσιμο κι όχι κάτι καθημερινό. Καθημερινά ήταν από φτηνό βαμβάκι ή μαλλί, γιορτινά από βελούδο, μετάξι, σατέν. Το μωρό φορά λευκό βαφτιστικό φόρεμα, μακρύ, κεντητό, με δαντέλες - σύμβολο αγνότητας και πλούτου. Φοριέται μέχρι 2-3 ετών ανεξαρτήτως φύλου. Το χαλί είναι ανατολίτικο, με κόκκινο-μπλε μοτίβο, απαραίτητο στοιχείο στο στούντιο για να δείξει την αίσθηση σπιτιού.  Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com