Τραπεζούντα Πόντου - Οικογένεια Δημήτριου Ψαθά τέλη 1800 αρχές του 1900

Τραπεζούντα Πόντου - Οικογένεια Δημήτριου Ψαθά τέλη 1800 αρχές του 1900.

Απο δεξιά η μητέρα του Δημήτρη Ψαθά, Μαρία Χαραλαμπίδου δίπλα της ο σύζυγος της (Τενέδιος έμπορος κρασιών) Γιάννης Ψαθάς με τον αδελφό του και καθιστή η μητέρα της και γιαγιά του Δημήτρη Ψαθά, Αγάπη Χαραλαμπίδου. Τα παιδάκια είναι οι δυο μεγαλύτερες αδελφές του Δημήτρη Ψαθά Βικτώρια και Αγάπη Ψαθά. (Αρχείον Μαρίας Ψαθά & Λένας Νίτσου). Δεν πρόκειται απλώς για ένα ανώνυμο αστικό πορτρέτο της εποχής, αλλά για την επώνυμη αστική οικογένεια Ψαθά της Τραπεζούντας και των Ελληνικών Γραμμάτων. Η ταυτοποίηση των προσώπων αποκαλύπτει μια συναρπαστική ιστορία πολιτισμικής συνάντησης και οικογενειακής μνήμης: Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
• Δεξιά — Μαρία Χαραλαμπίδου (Μητέρα του Δημήτρη Ψαθά): Δεσπόζει όρθια, με την επιβλητική γιορτινή παραδοσιακή της ζουπούνα, τον χαρακτηριστικό ποδήρη χιτώνα τον οποίο φορούσαν με τιμή οι Ελληνίδες στον Πόντο. Καλύπτει την κεφαλή της με το παραδοσιακό κόσμημα τεπελίκι το οποίο στον Πόντο ονομαζόταν Τάπλα/Κουρσίν και αποτελούσε ένα από τα βασικά εξαρτήματα της γυναικείας ενδυμασίας, ήταν βαρύτιμο μέρος της φορεσιάς και καλείται κόσμημα καθώς επάνω της ήταν ραμμένα χρυσά φλουριά. Η μορφή της Μαρίας Χαραλαμπίδου εκπέμπει την αρχοντιά και την δυναμικότητα των γυναικών της Τραπεζούντας.
• Κέντρο (όρθιος) — Γιάννης Ψαθάς (Πατέρας του Δημήτρη Ψαθά): Ο Τενέδιος έμπορος κρασιών με το ευρωπαϊκό κοστούμι. Η παρουσία του υπογραμμίζει τις εμπορικές και πολιτισμικές διασυνδέσεις του ελληνισμού της εποχής — ένας νησιώτης από την Τένεδο που εγκαθίσταται και προκόβει στο μεγάλο λιμάνι του Ευξείνου Πόντου.
• Αριστερά (όρθιος): Ο αδελφός του Γιάννη Ψαθά (θείος του λογοτέχνη), ντυμένος επίσης με την δυτική μόδα της εποχής.
• Καθιστή — Αγάπη Χαραλαμπίδου (Γιαγιά του Δημήτρη Ψαθά): Η γηραιότερη γενιά της οικογένειας, η οποία διατηρεί τον πιο παραδοσιακό κεφαλόδεσμο (τσ̌ίτ’ ή λετσ̌έκ’) και το βαρύ μακρυγούνι/πανωφόρι. Είναι η ζωντανή γέφυρα με τις παλαιότερες παραδόσεις του Πόντου. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
• Τα Παιδιά — Βικτώρια και Αγάπη Ψαθά: Οι δύο μεγαλύτερες αδελφές του Δημήτρη Ψαθά (ο ίδιος γεννήθηκε λίγο αργότερα, το 1907, στην Τραπεζούντα).
Η Λογοτεχνική και Ιστορική Σημασία. Αυτή η εικόνα αποτελεί ουσιαστικά το οπτικό προοίμιο του εμβληματικού βιβλίου του Δημήτρη Ψαθά «Γη του Πόντου». Ο σπουδαίος χρονογράφος και θεατρικός συγγραφέας μεγάλωσε μέσα σε αυτό ακριβώς το περιβάλλον αρχοντιάς, ζεστής οικογενειακής θαλπωρής και πολιτισμικού πλούτου, πριν βιώσει ως παιδί την βία των διωγμών και την προσφυγιά του 1923. Η σύνθεση της οικογένειας —ένας Τενέδιος πατέρας και μια Πόντια μητέρα— αποτυπώνει την πολυδιάστατη φύση του ελληνισμού της Ανατολής. Παράλληλα, η διάσωση του κειμηλίου αυτού στο Αρχείο Μαρίας Ψαθά & Λένας Νίτσου προσφέρει μια ανεκτίμητη μαρτυρία για το πώς η μνήμη και η ιστορία μιας ολόκληρης γενιάς διαφυλάχθηκαν μέσα από τις ιδιωτικές συλλογές των απογόνων.

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com