Ο Γεώργιος Κασιμίδης με στολή του τουρκικού στρατού περί το 1915. Μετά την ανταλλαγή παρέμεινε στην τουρκία
Η φωτογραφία αυτή αποτελεί ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον και σπάνιο ιστορικό τεκμήριο της περιόδου του Α' Παγκοσμίου Πολέμου και της ύστερης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στην οποία απαθανατίζεται ο Γεώργιος Κασιμίδης περί το 1915.
Όπως αναφέρει η πηγή: «μετά την Ανταλλαγή παρέμεινε στην τουρκία και διακρίθηκε σε πολλούς τομείς». Ίσως να ανήκει στην γνωστή και μεγάλη οικογένεια των Κασίμογλου (Κασίμ Ζατέ - Κασιμίδη) οι οποίοι είχαν συγγενικές σχέσεις με την επίσης πολύ γνωστή οικογένεια Κιουπτσίδη (Κιουπτσή Ζατέ) του Σταυρίου (Σταυρί – Χαλδίας). Τραπεζούντα, 1911. Θεόδωρος Κιουπτσίδης & Κασίμ Κασίμογλου (Κασιμίδης)
Οπτική & Ιστορική Ανάλυση της Εικόνας
1. Ενδυμασία και Εξοπλισμός (Οθωμανικός Στρατός ~1915)
• Το Φέσι (Fez): Φέρει το παραδοσιακό κόκκινο φέσι, το οποίο αποτελούσε το επίσημο κάλυμμα κεφαλής των υπηκόων της αυτοκρατορίας και των στρατιωτικών πριν από τις μεταρρυθμίσεις του κεμάλ-ατατούρκ.
• Η Στολή & τα Φυσιγγιοφόρα: Φοράει τη χακί στρατιωτική στολή της περιόδου του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, με διασταυρούμενες δερμάτινες φυσιγγιοθήκες (bandoliers) γεμάτες σφαίρες, καθώς και ζώνη με επιπλέον θήκες.
• Ο Οπλισμός: Κρατάει στοιχημένο στον ώμο ένα τουφέκι τύπου Mauser (πιθανότατα Ottoman Mauser Model 1893 ή 1903), το οποίο ήταν ο βασικός οπλισμός του οθωμανικού πεζικού εκείνη την περίοδο.
2. Αισθητική Στούντιο (Studio Portrait)
• Το Φόντο (Backdrop): Πρόκειται για κλασική φωτογραφία στούντιο της εποχής με ζωγραφισμένο φόντο (φυσικό τοπίο με δέντρα και μονοπάτι), δίνοντας την ψευδαίσθηση ότι ο εικονιζόμενος βρίσκεται στο πεδίο της μάχης.
• Επιχρωματισμός: Η φωτογραφία έχει υποστεί ψηφιακό επιχρωματισμό (colorization), δίνοντας ξανά «ζωή» στα χρώματα της εποχής (το κόκκινο του φεσιού, το χακί της στολής και το δέρμα των εξαρτύσεων).
Ιστορικό Πλαίσιο & Σημασία - Η επιστράτευση των Ελλήνων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας:
Με την έναρξη του Α' Παγκοσμίου Πολέμου (1914), η Οθωμανική Αυτοκρατορία προχώρησε σε γενική επιστράτευση. Πολλοί Έλληνες (Ρωμιοί) υπήκοοι της αυτοκρατορίας, όπως ο Γεώργιος Κασιμίδης από την Τραπεζούντα του Πόντου, κλήθηκαν να υπηρετήσουν στον οθωμανικό στρατό.
• Η Ανταλλαγή Πληθυσμών & η Εξαίρεση: Με τη Συνθήκη της Λωζάνης (1923) πραγματοποιήθηκε η υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και τουρκίας. Ωστόσο, υπήρξαν μεμονωμένες περιπτώσεις ατόμων ή οικογενειών που για διάφορους λόγους παρέμειναν στην τουρκία, εντασσόμενοι στη νέα τουρκική πραγματικότητα.
• Η πορεία του: Το γεγονός ότι παρέμεινε και διακρίθηκε σε πολλούς τομείς στη μεταπολεμική τουρκία καθιστά την ιστορία του ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, καθώς αναδεικνύει τις περίπλοκες ανθρώπινες διαδρομές μέσα στη δίνη των ιστορικών ανακατατάξεων των Βαλκανίων και της Μικράς Ασίας.
Η Συνθήκη της Λωζάνης (1923) όριζε ρητά ότι το μοναδικό κριτήριο για την υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών ήταν το θρήσκευμα και όχι η εθνική καταγωγή ή η γλώσσα. Συνεπώς, όλοι οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί υπήκοοι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας θεωρούνταν ανταλλάξιμοι (Ελληνικής καταγωγής), ενώ όλοι οι Μουσουλμάνοι παρέμεναν στην τουρκία. Όσον αφορά την συγκεκριμένη περίπτωση της οικογένειας Κασιμίδη από την περιοχή της Τραπεζούντας και του Σταυρίου (Σταυρίν Χαλδίας), η ιστορική πραγματικότητα κρύβει ίσως αυτό το υπόβαθρο:
1. Το Φαινόμενο των Κρυπτοχριστιανών (Σταυριώτες) Περί των άλλοτε εν τουρκία Κρυπτοχριστιανών - Ιστορικό σημείωμα κ. Π. Σαλλαπασίδη
Στον Πόντο (και ιδιαίτερα στην περιοχή του Σταυρίου) υπήρχε εκτεταμένο το φαινόμενο των Κρυπτοχριστιανών (ή Κρυφών – ή διπλόπιστων).
• Για τις οθωμανικές αρχές και το δημόσιο βίο εμφανίζονταν ως Μουσουλμάνοι (με μουσουλμανικά ονόματα), ενώ ιδιωτικά διατηρούσαν τη χριστιανική τους πίστη.
• Στην οικογένεια Κασιμίδη (Κασίμ-ζατέ), μέλη της φέρονται να είχαν επίσημα δηλωθεί ή ενταχθεί στο μουσουλμανικό στοιχείο (όπως ο Τεμέλ εφέντης / Γεώργιος Κασιμίδης).
2. Η Νομική και Κοινωνική Επιλογή
• Επίσημη ιδιότητα: Εφόσον στα επίσημα οθωμανικά/τουρκικά δημοτολόγια κάποιος ήταν εγγεγραμμένος ως Μουσουλμάνος, νομικά εξαιρούνταν από την υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών της Λωζάνης.
• Διαχωρισμός οικογενειών: Αυτό οδήγησε στο τραγικό φαινόμενο της εποχής όπου μέλη της ίδιας οικογένειας χωρίστηκαν: όσιοι είχαν εκδηλωθεί φανερά ως Χριστιανοί υπήχθησαν στην ανταλλαγή και ήρθαν στην Ελλάδα, ενώ εκείνοι που παρέμειναν επισήμως Μουσουλμάνοι (ή είχαν αλλαξοπιστήσει/ενταχθεί πλήρως) παρέμειναν στην τουρκία.
3. Η εξέλιξη στη Μεταπολεμική τουρκία Κρυπτοχριστιανικά του Δημητρίου Κ. Παπαδόπουλου (Σταυριώτου) Α μέρος
Ο Γεώργιος (Τεμέλ) Κασιμίδης, διατηρώντας τη μουσουλμανική/τουρκική υπηκοότητα:
• Παρέμεινε στην Τραπεζούντα, εντάχθηκε πλήρως στο νέο κεμαλικό κράτος διακρίθηκε ως επιφανές μέλος της τοπικής κοινωνίας.
• Παρά την τουρκική του ταυτότητα και τη δημόσια εικόνα του, διατηρούσε επαφές με τους συγγενείς του που είχαν καταφύγει στην Ελλάδα (π.χ. την οικογένεια Κιουπτσίδη), οι οποίοι μάλιστα μετά το θάνατό του (1959) τέλεσαν μνημόσυνο γι' αυτόν στη Θεσσαλονίκη.
Σύνοψη: Η παραμονή του στην τουρκία οφειλόταν μάλλον στο ότι νομικά και θρησκευτικά καταγραφόταν στο μουσουλμανικό/τουρκικό στοιχείο (αποτέλεσμα της σύνθετης ιστορίας των κρυπτοχριστιανικών οικογενειών του Πόντου), γεγονός που τον προστάτευσε από την ξεριζωμό της ανταλλαγής.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com