Νέοι με στρατιωτική ρωσική στολή. Ρωσία 25 Μαϊου 1915. Δωρητής Ελβίρα Πιστοφίδου
Νέοι με στρατιωτική ρωσική στολή. Ρωσία 25 Μαϊου 1915. Δωρητής Ελβίρα Πιστοφίδου. Η φωτογραφία αποτελεί ένα σπάνιο και πολύτιμο ιστορικό τεκμήριο. Μετανάστευση των Ελλήνων του Πόντου στην Ρωσία
Απεικονίζει τρεις νέους άνδρες, πιθανότατα ελληνικής καταγωγής από την περιοχή του Πόντου ή και του Κάρς, οι οποίοι υπηρετούσαν στον Αυτοκρατορικό Ρωσικό Στρατό κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Δυστυχώς δεν σώζονται περαιτέρω ακριβείς πληροφορίες για τα εικονιζόμενα πρόσωπα: ονόματα, ακριβής καταγωγή, ακριβής τόπος φωτογράφησης τους.
• Ημερομηνία & Πλαίσιο: Η ημερομηνία, 25 Μαΐου 1915, είναι καθοριστική. Βρισκόμαστε λιγότερο από έναν χρόνο μετά την έναρξη του πολέμου και μόλις έναν μήνα μετά την έναρξη της Γενοκτονίας των Αρμενίων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Οι διώξεις εναντίον των Χριστιανών (Αρμενίων, Ελλήνων, Ασσυρίων) στον Πόντο είχαν ήδη ξεκινήσει.
• Η Στολή: Οι τρεις νέοι φορούν την κλασική ρωσική στρατιωτική στολή της εποχής, με τα χαρακτηριστικά πηλήκια, τις μπότες και τα τουφέκια Mosin-Nagant με εφ' όπλου λόγχη. Η στάση τους είναι σοβαρή, γεμάτη υπερηφάνεια αλλά και την αβεβαιότητα του πολέμου. Ο μεσαίος, καθισμένος, κρατά το όπλο του σαν κεντρικό στοιχείο της σύνθεσης, ενώ οι άλλοι δύο στέκονται δεξιά και αριστερά, δημιουργώντας μια αίσθηση ενότητας και αδελφοσύνης. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
• Η Σημασία: Αυτή η εικόνα δεν είναι απλώς ένα πορτρέτο στρατιωτών. Είναι η ενσάρκωση της τραγικής μοίρας των Ελλήνων του Πόντου. Πολλοί εξ αυτών που ζούσαν σε εδάφη που ήλεγχε η Ρωσία (όπως στον Καύκασο ή στην Κριμαία) ή που είχαν καταφύγει εκεί για να γλιτώσουν από τις οθωμανικές θηριωδίες, στρατεύτηκαν στον ρωσικό στρατό. Πολέμησαν εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ελπίζοντας ότι μια ρωσική νίκη θα έφερνε την απελευθέρωση της πατρίδας τους, του Πόντου.
Ο Ελληνισμός του Πόντου στη Ρωσία και η Στράτευση τους
Η παρουσία των Ελλήνων στα βόρεια παράλια της Μαύρης Θάλασσας (σημερινή Ουκρανία και Ρωσία) χρονολογείται από την αρχαιότητα (βλ. Αποικισμός). Ωστόσο, η μαζική μετανάστευση Ελλήνων εκ Πόντου στην Ρωσική Αυτοκρατορία κορυφώθηκε κατά τον 19ο και τις αρχές του 20ου αιώνα. Ιστορία του Ελληνισμού στον Εύξεινο Πόντο
Αίτια Μετανάστευσης:
• Θρησκευτικοί & Πολιτικοί Διωγμοί: Οι συνεχείς ρωσοτουρκικοί πόλεμοι και η καταπίεση από την οθωμανική διοίκηση ανάγκαζαν χιλιάδες Έλληνες του Πόντου να εγκαταλείψουν τις εστίες τους. Η Ρωσία, ως ομόδοξη δύναμη, φάνταζε ως καταφύγιο.
• Οικονομικές Ευκαιρίες: Η Ρωσία πρόσφερε γη και προνόμια σε χριστιανούς μετανάστες για να εποικίσει τις νέες της περιοχές (όπως την Κριμαία και τον Καύκασο).
Η Στράτευση στον Ρωσικό Στρατό: Όταν ξέσπασε ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος, οι Έλληνες εκ Πόντου που ήταν Ρώσοι υπήκοοι στρατεύτηκαν κανονικά. Για πολλούς, αυτή η στράτευση είχε και ιδεολογικό υπόβαθρο. Πίστευαν ότι πολεμώντας με τη Ρωσία, πολεμούσαν για την απελευθέρωση του Πόντου από τον οθωμανικό ζυγό. Κάρς (Γάρς) & Καύκασος. Ιστορία - Λαογραφία - Πολιτισμός
Η Τραγική Κατάληξη: Η ιστορική συγκυρία ήταν τραγική. Ενώ αυτοί οι νέοι πολεμούσαν στο μέτωπο, οι οικογένειές τους στον Πόντο θα υφίσταντο την Γενοκτονία (εκτοπίσεις, Τάγματα Εργασίας, σφαγές). Η Ρωσική Επανάσταση του 1917 και η αποχώρηση της Ρωσίας από τον πόλεμο άφησαν τους Έλληνες του Πόντου απροστάτευτους. Πολλοί από τους στρατιώτες αυτούς δεν επέστρεψαν ποτέ, ενώ όσοι επέζησαν βρέθηκαν αντιμέτωποι με τη νέα σοβιετική πραγματικότητα, η οποία, μετά από μια περίοδο ακμής, οδήγησε σε νέες διώξεις και εκτοπισμούς (Σταλινικές εκκαθαρίσεις).
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com