Περίοδος Ανακωχής 1918-1920 - Ιστορία του Ελληνισμού της Κερασούντας του Πόντου

Περίοδος Ανακωχής 1918-1920. Αρκετοί από αυτούς, επωφελούμενοι της ευκαιρίας, κατέβηκαν στους πλησιέστερους λιμένες και εκείθεν διά της Κωνσταντινουπόλεως κατέφυγαν στη μητέρα Ελλάδα.

Οι περισσότεροι όμως προτίμησαν να επανέλθουν στα μέρη τους, όπου βρήκαν κατερειπωμένες τις οικίες τους, από τις οποίες οι Τούρκοι, που ζούσαν πάντα εις βάρος του αλλοεθνούς στοιχείου, αφαίρεσαν στέγες, θύρες και παράθυρα. Παρά ταύτα δεν απελπίστηκαν, ανεθάρρησαν αμέσως και επιδόθηκαν με κάθε δραστηριότητα στην επισκευή των οικιών τους, προς στέγαση των οικογενειών τους, καθώς και στην επανάληψη των εργασιών τους στις πόλεις και στην καλλιέργεια των αγρών στα χωριά. Μετά από λίγο χρόνο, εκεί όπου επί δύο συνεχή έτη έπαυσε να υπάρχει κάθε κίνηση και οργασμός, άρχισε να επανακτά η ζωή τον ρυθμό της, να ηχήσουν οι καμπάνες, να λειτουργούν τα σχολεία, να ξανακουστούν τα κελαηδήματα των πτηνών που αποδήμησαν και αυτά κατά τον χρόνο των εκτοπίσεων.
Η παρουσία των συμμαχικών δυνάμεων στην Κωνσταντινούπολη μετά τη σύναψη της ανακωχής, η αγκυροβολία του ελληνικού στόλου με επικεφαλής το θωρηκτό «Αβέρωφ», του οποίου η ένδοξος σημαία κυμάτιζε προ του Δολμά-μπαχτσέ, και ιδίως οι μεγάλες αποτυχίες των Τούρκων, που ήταν πτώματα, ανεπτέρωσαν το ηθικό των Ελλήνων και αποφάσισαν να εξεγερθούν προς απελευθέρωση και ανάκτηση της ελευθερίας τους, και έτσι δημιουργήθηκε το ιστορικό θέμα του απελευθερωτικού αγώνος του Πόντου. Ο πρώτος που συνέλαβε τη μεγάλη και παράτολμη ιδέα της ανεξαρτησίας του Πόντου ήταν ο εκ Κερασούντος εγκατεστημένος στη Μασσαλία μεγαλοεπιχειρηματίας, υιός του Καπετάν Γεώργη πασά, Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης. Την τοιαύτη πρωτοβουλία ενεστερνίστηκαν στη συνέχεια πολλοί πρόκριτοι και θρησκευτικοί ηγέτες. Εντός ολίγου συνεστήθησαν επιτροπές και υποεπιτροπές κατά περιφέρειες και πόλεις.
Όλοι δε οι ως άνω πυρήνες καθοδηγούνταν από τις Κεντρικές Επιτροπές, που είχαν τις έδρες τους: στη Μασσαλία με Γενικό πρόεδρο τον ως άνω Κωνσταντινίδη, στο Βατούμ τον αείμνηστο Λεωνίδα Ιασωνίδη, στη Νέα Υόρκη με πρόεδρο τον εκ Κοτυώρων εκατομμυριούχο Ευριπίδη Κεχαγιά, και στην Κωνσταντινούπολη με προέδρους θρησκευτικούς αρχηγούς. Καθ' όν χρόνο συνεχίζονταν οι πολιτικές συζητήσεις πέριξ του Ποντιακού ζητήματος και ο κόσμος, όπως ήταν ενθουσιασμένος από τις κυκλοφορούσες κάθε μέρα ειδήσεις (που ήταν πολλές φορές μεγαλοποιημένες), εντούτοις ανέμενε εναγωνίως το ξεφάντωμα και την απελευθέρωσή του από τον αφόρητο και μισητό πλέον τουρκικό ζυγό. Η δημιουργηθείσα τοιαύτη ψυχολογική κατάσταση εκδηλώθηκε όταν, μια ωραία πρωία της 23ης Απριλίου 1919, ημέρα του Αγίου Γεωργίου, εφημολογήθη ότι αγκυροβόλησε στο λιμάνι της Κερασούντος ένα ελληνικό πλοίο με Έλληνες αξιωματικούς και στρατιώτες, το οποίο απεστάλη από τον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό για να προσκομίσει φάρμακα, ιματισμό, κουβέρτες και άλλα είδη για τους πρόσφυγες.  Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου (playlist)
Η είδηση μεταδόθηκε αστραπιαίως σε όλη την Κερασούντα και αμέσως όλος ο ελληνικός πληθυσμός, άνδρες και γυναίκες, νέοι και νέες με λάβαρα και εξαπτέρυγα, με άνθη και χαλιά στους ώμους, εντός λίγης ώρας βρέθηκαν στην παραλία για να υποδεχθούν το ελληνικό πλήρωμα. Τι χαλασμός Κυρίου κι αν δεν έγινε, τι πανζουρλισμός· με φωνές και ζητωκραυγές άλλοι μεν έρραναν με άνθη, άλλοι έπλωναν τα χαλιά για να περάσουν, και άλλοι πιο ζωηροί και δυνατοί τους έφεραν στους ώμους τους μέχρι της εκκλησίας της Μεταμορφώσεως, της οποίας οι καμπάνες χτυπούσαν χαρμόσυνα. Εκεί εψάλη δοξολογία, στο τέλος της οποίας ωμίλησαν διάφοροι ρήτορες, μεταξύ των οποίων και ο αείμνηστος δικηγόρος Παναγιώτης Ερμείδης, που υπήρξε και ο πρώτος εκ των πεσόντων μαρτύρων. Εκείθεν, όλος αυτός ο παραληρών κόσμος από τον ενθουσιασμό, ξεκίνησε για την πανήγυρη που τελείτο εκείνη την ημέρα στο Μοναστηράκι του Αγίου Γεωργίου, όπου το γλέντι, οι χοροί και τα τραγούδια διήρκησαν μέχρι εσπέρας.
Οι εκδηλώσεις αυτές συνεχίστηκαν και καθ' όλη τη νύκτα στα σπίτια των διαφόρων προκρίτων, όπου φιλοξενήθηκε όλο το πλήρωμα του πλοίου. Την επομένη από πρωίας μια ανθρωποπλημμύρα κατέκλυσε την πλατεία και τις μαρμάρινες σκάλες της νεόκτιστου Σχολής, της οποίας η πρόσοψη είχε ήδη διακοσμηθεί καταλλήλως· και μέσα στον διάκοσμουτόν εκυμάτιζε μια πελώρια μεταξωτή σημαία ελληνική υπό τα βλοσυρά όμματα των τούρκων.  Μετά το ιστορικό αυτό γεγονός επακολούθησε ευρεία σύσκεψη του πληρώματος και των προκρίτων στην οικία του Αριστοτέλους Νεοφύτου, μετά το τέλος της οποίας επανήλθαν οι αξιωματικοί και στρατιώτες στο πλοίο, το οποίο αυθημερόν εγκατέλειψε τα ύδατα της Κερασούντος υπό τις ζητωκραυγές και τα χειροκροτήματα του πλήθους. Όπως είναι ιστορικώς γνωστό, σύμφωνα με τους όρους της Ανακωχής η Ανωτέρα Διοίκηση των Συμμαχικών Δυνάμεων, που είχε την έδρα της στην Κωνσταντινούπολη, διόρισε στις κυριότερες πόλεις της Τουρκίας όπου υπήρχε συμπαγής ελληνικός πληθυσμός ειδικούς Αρμοστές για να επιβλέπουν την πιστή εφαρμογή των όρων της συνθήκης και να προστατεύουν τους Ελληνοχριστιανούς. Στην πόλη της Κερασούντος διορίστηκε ως τοιούτος αρμοστής ο Άγγλος Χάτζινσον, ο οποίος εγκαταστάθηκε στην αρχοντική οικία του εγκρίτου Έλληνος Αριστοτέλους Νεοφύτου. Κερασούντα Πόντου (Giresun). Ήθη, έθιμα, χοροί και τραγούδια των Ελλήνων της Κερασούντας του Πόντου.
Έτσι ο ελληνικός πληθυσμός, με το αίσθημα της ασφάλειας και διότι οραματιζόταν πλέον την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και την ανάκτηση της ελευθερίας και ανεξαρτησίας του, εξώρμησε με νέο θάρρος για να αναδημιουργήσει μια νέα ζωή, καλύτερη από εκείνη την οποία έχασε κατά τη διάρκεια των πολεμικών γεγονότων και των εκτοπίσεων. Η πεποίθηση αυτή οδηγούσε πολλές φορές, ιδίως τους ζωηρούς νέους, να φέρουν εις πέρας παράτολμες αποστολές με κίνδυνο της ζωής τους. Μεταξύ των πολλών τοιούτων ανδραγαθημάτων, είναι άξιον να αναφέρω μια ατομική μου περιπέτεια: όταν τον Ιούνιο του 1920, κατά την επιστροφή μου από την Κωνσταντινούπολη, ανέλαβα να μεταφέρω στην Κερασούντα απόρρητα έγγραφα και ελληνικές εφημερίδες με φαντάρους και με τα κατορθώματα του ελληνικού στρατού μέσα στις αποσκευές μου.
Όποια οδύνη ψυχική αισθάνθηκα όταν κατά την αποβίβασή μου, όλως απροόπτως, αντίκρισα τσετέδες με επικεφαλής τον Τοπάλ Οσμάν, που εμφανίστηκε τότε με το κίνημα του Κεμάλ. Κατά διαταγή αυτού, οι τελωνοφύλακες άρχισαν να ανακατεύουν και να ελέγχουν τις αποσκευές μου. Ευτυχώς το καλάθι μέσα στο οποίο ήταν τα διάφορα σπουδαία έγγραφα και οι εφημερίδες ήταν γεμάτο από διάφορα φρούτα, και τοιουτοτρόπως πέρασε απαρατήρητο και το πολύτιμο υλικό έφθασε στον προορισμό του, εγώ δε όταν έφθασα στο σπίτι μου ευχαρίστησα τον παντοδύναμο Θεό διότι με διέσωσε από τον έσχατο κίνδυνο που διέτρεξα. Τοιαύτα παραδείγματα αυταπαρνήσεως και αυτοθυσίας υπήρξαν πάρα πολλά προκειμένου να εξυπηρετηθεί ο επιδιωκόμενος σκοπός του απελευθερωτικού αγώνος. Ενώ δε τρεφόταν με τοιαύτες ελπίδες, οι οποίες έγεμιζαν την ψυχή κάθε Έλληνα, και ανέμενε εναγωνίως την ποθητή εκείνη ημέρα της απελευθερώσεως από τον επικατάρατο ζυγό του κατακτητή και των τυράννων του, αιφνιδίως η κατάσταση έλαβε άλλη τροπή, αντίθετη προς τις προσδοκίες του, όταν όλως απροόπτως εξερράγη το κίνημα του Κεμάλ Ατατούρκ το 1920 και επεκράτησε το 1921.

Πηγή: Ποντιακές Μελέτες - ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΕΡΑΣΟΥΝΤΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΤΕΡΑΤΟΥΡΓΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΙΜΟΣΤΑΓΟΥΣ ΤΟΠΑΛ ΟΣΜΑΝ ΚΑΘ' ΟΛΗ ΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ - Έκδοση: Ιωάννου Παπαδόπουλου - Επιμέλεια: Παντελή Φουρνιάδη 1965

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com