Οι Ρώσοι στην Αργυρούπολη στα 1828 – Παλιές ιστορίες τοῦ Π. Β. Σαλλαπασίδη
Στον Ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1828, τα στρατεύματα του Ρώσου στρατηγού Πάσκεβιτς, αφού κατέλαβαν το Ερζερούμ, προήλασαν ως την Αργυρούπολη και την κατέλαβαν κι αυτήν.
Οι Χριστιανοί κάτοικοι χαιρέτησαν τους Ρώσους ως ελευθερωτές. Όλοι πίστευαν πως οι παλιοί θρύλοι ζωντάνεψαν, πως ο ξανθός βασιλιάς της παράδοσης, που θα ερχόταν από τον μακρινό Βορρά, ήταν ο Ρώσος. Έτσι πήραν θάρρος και έδειχναν φανερά τη χαρά και την ευγνωμοσύνη τους στους Ρώσους. Μα δυστυχώς τα όνειρά τους γρήγορα διαλύθηκαν. Η ειρήνη υπογράφηκε, ο πόλεμος σταμάτησε και ο Πάσκεβιτς έφυγε μέσα σε τρεις μέρες. Μόλις έφυγαν οι Ρώσοι, μια ορδή από άγριους και αιμοβόρους βασιβουζούκους με αρχηγό τον Ουζούνογλου Μουσταφά από την Τρίπολη μπήκαν μέσα στην πόλη. Αρπαγές, λεηλασίες, φόνοι και εμπρησμοί σκέπασαν μέσα στους καπνούς το τριήμερο όνειρο των χριστιανών. Αυτόπτης μάρτυρας αυτών των σκηνών, ο μακαρίτης Ιορδάνης Τοψής - Κανονίδης, μου διηγόταν με φρίκη: «Ήμουν, έλεγε, παιδί εννέα χρονών και μου έμειναν βαθιά χαραγμένες μέσα στην ψυχή οι φοβερές σκηνές που είδα. Μπήκε, έλεγαν, ο Μουσταφάς με τους ληστές του μέσα στην πόλη και σφάζει, καίει και ρημάζει. Οι χριστιανοί έκλεισαν τα σπίτια τους, έφυγαν και κρύφτηκαν στα γύρω βουνά, στις σπηλιές και στα παλιά μεταλλεία. Ήμασταν κρυμμένοι μέρες από τον τρόμο μας. Μια μέρα κατέβηκα στην πολιτεία με προφύλαξη για να φέρω λίγο αλεύρι στην κρυψώνα μας. Μα τη στιγμή που ζύγωσα στο σπίτι, είδα με φρίκη μερικούς ανθρώπους του Ουζούνογλου να σπάνε την πόρτα μας. Πρόφτασα και κρύφτηκα στο δώμα του γειτονικού σπιτιού και από εκεί, αθέατος, τους παρακολουθούσα. Η πόρτα ήταν πολύ στερεή και δεν έσπαγε. Τότε τους πλησίασε μια τούρκισσα με μια αξίνα στο χέρι και με αυτήν μπόρεσαν οι ληστές να σπάσουν την πόρτα και να ορμήσουν σαν θηρία μέσα στο σπίτι. Θυμάμαι πως εμέτρησα 28 φορτώματα που έβγαλαν από το σπίτι!» Τα σημάδια της αξίνας ήταν ευδιάκριτα και στις μέρες μου πάνω στην πόρτα του σπιτιού, για να θυμίζουν και σε μένα που τα είδα, αλλά και στους άλλους, τα σβησμένα όνειρα του 1828.
------------------------------------------------
Το παραπάνω κείμενο το έχω αποδώσει στην δημοτική γλώσσα για καλύτερη κατανόηση από την νέα γενιά των Ελλήνων η οποία ίσως αντιμετωπίζει δυσκολία στην ανάγνωση του παρακάτω πρωτότυπου κειμένου στην καθαρεύουσα:
Στὸ Ρωσοτουρκικὸ πόλεμο τοῦ 1828 τὰ στρατεύματα τοῦ Ρώσου στρατηγοῦ Πάσκεβιτς, ἀφοῦ κατέλαβαν τὸ Ἐρζερούμ, προήλασαν ὡς τὴν Ἀργυρόπολη καὶ κατέλαβαν κι αὐτήν. Οἱ Χριστιανοὶ κάτοικοι ἐχαιρέτισαν τοὺς Ρώσους ὡς ἐλευθερωτές. Ὅλοι ἐπίστευαν πὼς οἱ παλιοὶ θρῦλοι ἐξωντάνεψαν, πὼς ὁ ξανθὸς βασιλιὰς τῆς παραδόσεως, ποὺ θ’ ἀρχόταν ἀπ’ τὸ μακρινὸ Βορρᾶ, ἦταν ὁ Ρῶσος. Ἔτσι πήρανε θάρρος κ’ ἔδειχναν φανερὰ τὴ χαρὰ καὶ τὴν εὐγνωμοσύνη τους στοὺς Ρώσους. Μὰ ἀτυχῶς τὰ ὄνειρά τους γρήγορα διαλύθηκαν. Ἡ εἰρήνη ἔκλεισεν, ὁ πόλεμος ἔπαψε κι ὁ Πάσκεβιτς ἔφυγε σὲ τρεῖς μέρες. Μόλις φύγανε οἱ Ρῶσοι, μιὰ ὀρδὴ ἀπὸ ἄγριους καὶ αἱμοβόρους βασιβουζούκηδες μὲ ἀρχηγὸ τὸν Οὐζούνογλου Μουσταφᾶν ἀπὸ τὴν Τρίπολη μπήκανε μέσ’ τὴν πόλη. Ἁρπαγές, λεηλασίες, φόνοι κ’ ἐμπρησμοὶ ἐσκέπασαν μέσ’ στοὺς καπνοὺς τὸ τριήμερο ὄνειρο τῶν χριστιανῶν. Αὐτόπτης μάρτυς τῶν σκηνῶν αὐτῶν ὁ μακαρίτης Ἰορδάνης Τοψῆς - Κανονίδης μουῦ διηγότανε μὲ φρίκη:
«Ἤμουν, ἔλεγε, παιδὶ ἐννιὰ χρονῶν καὶ μοῦμειναν βαθιὰ μέσ’ στὴν ψυχὴ χαραγμένες οἱ φοβερὲς σκηνὲς ποὺ εἶδα. Μπῆκε, λέγανε, ὁ Μουσταφᾶς μὲ τοὺς ληστάς του μέσ’ στὴν πόλη καὶ σφάζει καὶ καίει καὶρημάζει. Οἱ χριστιανοὶ ἔκλεισαν τὰ σπίτια τους κ’ ἔφυγαν καὶ κρύφτηκαν στὸ γύρω βουνὰ καὶ στὶς σπηλιές, στὰ παλιὰ μεταλλεῖα. Εἴμαστε κρυμμένοι μέρες ἀπ’ τὸν τρόμο μας. Μιὰ μέρα κατέβηκα στὴν πολιτεία μὲ προφύλαξη γιὰ νὰ φέρω λίγο ἀλεύρι στὴν κρυψώνα μας. Μὰ τὴ στιγμὴ ποὺ ζύγωσα στὸ σπίτι εἶδα μὲ φρίκη μερικοὺς ἀνθρώπους τοῦ Οὐζούν-ογλου νὰ σπάνουνε τὴν πόρτα μας. Πρόφτασα καὶ κρύφτηκα στὸ δῶμα τοῦ γειτονικοῦ σπιτιοῦ κι ἀπὸ κεῖ ἀθέατος τοὺς παρακολουθοῦσα. Ἡ πόρτα ἦταν στερεὴ πολύ, δὲν ἔσπανε. Τότε τοὺς ἐπλησίασε μιὰ Τούρκισσα μὲ μιὰ ἀξίνα στὸ χέρι καὶ μ’ αὐτὴν μπόρεσαν οἱ ληστὲς νὰ σπάσουνε τὴν πόρτα καὶ νὰ χυμήξουν σὰν θηρία μέσ’ στὸ σπίτι. Θυμοῦμαι πὼς ἐμέτρησα 28 φορτώματα ποὔβγαλαν ἀπὸ τὸ σπίτι!»
Τὰ σημάδια τῆς ἀξίνας ἦσαν εὐδιάκριτα καὶ στὶς ἡμέρες μου πάνω στὴν πόρτα τοῦ σπιτιοῦ, γιὰ νὰ θυμίζουν καὶ σὲ μένα ποὺ τὰ εἶδα καὶ στοὺς ἄλλους τὰ σβυσμένα ὄνειρα τοῦ 1828.
Οι Ρώσοι στην Αργυρούπολη στα 1828 – Παλιές ιστορίες τοῦ Π. Β. Σαλλαπασίδη- Πηγή: Ποντιακά Φύλλα 1937
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com