Μια σελίδα από την ζωή των Κρωμναίων Κρυπτοχριστιανών του κ. Ηρακλή Τάντου

Ὅταν, μετὰ τὸν Κριμαϊκὸν πόλεμον, ἐτέθη εἰς ἐφαρμογὴν τὸ Χάττι Χουμαγιούν, δηλαδὴ ἡ διακήρυξις τῆς ’Οθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας περὶ ἰσότητος καὶ ἀνεξιθρησκείας, τὸ 1856–1857, ἕνας μεγάλος ἀριθμὸς τῶν Κρυπτοχριστιανῶν του Πόντου, Κρωμναίων κατὰ κύριον λόγον, παρουσιάσθησαν ἐνώπιον τοῦ Νομάρχου Τραπεζοῦντος, καὶ ἀπεκάλυψαν καὶ ὡμολόγησαν εὐθαρσῶς ὅτι εἶναι χριστιανοὶ ἐν τῷ κρυπτῷ καὶ Ἕλληνες στὴν ’Εθνότητα.

Καὶ ἐζήτησαν τὴν ἐπίσημον ἀναγνώρισίν των καὶ τὴν ἐπάνοδόν τους εἰς τοὺς κόλπους τῆς ’Ορθοδόξου ’Εκκλησίας. Κρώμνη Πόντου (Korom Korum Trabzon) Ιστορία Λαογραφία Πολιτισμός. Χωριά, Τοπωνύμια, Ήθη, Έθιμα, Θρύλοι, Παραδόσεις, Χοροί, Πρόσωπα. Ἡ τουρκικὴ Διοίκησις μὴ δυναμένη νὰ πράξῃ ἄλλως, διότι εἶχεν ἀναλάβει σχετικὴν ὑποχρέωσιν ἀπέναντι τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, τοὺς ἀνεγνώρισεν ὑπὸ τὴν νέαν ἰδιότητά των. Δίκαιον εἶναι νὰ σημειωθῇ, ὅτι τὰ ἐν Τραπεζοῦντι Προξενεῖα τῆς Ρωσσίας καὶ Γαλλίας ὑπεστήριξαν παντοιοτρόπως τὴν κίνησιν αὐτήν. Ἔτσι, ὕστερα ἀπὸ ἐπικινδύνους ἀγῶνας καὶ παραστάσεις, ποὺ ἔφθασαν καὶ μέχρι Κωνσταντινουπόλεως, 20.000 ἄνδρες, ’Ελληνοπόντιοι, προσῆλθον εἰς τοὺς κόλπους τῆς Μητρὸς ’Εκκλησίας. Εἶναι αὐτοὶ ποὺ ὠνομάσθησαν ἀπὸ τὸ Τουρκικὸν Κράτος «τενεσούρ», ἤτοι ἀρνησίθρησκοι, καὶ εἰς τὴν Ποντιακὴν διάλεκτον «Κλωστοί».
Ἐννοεῖται ὅτι τὸ ἐγχείρημα δὲν ὑπῆρξε καὶ τόσον ἁπλοῦν: ’Εκινήθη ἐναντίον τῶν Κλωστῶν μας ὁ ἄγριος φανατισμὸς τοῦ καθυστερημένου τουρκικοῦ ὄχλου, μὲ βιαιοπραγίας, ἀντεγκλήσεις, λεηλασίας καὶ ποικίλας ὀχλήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔκαμαν ἀβίωτον τὴν ζωήν των. Καὶ ἡ συνέπεια ἦτο νὰ διαφύγουν πολλοὶ ’Ελληνοπόντιοι εἰς Ρωσσίαν καὶ Ρουμανίαν. Οἱ πλεῖστοι ὅμως ἐνεκαρτέρησαν. Καὶ εἰς τὸ τέλος ὑπερίσχυσαν. Μεταξὺ τῶν ἐπανελθόντων εἰς τὴν θρησκείαν τῶν προπατόρων τους ἦτο καὶ ὁ ’Ιμπραΐμ, τοῦ ὁποίου τὸ κρυφὸν ὄνομα, τὸ ἑλληνοχριστιανικόν, ἦτο Δημήτριος. ’Επρόκειτο περὶ ἀνδρὸς ἀρτίως μορφωμένου καὶ ἀρίστου κατόχου, ἐκτὸς τῆς τουρκικῆς, καὶ τῆς γαλλικῆς γλώσσης. Ὁ ’Ιμπραΐμ αὐτὸς εἶχε σύζυγον τὴν ’Ελληνίδα Γκιουλαχμὰρ καὶ θυγατέρα τὴν Μελπομένην, σύζυγον τοῦ Χουρσίτ ἢ Θεοδώρου. Τὰ τρία αὐτὰ τελευταῖα πρόσωπα τὰ ἐγνώρισα καὶ ὁ ἴδιος, ὅταν ἤμουν μικρὸς ἀκόμη.
Ἡ Μελπομένη, μετὰ τὴν ἐκδήλωσιν ὅλης τῆς οικογενείας, παρουσιάσθη μετὰ πάροδον ἐτῶν εἰς τὰ Δικαστήρια Τραπεζοῦντος, διεκδικοῦσα τὴν κυριότητα τῆς προικώας πατρικῆς οἰκίας της, καταληφθείσης ἀπὸ Τοῦρκον κειμένης δὲ εἰς τὴν συνοικίαν ’Αγίου Γρηγορίου, εἰς μίαν πάροδον παρὰ τὴν Μητρόπολιν. Τὸ Δικαστήριον ὅμως ἀπέρριψε τὴν αἴτησίν της, μὲ τὸ αἰτιολογικὸν ὅτι ἡ οἰκία ἀνῆκεν εἰς τὸν Τοῦρκον ’Ιμπραΐμ, περιελθοῦσα ἤδη εἰς ἄλλον τοῦρκον Τραπεζούντιον. Τότε ὁ πατέρας της Δημήτριος—’Ιμπραΐμ κατέφυγεν εἰς τὴν προστασίαν τῆς βασιλίσσης τῆς ’Ελλάδος ’Ολγας, Ρωσσίδος τὴν καταγωγήν, ἡ ὁποία παραθύριζεν εἰς τὸ Μπορζιὸμ τοῦ Καυκάσου. ’Εξέθεσε τὸ παράπονόν του καὶ τὴν ἐξελιπάρησε νὰ ἐνεργήσῃ διὰ τὴν ἀπόδοσιν τῆς οἰκίας του, ἀφοῦ ἐξιστόρησε τὰ τῆς ἐπανόδου του, οἰκογενειακῶς, εἰς τὴν ’Εκκλησίαν μας.
Ἡ Βασίλισσα ’Ολγα ἔγραψε σχετικῶς εἰς τὸν ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβευτὴν τῆς Ρωσσίας. ’Εμεσολάβησε, λοιπόν, αὐτὸς εἰς τὸν Σουλτάνον, ὁ ὁποῖος ἔδωσε χάριν εἰς τὸν ’Ιμπραΐμ—Δημήτριον καί, μετακαλέσας αὐτὸν εἰς Κωνσταντινούπολιν τὸν διώρισεν ’Επιθεωρητὴν Μεταλλείων τῆς Μικρᾶς ’Ασίας.
Κατά μιὰν ἐπιθεώρησίν του ὅμως εἰς τὰ μεταλλεῖα Τοκάτης, ὁ Δῆμος τῆς πόλεως ἐκάλεσε τὸν Δημήτριον εἰς γεῦμα, τὸ ὁποῖον ἦτο πεπρωμένον νὰ πληρώσῃ οὗτος μὲ τὴν ζωήν του… Κατά τὸ γεῦμα τὸν ἐδηλητηρίασαν καὶ ἀκολουθῶς τὸν ἔθαψαν, ὡς μωαμεθανόν, εἰς τὸ τουρκικὸν νεκροταφεῖον τῆς Τοκάτης! Τὴν κηδείαν τοῦ μαρτυρικοῦ ’Ελληνοποντίου παρηκολούθησε καὶ ὁ ἀείμνηστος Ματθαῖος Κωφίδης, Διευθυντής, τότε, τοῦ Γαλλικοῦ Μονοπωλίου καπνοῦ (Ρεζή) ἐν Τοκάτῃ. ’Απὸ αὐτόν, θεῖον μου πρός μητρός, ἤκουσα τὸ πραγματικὸν τοῦτο γεγονός, τὸ 1900.
Εἶναι μία σελὶς ἀπὸ τὸ ἀτελεύτητον μαρτυρόλιον τῶν ’Ελληνοποντίων κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς δουλείας μας εἰς τὸν ’Ασιάτην Δυνάστην.
Δράμα, Σεπτέμβριος 1961 — Ηρακλής Τάντος Ιστορία του Ελληνισμού του Ευξείνου Πόντου

Μια σελίδα από την ζωή των Κρυπτοχριστιανών του κ. Ηρακλή Τάντου - Πηγή κειμένου: Ποντιακή Εστία 1962

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com