Ο επιφανής διδάσκαλος και λαογράφος κ. Δημήτριος Κ. Παπαδόπουλος (Σταυριώτης)

Γεννήθηκε στὴν ἐνορία Μονοβάντων τῆς Κοινότητος Σταυρὶ (Πόντου) τὴν 10ην Μαΐου 1895 ἡμέραν Πέμπτην. Οἱ γονεῖς του Κοσμᾶς καὶ Σοφία γεωργοί, ἐφρόντισαν πολύ γιὰ τὴν ἀνατροφή του.

Ἀφοῦ τελείωσε τὴν Δημοτικὴ Σχολὴ Μονοβάντων, συνέχισε τὰ μαθήματα στὴν Κεντρικὴ ’Ασσερίειο Σχολὴ (Σχολαρχεῖον), ἀπὸ τὴν ὁποία βγῆκε ἀριστοῦχος. Ἦταν ἐπιμελής, φίλεργος καὶ είχε μεγάλην κλίσιν στὰ γράμματα. Γι’ αὐτὸ μὲ χορηγία τοῦ ἀειμνήστου Χατζηπαναγιώτη ’Ἀσσερῆ ἐσυνέχισε τὰς σπουδὰς του στὸ Φροντιστήριο ’Αργυρουπόλεως, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἀπεφοίτησε τὸ 1914. Προλαβὼν τὴν Τουρκικὴ ἐπιστράτευση, ἀνεχώρησεν εἰς Ρωσσίαν, ὅπου ἐξήσκησε τὸ διδασκαλικὸν ἐπάγγελμα. Ἴδρυσε καὶ προήγαγε σὲ Τριθέσιο τὸ Δημοτικὸ Σχολεῖο τῆς ’Ελληνικῆς κοινότητος Γουνάϊκας (Κουμπάν). Ἐδῶ ἐργάσθηκε ἐντατικὰ καὶ κατώρθωσε σὲ τρία χρόνια οἱ ξενόγλωσσοι μαθηταὶ του νὰ ὁμιλοῦν καὶ νὰ γράφουν τὴν ’Ελληνική. Ἐπίσης μὲ τὴ βοήθεια τῶν ’Ελλήνων ὑποπροξένων Νοβορωσσίσκ καὶ Μαϊκὸπ κ. κ. Ζήνωνος καὶ Κωνσταντίνου κατώρθωσε νὰ ἱδρύσῃ τὴν «’Ελληνικὴ ᾿Αγαθοεργὸ κοινότητα Γουνάϊκας» ἡ ὁποία ἐβοήθησε πολύ τοὺς ὁμογενεῖς τῆς περιοχῆς, ποὺ ὑπέφεραν πολλὰ κατὰ τὴν μεγάλη Ρωσικὴ ἐπανάσταση. Τὸ 1917 ἀπέκτησε οἰκογένεια καὶ προσελήφθη διδάσκαλος στὸ ’Ελληνικὸ Σχολεῖο τῆς πόλεως Τουαψέ. Μετὰ τὴν ἐπικράτησιν τοῦ νέου καθεστῶτος προήχθη σὲ ἐπιθεωρητὴ τῶν Δημ. Σχολείων τῶν μειονοτήτων τοῦ Κυβερνείου τῆς Μαύρης Θάλας-σας καὶ ὑπηρέτησε μέχρι τὸ 1921, ὁπότε ἀνεχώρησε γιὰ τὴν ’Ελλάδα καὶ ἔφθασε στὴν ’Ανατολικὴ Θράκη τὸ 1922. Ἐδῶ διωρίστηκε ἀμέσως διδάσκαλος στὸ χωριὸ Μαγγάλια τῆς περιοχῆς Μακρᾶς Γέφυρας. Μὲ τὴν ἐκκένωσιν τῆς ’Ανατ. Θράκης κατέφυγε στὴν ’Αλεξανδρούπολη καὶ στεγάστηκε στὸν Συνοικισμὸ Καλλιθέα.
Στὸ Σχολεῖο Καλλιθέας ἐργάστηκε 6 συνεχῆ χρόνια καὶ τὸ 1928 πῆγε γιὰ μετεκπαίδευση στὸ Μονοτάξιο Διδασκαλεῖο, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἀπεφοίτησε ἀριστοῦχος. Τὸ ἐπόμενον ἔτος μετετέθη στὸ Γ’ Δημ. Σχολεῖον καὶ τὸ 1929 μετετέθη στὸ Α’ ’Εξατάξιον Δημ. Σχολεῖον τῆς πόλεως ’Αλεξ)πόλεως, ὅπου ὑπηρέτησε μέχρι τῆς ἀποχωρήσεώς του ἐκ τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας (1951).
Στὴν ἐξάσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματός του ἀνεδείχθη μεταξύ τῶν καλυτέρων στελεχῶν τῆς Στοιχειώδους ’Εκπαιδεύσεως, τυχὼν ἐπανειλημμένως εὐφήμου μνείας καὶ ἐπαίνων τῶν προϊσταμένων του, τιμηθείς διὰ τοῦ «Βραβείου τῆς ’Ακαδημίας ’Αθηνῶν» καὶ προκριθεὶς διὰ τὴν ἐκπροσώπησιν τοῦ Κλάδου παρὰ Ε.Π.Σ. ἐπὶ δύο διετίας, ανταποκριθεὶς ἐπαξίως εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ νέου θεσμοῦ τῶν ’Εποπτικῶν Συμβουλίων καὶ ἐξυπηρετήσας εὐσυνειδήτως τοὺς συναδέλφους του. Ὡς δάσκαλος ἐξετέλεσεν εὐόρκως τὸ καθῆκον του πρὸς πάντας, τιμώμενος ὑπὸ τῶν συναδέλφων του, τῶν μαθητῶν του καὶ τῶν γονέων αὐτῶν.
’Ἀπὸ νεαρᾶς ἡλικίας ἔταξεν ἑαυτὸν γιὰ τὴν ἐξυπηρέτηση τῆς παιδείας καὶ διὰ τὸν σκοπὸν αὐτὸν ἐργάσθηκε ἀόκνως, χωρὶς νὰ ὑστερῇ εἰς τὰς ἄλλας ἐκδηλώσεις τῆς ζωῆς. Ὡς συνδικαλiστὴς ἐπρωτοστάτησε στὴν ἴδρυση τοῦ Διδ)κοῦ Συλλόγου τῆς περιφερείας ’Αλεξ)πόλεως καὶ ἐχρημάτισε πρόεδρος αὐτοῦ κατὰ τὰς δυσκόλους στιγμὰς τοῦ Κλάδου, ὅταν ἐκρίνετο τὸ Νομοσχέδιον «Περὶ ἀφομοιώσεως» κ.λ.π. Ἡ ἴδρυσης καὶ προαγωγὴ τοῦ Γεωργ. Πιστωτ. Συνεταιρισμοῦ Καλλιθέας εἶναι ἔργον του. Εἰς τὸν ’Ιταλικὸν πόλεμον ὑπηρέτησε στὴν ’Αντιαεροπορικὴ ἄμυνα καὶ στὴν λογοκρισία. Κατὰ τὴν κατοχὴν κατέφυγε στὴν Θεσσαλονίκη, ὅπου ὑπηρέτησε ὡς διδάσκαλος καὶ διὰ τὴν ἐξυπηρέτηση τῆς ’Επιτροπῆς Περιθάλψεως. Μετὰ τὴν ἀπελευθέρωση ἐπανῆλθε στὴν θέση του στὴν ’Αλεξανδρούπολη καὶ ἐργάστηκε μέχρι τὸ 1951, ὁπότε παραιτήθηκε μὲ πλήρη συντάξιμα χρόνια.
’Ἀλλὰ ἡ πνευματικὴ ἀπασχόλησή του δὲν περιοριζόταν στὰ πλαίσια τῆς διδασκαλίας. ’Ἀπὸ πολλοῦ καταγινόταν μὲ τὴν Λαογραφία τοῦ Πόντου καὶ κυρίως τῆς ἰδιαιτέρας πατρίδος του Σταυρί. Τὸ 1916 ἐξέδωκε στὸ Βατοὺμ τῆς Ρωσσίας ἕνα βιβλιαράκι «Γεωγραφικὴ καὶ ’Ιστορικὴ περιγραφὴ Σταυρί». ’Επίσης ἐδημοσίευσε παροιμίας καὶ ἀνέκδοτα εἰς τὰς ἑλληνικὰς ἐφημερίδας «’Αργοναύτης» (Βατοὺμ) καὶ «’Ελληνικὸς ’Αστήρ» (Ὀδησσός). Μετὰ τὴν ἀποχώρησή του ἀπὸ τὴν ὑπηρεσία ἐπεδόθηκε συστηματικὰ στὴν συλλογὴ λαογραφικοῦ ὑλικοῦ, τὴν ποντιακὴ ποίηση καὶ τήν συγγραφὴ διαφόρων θεμάτων. ’Εξέδωκεν αὐτοτελῆ ἔργα τὰ ἑξῆς: 1) ’Απογραφὴ τῶν Σταυριωτῶν, ’Αλεξανδρούπολη 1954, 2) ’Αροθυμίας ὄρωμαν (ποίημα) ’Αλεξ)πολη 1955, 3) Μνημόσυνον τῶν Σταυριωτῶν (περιγραφή) Θεσ)νίκη 1958 καὶ 4) Γενεαλογικὸς κώδικας Σταυρί, Θεσ)νίκη 1961. Ἡ ἐπὶ τῶν 1, 2 καὶ 4 κριτικαὶ τῶν κ.κ. ’Ὀδ. Λαμψίδη (’Αρχ. Πόντου), ’Ιωακ. Σαλτσῆ (Πον. ’Εστία τ. 147-148) καὶ Δικαίου Βογιακάκου συντάκτου τοῦ ἱστορικοῦ Λεξικοῦ τῆς ’Ακαδημίας ’Αθηνῶν (Περισδ. ’Ἀθηνᾶ τόμος ΞΕ’), μαρτυροῦν περὶ τῆς ἀξίας αὐτῶν.
’Επίσης ἐδημοσιεύθησαν στὰ ἑξῆς Ποντιακὰ περιοδικά, τὰ παρακάτω:
α) «Ποντιακὰ Φύλλα»: Μερικαὶ ὀνομασίαι καὶ παρασκευαὶ φαγητῶν τοῦ Πόντου, ὁ Σαρασίτες τοῦ Σταυρίου, Τὰ μωμοέρια, ἀπὸ τὰ ἱστορικὰ βουνὰ τοῦ Πόντου, Παιδιαὶ Σταυρίου καὶ Χαλδίας, σὲ ἐποχὴ ἀνομβρίας, Αἱ κατοικίαι Σταυρί, Ιστορικο-γεωγραφικὴ σκιαγραφία — τὸ Σταυρί, ’Ωραιόκαστρον — Κάστρεν Γουδουλᾶς, πολλὰ τραγούδια, ἀνέκδοτα κ.ἄ.
β) «Χρονικὰ τοῦ Πόντου»: Τῆ Τρίχας τὸ γεφύρ’, Δίστιχα Σταυρί, Ασχολίαι τῶν κατοίκων Σταυρί, Πολλὰ ἀνέκδοτα, Τραγούδια, Παραμύθια κ.ἄ.
γ) «Ποντιακὴ ’Εστία»: ’Ἀσχολίαι τῶν κατοίκων Σταυρί, Οἱ καλλικάντζαροι στὸν Πόντο, ’Ἄρτασα, Κιουρτούν, Τὰ Μωμοέρια, Το μασ̌οκράτεμαν, Μαντρία, Εκπαιδευτικὰ. Σταυρί, Φιλοπροοδευτικὸς Σύνδεσμος Σταυρί, διάφορα ἀνέκδοτα, γλωσσολογικὰ κ.ἄ.
δ) «’Αρχεῖον Πόντου»: Παροιμίαι Σταυρί. Άσματα δίστιχα καὶ ποικίλα Σταυρί, Εὐχαὶ καὶ κατάραι Σταυρί, Παραμύθια Σταυρί, Ρήματα Σταυρί, Αἰνιγμάτα, Έθιμα καὶ δοξασίαι γιὰ νεκρούς, παραδόσεις, μαγικαὶ συνήθειαι καὶ δυσειδαιμονίαι, διάφορα ἀνέκδοτα τραγούδια κ.ἄ.

Δημήτριος Κ. Παπαδόπουλος (Σταυριώτης) -  Πηγή βιογραφικού Ποντιακή Εστία 1963 - (Σημείωση: Έχει διατηρηθεί ο αρχικός τύπος γραφής και σύνταξης / στην καθαρρεύουσα και στο πολυτονικό).

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com