Ο επιφανής Αργυροπολίτης διδάσκαλος και δημοσιογράφος, ο Ιερομνήμων της Αργυρουπόλεως του Πόντου κ. Γεώργιος Θ. Κανδηλάπτης (Κάνις)
Ἐγεννήθη ἐν Ἀργυρουπόλει τοῦ Πόντου τὸ 1881 ἐκ γονέων Θεοδώρου Γρ. Κανδηλάπτου, νεωκόρου, καὶ Παρυσάτιδος, τὸ γένος Γερβ. Οἰκονομίδου.
Ἐμορφώθη εἰς τὸ Φροντιστήριον τῆς Ἀργυρουπόλεως καὶ ἀπὸ ἡλικίας 18 ἐτῶν ἐπεδόθη μ’ ἐνθουσιασμὸν εἰς τὸ διδασκαλικὸν ἐπάγγελμα. Ἐδίδαξεν εἰς διαφόρους Κοινότητας τῶν Ἐπαρχιῶν Χαλδίας καὶ Θεοδοσιουπόλεως. Ἐπίσης εἰς τὸ Φροντιστήριον τῆς γενετείρας του. Ἀπὸ τοῦ 1908 ἐπεδόθη καὶ εἰς τὴν δημοσιογραφίαν. Ἔστελλε τακτικὰ συνεργασίας τὴν ἐφημερίδα τῆς Τραπεζοῦντος «Ὁ Φάρος τῆς Ἀνατολῆς», εἰς τοὺς «Ἀργοναύτας» τοῦ Βατούμ, τὸν «Κόσμον» τῆς Ὀδησσοῦ καὶ τὴν «Πατρίδα» Κωνσταντινουπόλεως. Κατὰ τὴν ρωσσικὴν Κατοχὴν τοῦ 1916-18 διετέλεσε σύμβουλος καὶ γεν. γραμματεὺς τοῦ Δήμου. Μετὰ τὴν ἀνακατάληψιν τῆς Ἀργυρουπόλεως ὑπὸ τῶν Τούρκων ἐφυλακίσθη μαζὶ μὲ ἄλλους ἐκ τῶν προκρίτων τοῦ τόπου ἐπὶ ἑπτάμηνον περίπου καὶ ἀθωωθείς, μετὰ 17 δίκας, ἐξωρίσθη εἰς Ἐρζεροὺμ καὶ ἀκολούθως εἰς Ἐρζιγκιάν. Τὸ 1924 διετέλεσε γραμματεὺς τῆς ἐν Τραπεζοῦντι Ἐπιτροπῆς τῆς Ἀνταλλαγῆς. Τότε μετὰ τοῦ Ἑλβετοῦ Σάσμαν, Ἀντιπροσώπου τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν διὰ τὸν Πόντον, μεταβὰς εἰς Σούρμενα, Ὄφιν καὶ Ριζοῦντα διὰ τοῦ ἀτμοπλοίου «Θρασύβουλος» παρέλαβε τοὺς ἐκεῖ ἐναπομεινάντας καὶ ἀποκλεισθέντας ὁμογενεῖς. Κατῆλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ 1924 καὶ διωρίσθη Διευθυντὴς τοῦ τετραταξίου Δημ. Σχολείου Αἰσύμης, διδάξας ἐπὶ 17 συναπτὰ ἔτη καὶ βραβευθεὶς διὰ τὴν ἐκπαιδευτικὴν καὶ τὴν ὅλην κοινωνικήν του δρᾶσιν. Κατὰ τὴν Κατοχὴν τῆς Θράκης, τὸ 1941 κατέφυγεν εἰς Σουφλὶ καὶ διωρίσθη Διευθυντὴς τοῦ Α’ Δημ. Σχολείου, παραμείνας μέχρι τοῦ 1946. Ἐπανελθὼν εἰς τὴν Ἀλεξανδρούπολιν, ἐδίδαξεν εἰς τὸ Β’ Δημ. Σχολεῖον μέχρι τοῦ 1951, ὅτε καὶ τοῦ ἀπενεμήθη ἡ σύνταξις, μετὰ ὑπηρεσίαν 44 ἐτῶν ἐν συνόλῳ. Ἀπὸ τοῦ 1899 κατέγινε με πάθος εἰς τὴν συναγωγὴν ἱστορικοῦ καὶ λαογραφικοῦ ὑλικοῦ τοῦ Πόντου, ἰδίως τῆς Χαλδίας. Τούτου μόνον τὸ 1)4 κατώρθωσε, μέχρις ὥρας, νὰ φέρῃ εἰς τὴν δημοσιότητα, λόγῳ οἰκονομικῶν δυσχερειῶν. Χαρακτηριστικὸν δὲ εἶναι τὸ γεγονὸς ὅτι, κατὰ τὴν Ἀνταλλαγήν, ὁ Γεώργιος Θ. Κανδηλάπτης, ἀντὶ ἐπίπλων κ. ἄ. ἐπροτίμησε νὰ μεταφέρη τὰ χειρόγραφά του καὶ ἀρκετὰ τοιαῦτα Ποντίων λογίων τῶν παρελθόντων αἰώνων καὶ τὰ βιβλία τῆς Μητροπόλεως Χαλδίας. Ἐξέδωκε πολλὰς πρωτοτύπους μελέτας: Τὸ 1911 τὴν «Ξυνωρίδα», τὸ 1913 τὸ «Ἐαρινὸν Ρόδον», τὸ 1925 τὰ «Ποντιακὰ Ἱστορικὰ ἀνάλεκτα», τὸ 1929 τοὺς «Ἀρχιμεταλλουργοὺς τοῦ Πόντου», τὸ 1932 τὰ «Φυτίανα», τὸ 1957 «Τὰ Ἐπίχειρα τῆς κακίας τοῦ Τοπάλ Ὀσμάν», τοὺς «Μεγάλους Κομνηνοὺς» κ. ἄ. Συνεργαζόμενος, ἀπὸ τῆς ἀφίξεώς του, εἰς ἐφημερίδας τῆς Θράκης, τῆς Θεσσαλονίκης, εἰς τὸν «Προσφ. Κόσμον» καὶ τὸν «Κόσμον» Ἀθηνῶν, ὁμοίως εἰς τὰ ποντιακὰ λαογραφικὰ περιοδικὰ «Ἀρχεῖον Πόντου», «Ποντιακά Φύλλα», «Χρονικὰ τοῦ Πόντου» καὶ «Ποντιακὴ Ἑστία» ἐδημοσίευσε ἄφθονον καὶ ποικίλην λαογραφικὴν ὕλην ἀπὸ τοῦ 1927 μέχρι σήμερα, ὁμοίως ἱστορικὰς καὶ λοιπὰς μονογραφίας, ὡς εἶναι τὸ «Γεωγραφικὸν καὶ Ἱστορικὸν λεξικὸν τῆς Ἐπαρχίας Χαλδίας» (1936-1953), «Ὁ Κυριακίδης» (1952), «Ὅτε ἔσβηνεν ἡ Ἀργυρόπολις» (1952), «Ἡ Κοινωνικὴ ὀργάνωσις ἐν Χαλδίᾳ» (1953), ἀπὸ τοῦ 1954 1957 «Ἡ Ἱστορία Ἀργυρουπόλεως», «Δὲν διήλθομεν τὸν Θερμώδοντα» (1960) κ. ἄ. Οἱ συμπολῖται καὶ συνεπαρχιῶται του τιμῶντες τὴν πνευματικήν του προσφορὰν ἑώρτασαν ἐν Ναούσῃ τὴν 50ετηρίδα του τὸ 1958, ὅτε καὶ ὠνομάσθη «Ἱερομνήμων τῆς Ἀργυρουπόλεως». Ἡ δὲ Ἐκκλησία τῆς Ἀλεξανδρουπόλεως τοῦ ἀπένειμε τὸ ὀφφίκιον τοῦ «Ἄρχοντος Πρωτονοταρίου τῆς Ἀλεξανδρουπόλεως»
Γεώργιος Θ. Κανδηλάπτης (Κάνις) - Πηγή βιογραφικού: Ποντιακή Εστία 1963- (Σημείωση: Έχει διατηρηθεί ο αρχικός τύπος γραφής και σύνταξης / στην καθαρρεύουσα και στο πολυτονικό).
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com