Ο Οπλαρχηγός Κοτζά Αναστάς Γουτζάναστας (Αναστάσιος Παπαδόπουλος) 1896-1922

Ο Οπλαρχηγός Κοτζά Αναστάς Γουτζάναστας (Αναστάσιος Παπαδόπουλος) γνωστός ως ο Κολοκοτρώνης του Πόντου. Γεννήθηκε το 1896 στο Εντίκ Πινάρ της Έρπαας του Πόντου και σκοτώθηκε στις 2 Δεκεμβρίου του 1922 στο Εζενούς της Έρπαας.

Υπήρξε ηγετική μορφή της πρώτης και της δεύτερης μάχης της οροσειράς του Τοπ Τσαμ, ενώ ήταν ένας από τους σπουδαιότερους επικεφαλής αντάρτικων ομάδων κατά την Αντίσταση των Ποντίων στις αρχές του 20ου αιώνα. Στις 2 Δεκεμβρίου του 1922, ο θρυλικός αυτός ακρίτας δολοφονήθηκε από Τσέτες στο χωριό Εζενούς μετά την υπογραφή της συμφωνίας και παρά την αμνηστία που είχε δοθεί. Οι δολοφόνοι δεν αρκέστηκαν όμως εκεί. Αποκεφάλισαν το νεκρό σώμα του Κοτζά Αναστάς και κρέμασαν το κεφάλι σε ένα τηλεγραφόξυλο στην Τοκάτη, πανηγυρίζοντας για το θάνατό του. Οι τσέτες σκότωσαν και τον αδελφό του κατά την προσπάθεια του να πάρει το νεκρό σώμα του αδελφού του για να το θάψει. Αντάρτικο Πόντου / Αγώνες ανεξαρτητοποίησης / Αντίσταση κατά των τούρκων - Αντάρτικα σώματα στον Πόντο 1915-1922 - Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου  Αυτή η εικόνα του Κοτζά Αναστάς (Αναστάσιου Παπαδόπουλου), του θρυλικού «Αρχικαπετάνιου» του Δυτικού Πόντου και της περιοχής του Τόπτσαμ, φέρει μια ιδιαίτερη ιστορική και εικονογραφική ιδιομορφία που αξίζει να αναλυθεί προσεκτικά.
1. Η Ιστορική Εικονογραφική «Παραδοξότητα»
Στη συγκεκριμένη απεικόνιση, ο Κοτζά Αναστάς δεν εμφανίζεται με την κλασική ποντιακή αντάρτικη φορεσιά (με το μαύρο πασλούκι, και τα σταυρωτά φισεκλίκια), αλλά με επίσημη στρατιωτική στολή αξιωματικού, γεμάτη παράσημα, μετάλλια και αριστεία ανδρείας.
2. Στρατιωτικά Στοιχεία & Εξοπλισμός της Σύνθεσης
• Παράσημα & Παράσημα Ανδρείας: Στο στήθος διακρίνεται μια εντυπωσιακή συλλογή από στρατιωτικές διακρίσεις, μετάλλια και σταυρούς ανδρείας, που συμβολίζουν τους αμέτρητους αγώνες και τις νίκες του.
• Οπλισμός: Στο δεξί του χέρι κρατά ένα στρατιωτικό τουφέκι, έτοιμος για μάχη. Στην ζώνη του φέρει δερμάτινη θήκη πιστολιού (θήκη τύπου Parabellum / Mauser) και γεμιστήρες.
• Στάση & Βλέμμα: Το στήσιμο του σώματος με το ένα πόδι ανασηκωμένο, το αγέρωχο βλέμμα προς τα επάνω και το χαρακτηριστικό μουστάκι αποπνέουν ατρόμητο πνεύμα, ηγετική επιβολή και αποφασιστικότητα.
3. Ποιος ήταν ο Κοτζά Αναστάς («Ο Γίγαντας του Τόπτσαμ»)
• Ο Αρχικαπετάνιος: Ο Αναστάσιος Παπαδόπουλος (1896–1922) ονομάστηκε «Κοτζά» (που στα τουρκικά σημαίνει μέγας / γίγαντας) λόγω του επιβλητικού του αναστήματος αλλά και της ατρόμητης δράσης του.
• Το Προπύργιο του Τόπτσαμ: Ήταν ο ηγέτης των αντάρτικων ομάδων στην περιοχή του Τόπτσαμ και της Αμάσειας. Κατάφερε να προστατεύσει χιλιάδες ελληνικούς πληθυσμούς από τις σφαγές και τα τάγματα εργασίας (Αμελέ Ταμπουρού) του Τοπάλ Οσμάν.
• Ο Ηρωικός Θάνατος: Έπεσε μαχόμενος το 1922, λίγο πριν την ολοκλήρωση της τραγωδίας του Ποντιακού Ελληνισμού, μένοντας στην ιστορία ως ένας από τους πιο λαμπρούς και αλύγιστους συμβολικούς πυλώνες της ποντιακής αντίστασης.
4. Η Σημασία των Επιχρωματισμών.  Η παράλληλη θέαση της ασπρόμαυρης εκδοχής με τις δύο επιχρωματισμένες δείχνει πώς η λαϊκή μνήμη προσπάθησε να διατηρήσει ζωντανή τη μορφή του. Ο επιχρωματισμός δίνει ζωντάνια στη χακί στολή, στα μεταλλικά παράσημα και στην αποφασιστική έκφραση του προσώπου του, μετατρέποντας μια ιστορική κάρτα σε ένα ζωντανό εικονικό μνημείο.

Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, η Μέριμνα Ποντίων Κυρίων, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους. Στην πλειονότητα τους οι παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες έχουν επεξεργαστεί και επιχρωματιστεί με σεβασμό στα πρόσωπα που εικονίζονται, στις ενδυμασίες και στα δομικά μέρη της κάθε εικόνας καθώς στην αρχική τους μορφή τις περισσότερες φορές έχουν σχισίματα, ρωγμές, λείπουν κομμάτια ή τις έχει διαβρώσει ο χρόνος και η κακή αποθήκευση. Η σύγκριση μιας σχισμένης, φθαρμένης από τον χρόνο αυθεντικής φωτογραφίας με την αποκατεστημένη εκδοχή της αποδεικνύει την ουσιαστική σημασία της ψηφιακής διάσωσης των ιστορικών αρχείων. Πρόσωπα που κινδύνευαν να χαθούν κάτω από τις ρωγμές του χαρτιού, αποκτούν ξανά καθαρές εκφράσεις, επιτρέποντάς μας να συνδεθούμε άμεσα με την ιστορία τους.

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com