Ο γάμος στην περιφέρεια Τορούλ του Πόντου του Ανανία Νικολαϊδη (ΣΤ΄ Μέρος)

Μετά το Θύμισμαν η νύμφη αποσυρόταν στο νυμφίο. Σε μερικές περιοχές το αποκαμάρωμαν γινότανε μετά το Θύμισμα. Στην περίπτωση αυτή τραγουδούσαν το παρακάτω άσμα πάνω σε ένα χορό με λικνιστικό ρυθμό σαν τον χορό της τρυγόνας (ιδιόρρυθμος χορός).

«Χάραξεν η ανατολή πάγει να ξημερώση κ’ εγέλασεν η δύση.
Πάγνε τ’ αρνία ‘σήν βοσκήν κλώσκουνταν πεινασμένα.
Πάγν’ τα πουλία ‘σήν ποτήν κλώσκουνταν διψασμένα.
Κι οι έμορφοι πάν’ σο πεγάδ’ για να λούζ’νε την νύφεν».
Σε περίπτωση κατά την οποία ο γάμος γινόταν χωρίς τη συγκατάθεση της νύφης κατόπιν απαίτησης των γονέων της, τραγουδιόταν το παρακάτω άσμα.
«Μάνα εκείν’ που έρθανε, πέ, τίναν ψαλαφούνε;
Σ’ εσένα κόρη μ’ έρθανε, εσέναν ψαλαφούνε.
Μάνα, δώσ’ το μανδύλι μου κι ατοίν εμέν’ αφίν’νε.
Εδέκα τσ’ το μανδύλι σου ξάν εσέν ψαλαφούνε.
Μάνα, δώσ’ το βραχ̌ιόλι μου, πέ ατς εμέν’ μ’ αφήν’νε.
Εδέκα τσ’ το βραχ̌ιόλι σου, εσέν ξάν ψαλαφούνε.
Μάνα, δώσ’ το σουντούκι μου, πέ ατς εμέν’ ν’ αφήν’νε.
Εδέκα τσ’ το σουντούκι σου εσέν ξάν ψαλαφούνε.
Πηγαίνω, φίλοι μ’ κλάψτε με κ’ εσείς εχθροί μ’ χαρήτε.
Κ’ εσείς καλοί γειτόνοι μου στα μαύρα να ντυθήτε».
Και στο τέλος για να πείσουν τη νύφη ότι έκαμε καλά να συγκατανεύσει στο γάμο, πρόσθεταν.  Ο γάμος στην περιφέρεια Τορούλ του Πόντου του Ανανία Νικολαϊδη (ΣΤ΄ Μέρος)
«Ας εν’ κόρη μ’, μη κλαις κόρη μ’ αρ δέβα στο καλό σου.
Να πας κόρη μ’ να χαίρεσαι και συ με αφεντάδες.
Άφες κόρη τον κύρη σου και ποίσον άλλον κύρην.
Άφες κόρη την μάνα σου και ποίσον άλλην μάναν…»
Μετά το χορό Κοτσαγκέλ αποχωρούσε ο περισσότερος κόσμος και ενώ οι νέοι συνέχισαν τους χορούς, το συμπεθεριό με τον παράνυφο ετιμάτο με πλούσιο πρόγευμα. Εντωμεταξύ κατέφθανε η προίκα της νύφης. Χαρακτηριστικώς, όχι προ της στέψεως, αλλά μετά το πέρας του γάμου, πράγμα που σήμαινε πως και χωρίς την προίκα θα την έπαιρναν τη νύφη. Εκείνος που συνόδευε την προίκα δεν την παρέδιδε αν δεν εφιλοδωρείτο από τον παράνυφο. Μετά το φιλοδώρημα παραδινόταν το κλειδί από το σεντούκι. Ο παράνυφος σταύρωνε τρεις φορές το κλειδί στην κλειδαρότρυπα του σεντουκιού και στη συνέχεια το άνοιγε για να γίνει η διανομή των δώρων σύμφωνα με τον προορισμό τους και με τις οδηγίες της παρανύμφισας η οποία ήταν παρούσα. Σε άλλα μέρη η προίκα στέλνονταν το Σάββατο της δεύτερης εβδομάδας.

Δέκατο ένατο. "Ποδαροπλυσίματα" (Ποδόλουτρο)
Την βραδιά του Σαββάτου της δεύτερης εβδομάδας στις περιφέρειες εκείνες όπου τα δώρα της νύφης έφταναν τότε, η νύφη παρουσιαζότανε με λεκάνη και έπλενε τα πόδια των γεροντότερων στενών συγγενών του γαμπρού, ενώ ο νέγαμον (νεόνυμφος) έριχνε νερό με μπρίκι που κρατούσε στο δεξί του χέρι, ενώ στο αριστερό κρατούσε προσόψι που το παρέδιδε στη νύφη μόλις τελείωνε με τα πόδια που έπλυνε για να τα σκουπίσει και έπειτα να τα ντύσει με τις κάλτσες που ήταν προορισμένες ως δώρο ενός εκάστου τιμημένου προσώπου. Το έθιμο αυτό ατόνησε τα τελευταία χρόνια.

Εικοστό. "Παρακοίμισμαν"
Την πρώτη βραδιά μετά το στεφάνωμα, δηλαδή τη βραδιά της Δευτέρας προς την Τρίτη ερχόταν το λοιπό συγγενολόι του γαμπρού και αφού άφηνε (στο διαμέρισμα που στρώναν το νυφικό κρεβάτι) καθαρισμένα και φρυγανισμένα φουντούκια με ζαχαρωτά και σταφίδες, περνούσαν ευχόταν το «Καλορίζικο», έπαιρναν τα δώρα τους, δέχονταν το χειροφίλημα της νύφης, εύχονταν το «Πολυχρονισμένη» και φεύγανε. Στα παλιότερα χρόνια, την Τρίτη, την επομένη του «Παρακοιμίσματος» ενώ η νύφη σκούπιζε την αυλή αμίλητη γιατί κρατούσε «μάχ̌» δηλαδή τη σιωπή, από γυναίκες του συγγενολογιού, γινόταν έρευνα στον κοιτώνα για τα πειστήρια της παρθενίας της νύφη. Η νύμφη τους πρώτους μήνες του γάμου της δεν μιλούσε πεθερό, πεθερά, ανδραδέλφια και πλησιέστερους συγγενείς, αλλά συνεννοείτο με νοήματα έως ότου έδινε άδεια καθένας με τη σειρά του να του μιλήσει. Το έθιμο αυτό τα τελευταία χρόνια εξέλιπε ολότελα. Το έθιμο αυτό, αν και παράξενο δεν ήταν απόλυτα άσκοπο και καθιερώθηκε ίσως για να μιλήσει η νεόνυμφη όταν θα συνήθιζε πλέον το περιβάλλον ώστε να μην πέσει έξω στις εκφράσεις της γιατί οι περισσότερες γυναίκες τότε ήσαν αγράμματες.

Εικοστό πρώτο. "Τα λαλέματα"
Το πρώτο ή το δεύτερο Σάββατο που ερχόταν ύστερα από τα «Στεφανώματα», οι γονείς και μερικοί συγγενείς του γαμπρού συνόδευαν τους νεόνυμφους στο πατρικό σπίτι της νύφης για τα «λαλέματα», δηλαδή της προσκλήσεις, διότι επακολουθούσε την επόμενη εβδομάδα αντεπίσκεψη των συγγενών της νύφης με το σχετικό γλέντι. Αφού έπιναν και γλεντούσαν κάποτε έως το πρωί, έφευγαν αφήνοντας το γαμπρό και τη νύφη στα γονικά της. Ήταν πραγματική ευτυχία για τη νύφη να ξαναγυρίσει έτσι στο πατρικό της μαζί με τον άντρα της και να παραμείνει εκεί επί κάμποσες ημέρες στο οικογενειακό της περιβάλλον.
«Πάντα να έτον Κυριακή, πάντα να έτον γάμος.
Πάντα να έμνε ση κυρού μ΄, με τον ξένο μ’ εντάμαν».
Τις ημέρες αυτές οι νεόνυμφοι τις περνούσαν με προσκλήσεις για τραπέζι στα συγγενικά σπίτια της νύφης, στο καθένα ξεχωριστά ώστε να γνωριστεί ο γαμπρός με το συγγενολόϊ της νύφης. Το έθιμο «Λαλέματα» λεγόταν και «Οπίσια» γιατί πήγαινε ξανά πίσω στο πατρικό της σπίτι η νύμφη αλλά και «Σ’ εφτά» γιατί μετά από επτά (7) συνήθως ημέρες γύριζε στο πατρικό της. Το Σάββατο βράδυ της άλλης εβδομάδας οι γονείς της νύφης με συγγενείς έδιναν με τη σειρά τους την επίσκεψη στου γαμπρού, συνοδευόμενοι από τους νεόνυμφους. Εκεί, αφού περνούσαν τη νύχτα του Σαββάτου προς την Κυριακή με φαγοπότια και διασκεδάσεις από την επόμενη δέχονταν προσκλήσεις για τραπέζι σε συγγενικά σπίτια του γαμπρού. Με τη σειρά αυτό γινόταν μερικές ημέρες. Πολλές φορές διαρκούσε και ολόκληρη τη βδομάδα και κατ’ αυτό τον ευχάριστο τρόπο με συμπόσια, χαρές και τραγούδια επισφραγίζονταν ο γάμος. Σε μερικά μέρη το έθιμο αυτό έπαιρνε την αντίθετη σειρά, δηλαδή την πρώτη επίσκεψη για σύνθημα να δώσει το συγγενολόϊ του κοριτσιού στου γαμπρού, με την έκφραση: «Θ’ ανοίγωμε την στράταν ατς» δηλαδή «θα της ανοίξουμε τον δρόμο» εννοώντας ότι: Θα τους δώσουμε αφορμή να έρθουν και εκείνοι. Την επόμενη εβδομάδα γύριζε το κορίτσι στα πατρικά της μαζί με το γαμπρό και το συγγενολόι του. Εννοείται και στην περίπτωση αυτή οι προσκλήσεις για τραπέζι από συγγενείς ήταν απαραίτητες. Τα τόσο πολύμορφα, πολύ όμως ευχάριστα και εντυπωσιακά έθιμα του γάμου συνέβαλαν σοβαρά στο να χαλκεύουν δεσμούς αγάπης και φιλίας μεταξύ όλων των μελών των οικογενειών του γαμπρού και της νύφης. Δεσμούς που επεξέτειναν τη συγγενική αλληλεγγύη των δυο συμβαλλόμενων οικογενειών σε όλους τους τομείς και τις εκδηλώσεις της ζωής. Και το αποτέλεσμα αυτό ήταν ένας σοβαρός κοινωνικός παράγοντας.
Ανανίας Ν. Νικολαϊδης

Ο γάμος στην περιφέρεια Τορούλ του Πόντου του Ανανία Νικολαϊδη - Πηγή: Ποντιακή Εστία 1957 – Μέρος Έκτο και τελευταίο. Εθιμοτυπία του γάμου στον Πόντο

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β Πολατίδης - www.kotsari.com