Λάθη σε ποντιακά θέματα. Γράφει ο Σάββας Πορφ. Παπαδόπουλος
Σύμφωνα με την ψυχολογική τυπολογία του Γερμανού φιλοσόφου-παιδαγωγού Ε. Spranger (1882 • 1962), οι ανθρώπινοι τύποι είναι έξι: ο θεωρητικός, ο θρησκευτικός, ο κοινωνικός, ο πολιτικός, ο οικονομικός και ο καλλιτεχνικός.
O θεωρητικός είναι ο τύπος του ανθρώπου, ο οποίος στο στόχαστρό του έχει την αλήθεια. Την προτεραιότητα στη ζωή του έχει η σύλληψη π.χ. της υπερβατικής πραγματικότητας, η αρχή του κόσμου κ.τ.λ. Αμιγείς τύποι είναι ελάχιστοι, αλλά στον θεωρητικό τύπο μπορεί να συνυπάρχουν και στοιχεία από τον θρησκευτικό ή κοινωνικό και λοιπούς τύπους. Θα μου πείτε: πού τα θυμήθηκα όλα αυτά έπειτα από δεκαετίες και τι σχέση έχουν με τα ποντιακά θέματα και τις στήλες της «Ποντιακής Εστίας;». Απαντώ αμέσως: αιτία για όλα αυτά είναι ο συνεργάτης μας στο παρόν περιοδικό Πάνος Καϊσίδης. Ναι, βέβαια, αυτός είναι. Υποθέτω πως η τάση του να βρει και να διακηρύξει την αλήθεια, όταν τη διαπιστώσει, τον έκανε να μας δώσει σε δυο δόσεις το άρθρο του με τον τίτλο «Ο Ακρίτας μας δεν είναι Διγενής» (βλ. τεύχη 138 και 139). Δεν αρκέστηκε σ' αυτά που άκουσε (σε συνέδριο) και διάβασε (σε άρθρα) όσα γράφτηκαν για τη σχέση Ακρίτα και Διγενή, αλλά επιδόθηκε σε συστηματική έρευνα και βάσιμα ακύρωσε όσα λανθασμένα υποστηρίζουν μερικοί συγγραφείς. Έκα ναν λάθος ο Σάββας Ιωαννίδης, ο Κων. Σάθας και το ίδιο λάθος συνέχισαν να κάνουν και άλλοι και μάλιστα ο ακαδημαϊκός και λαογράφος Κώστας Ρωμαίος. Αν είχαν κάνει ό,τι και ο Πάνος Καϊσίδης, δεν θα υποστήριζαν με τόσο σθένος, όσα υποστήριξαν. Ο Π. Καϊσίδης μου θύμισε και άλλες ανάλογες περιπτώσεις. Μου θύμισε τον αείμνηστο Ξεν. Άκογλου, ο οποίος έκανε συστηματική, έντονη μάλιστα και επιθετική κριτική στις ενέργειες του Δημ. Κουτσογιαννόπουλου, ο οποίος πολύ νωρίς από τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα βάλθηκε να εξευρωπαΐσει ποντιακά τραγούδια και χορούς. Άργησα να βρω το σοβαρό λάθος του: το να πολιτογραφήσει ως ποντιακό το χορό «μόντσονος», Δεν διερωτήθηκε όταν άκουσε στο Καράτσαλι (Μαυρόβατο Δράμας) να λένε: «Ας χορεύομε και τη μόντσονος», τι είναι αυτή η λέξη: τοπωνύμιο, ανθρωπωνύμιο ή τι τέλος πάντων; Θα 'βρισκε ότι το «μόντσονος» είναι παραφθορά της λέξης Μούντζινος, που είναι όνομα των βουνών Λεκά νης και της κωμόπολης Λεκάνης, απ' όπου οι Κοτυλέτ' κατέβαιναν στο χωριό μου και χόρευαν (απ' ό,τι συμπεραίνω) το «διπάτ'» στο σκοπό: «Σοφίτσα μ' έξ' μ' εβγαίνεις κ.τ.λ.». Γίνονται τέτοια χοντρά λάθη; Γίνονται. Και πολλά μάλιστα. Και διαιωνίζονται. Πριν από χρόνια βγήκε ένας Καρσλής δάσκαλος στην τηλεόραση και ανάμεσα στα άλλα τοποθέτησε τη μάχη του 1071 μ. Χ. μεταξύ Σελτζούκων Τούρκων και Βαγιαζίτ με τους Βυζαντινούς και τον Ρωμανό Διογένη στο Μαντζικέρτ της επαρχίας Χορασάντων του Καρς αντί του Μαντζικέρτ κοντά στη λίμνη Βαν. Εύκολα μπορεί να κάνει κανείς τέτοιο λάθος, αν δεν έχει υπόψη του ότι, όπως και στον ελλαδικό χώρο, έτσι και στον τουρκικό, πολλά είναι τα χωριά με το όνομα Γενήκιοϊ, Τερέκιοϊ, Ορτάκιοϊ κ.τ.λ. Άλλα τα Κοτύλα της Κιμισχανάς, άλλα της Ματσούκας και άλλα της Κερασούντας. Όπως και εδώ συμβαίνει με τα Τρίκαλα (Θεσσαλίας, Κορινθίας, Ημαθίας και ίσως και αλλού). Άλλο λάθος: καθηγητής και λαογράφος επέμενε ότι ο Ευφράτης ποταμός είναι πολύ μακριά από τον Πόντο. Προφανώς είχε υπόψη του κάποιους ιστορικούς χάρτες του παλιού καιρού που τον Τίγρη και Ευφράτη με δυο χοντρές γραμμές τους παρουσίαζαν μες στη Συρία μόνον και τη Μεσοποταμία. Εμείς, όμως, τον περάσαμε (έναν βραχίονά του) εκεί μεταξύ Ερζερούμ και Σεβάστειας. Ο ίδιος καθηγητής δεν μπορούσε να δεχθεί το λαογραφικό ότι το Χαιρίαννα βγήκε από το «Χαίρε Άννα (Κομνηνή)». Δεν το λέει η ιστορία. Ξεχνούσε πως ό,τι είναι λαογραφικό δεν είναι πάντα αυστηρά ιστορικό. Θα τελειώσω μ' ένα ακόμη πολύ χτυπητό λάθος. Κάποιος συγγραφέας -όνομα και μη χωριό- τον τίτλο «o Ζήλων Ευθύμιος Αγριτέλης» το διάβασε λάθος. Το Ζήλων το πήρε για βαφτιστικό όνομα. Φαίνεται δεν το συσχέτισε με τα: Ο Δράμας (δηλ. μητροπολίτης» ή ο Κοζάνης κ.τ.λ. Αυτά προς το παρόν. Αλλά, γιατί και εγώ τα έγραψα όλα αυτά; Μήπως ανήκω, όπως ο Πάνος Καϊσίδης στον θεωρητικό τύπο; Μάλλον. Θέλω, όμως, να θυμίσω και τις συνέπειες που έχει κανείς, όταν γράφει τέτοια άρθρα, υποστηρίζοντας δηλαδή αλήθειες. Τις συνέπειες τις εκφράζει η ποντιακή παροιμία: «Την ορθίαν 'πη λέει ας σ' εφτά (άλλ' λένε ας σ' εννέα) χωρία χατεύ'ν ατον». Ναι, άμαν έν' και το αντίδοτον: «Τη λογού η σειρά αστ' έρται πέει-α κι ας πάει». Εμείς πα ατό ευτάμε. Λαογραφικά Σύμμεικτα Πόντου. Ήθη, έθιμα, Γλωσσικά Ιδιώματα, Παροιμίες, Θρύλοι & Παραδόσεις.
Λάθη σε ποντιακά θέματα Γράφει ο Σάββας Πορφ. Παπαδόπουλος
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com